Energietransitie
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Dat Nederland vaart moet maken met de energietransitie staat al jaren vast. Maar zelden was de urgentie zo tastbaar als nu. Terwijl de oorlog in het Midden-Oosten zich uitbreidt en energie opnieuw een geopolitiek wapen blijkt, wordt duidelijk dat de energietransitie meer is dan een klimaatopgave. Ze raakt aan nog iets fundamenteels: strategische autonomie.
Om dat te bereiken moet Nederland zijn energiesysteem sneller verduurzamen én minder afhankelijk maken van externe leveranciers. Deze week pleiten deskundigen in een rapport van Topsector Energie voor een versnelling naar een energievoorziening die „autonoom” en „weerbaar” is. Versnelling van de energietransitie staat bovenaan een lijst van 32 aanbevelingen.
In het voorwoord waarschuwt voormalig commandant der strijdkrachten Rob Bauer dat sommige aanbevelingen „contra-intuïtief” zullen klinken. Zoals het „niet definitief afsluiten van de gaswinning in Groningen”, of „het aanleggen van grotere voorraden” gas, olie en mogelijk zelfs steenkool, naast waterstof en kritieke mineralen. Want, schrijft Bauer verwijzend naar de coronapandemie: „Voorraden redden levens.”
Daarmee raakt het rapport meteen aan een even ongemakkelijke als onvermijdelijke vraag: de toekomst van het Groningse gasveld. Nog maar drie jaar geleden beloofde de Nederlandse regering plechtig dat de gaswinning daar definitief stopt en de putten worden gesloten – zelfs met cement dichtgestort, zodat ze nooit meer open kunnen. Die belofte volgde op het vernietigende rapport van de parlementaire enquêtecommissie Groningse aardgaswinning, die concludeerde dat de belangen van Groningers decennialang structureel zijn genegeerd.
Dat verleden mag niet worden weggedacht, ook niet nu de wereld is opgeschrikt door oorlogen. De commissie stelde vast dat veiligheid en welzijn van bewoners jarenlang ondergeschikt waren aan staatsinkomsten en leveringszekerheid. Nederland heeft, zo luidde de conclusie, een ereschuld aan Groningen.
Het maakt het debat over energie-autonomie ingewikkeld. Alleen al het niet-dichtstorten van de gasputten, nu in beeld als uiterste noodrem, raakt aan de belofte aan Groningen om nooit meer gas op te pompen. En die kan niet zomaar worden verbroken. De politieke en morele prijs daarvan is hoog.
Maar moeilijke vragen verdwijnen niet door ze niet te stellen. Integendeel. Aanbeveling dertien van het rapport van Topsector Energie adviseert om de ontmanteling van de gasinfrastructuur in Groningen voorlopig „on hold” te zetten. „Het is politiek begrijpelijk dat de gaswinning is gestopt”, schrijven de auteurs, „maar de ontmanteling van de infrastructuur is vanuit datzelfde perspectief niet noodzakelijk.”
Debat hierover is dus onvermijdelijk, maar kan alleen onder één voorwaarde: dat de positie van de Groningers centraal staat. Niet opnieuw als sluitpost van nationale belangen, maar als uitgangspunt. Dat betekent luisteren naar hun ervaringen, hun wantrouwen en hun verwachtingen van de overheid.
Het betekent vooral dat de hersteloperatie – versterking van woningen, schadeafhandeling en herstel van vertrouwen – onverminderd moet doorgaan. De geschiedenis van Groningen laat zien wat er gebeurt wanneer nationale energiebelangen zwaarder wegen dan de veiligheid van burgers.
Het kabinet moet als de wiedeweerga werk maken van de energietransitie. En beseffen dat het om meer draait dan techniek, investeringen, infrastructuur en zelfs het klimaat. In de kern is ook dit een politieke opgave. Welke prijs is Nederland bereid te betalen voor strategische autonomie?
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen