Vorige week werden twee veertienjarigen aangehouden nadat ze een zogeheten 'zeg sorry'-video hadden gemaakt van een andere minderjarige. Volgens experts komt dat fenomeen al langer voor, maar heeft het delen van beelden een grotere impact.
Een van de verdachten liep op 13 januari opzettelijk tegen het dertienjarige slachtoffer aan op het President Kennedyplein in Beverwijk. Hij eiste dat de jongen zijn excuses zou aanbieden. Vervolgens hebben de twee verdachten hem mishandeld. Dat werd gefilmd en op sociale media gedeeld. De politie spreekt van "zeer schokkende" beelden.
Zulke video's komen vaker voor onder jongeren, bevestigt mediapedagoog Jacqueline Kleijer tegen NU.nl. Ze spreekt van vernedervideo's. Daarin dwingen jongeren elkaar excuses aan te bieden, bijvoorbeeld door de dader met baas of koning aan te spreken. "De slachtoffers moeten soms ook knielen of de schoenen van de dader kussen", zegt Kleijer.
Vaak komt er fysiek geweld bij kijken. Zo wordt het slachtoffer in elkaar geslagen of gedwongen dat bij iemand anders te doen. De aanleidingen zijn heel verschillend, zegt Vivian den Blanken van het Nederlands Jeugdinstituut (NJI). Zij en Kleijer zien dat jongeren zowel willekeurige als bekende slachtoffers kiezen. Soms moet zonder reden sorry worden gezegd, maar het kan ook een wraakactie zijn.
"Daarom zien we het ook veel terug in de jeugdcriminaliteit", zegt Den Blanken. "Dan wordt iemand er bijvoorbeeld van beschuldigd iemand te hebben verklikt." Wat volgens haar wel tussen alle video's overeenkomt is het doel: machtsvertoon. "Het zijn allemaal verschillende manieren om te laten zien dat jij de baas bent", zegt ook Kleijer.
Het is kenmerkend voor jongeren dat ze onder groepsdruk hun eigen grenzen over gaan, hun plek willen vinden in de groep en meer status willen, zegt Den Blanken. Ze benadrukt dat het fenomeen niet nieuw is. "Jongeren maakten vroeger ook al ruzie of kwamen terecht in een vechtpartij, maar het online component maakt het groter en ernstiger. Je kan er meer pijn mee veroorzaken."
Een slachtoffer moet niet alleen omgaan met de gevolgen van het incident zelf, maar ook met het feit dat mogelijk veel mensen er getuigen van zijn. "Iedere keer dat de beelden opnieuw worden gedeeld, is het alsof het kind opnieuw in elkaar wordt geslagen", zegt Kleijer. En waar een kind vroeger wist wie erbij stonden, kan nu de hele school of zelfs woonplaats meekijken. "Iedereen kan dus jouw 'vernedering' zien."
Den Blanken vult aan dat ook een groot gevoel van onveiligheid kan ontstaan doordat de video op ieder moment weer naar boven kan komen. "Zo zijn slachtoffers daarna op hun hoede, want ze weten niet wie het gezien kan hebben. Zowel online als offline zorgt dat voor een onveilig gevoel."
Dat komt bovenop andere veelvoorkomende gevolgen, zoals een lager zelfbeeld en het afbrokkelen van sociale contacten. "Jongeren trekken zich na zoiets vaak terug."
Zowel Den Blanken als Kleijer denkt dat in gesprekken met jongeren al veel nadruk ligt op hoe je voorkomt dat je slachtoffer wordt. Maar er is volgens hen weinig aandacht voor daderschap. "Het is voor ouders ongemakkelijk om te erkennen dat je kind ook dader kan zijn", zegt Den Blanken.
En dat terwijl het volgens haar juist heel belangrijk is om te praten over dingen als groepsdruk en hoe je als jongere uit een situatie stapt waarin je je niet comfortabel voelt. Zo ligt er ook nog weinig nadruk op omstanders, merkt Kleijer op. Die hebben vaak niet door wat het effect is als ze een filmpje doorsturen. "Maar een slachtoffer voelt elke keer opnieuw de vernedering", zegt ook Den Blanken.
Verder benadrukken de experts dat opvoeders vooral moeten openstaan voor gesprekken met jongeren. "De realiteit is dat jongeren over het algemeen gewend zijn om heftige beelden onder ogen te krijgen", zegt Kleijer. Maar daar durven ze niet altijd over te praten, omdat volwassenen soms bijvoorbeeld neerkijken op sociale media.
Dat maakt het voor kinderen lastiger hun ervaringen te delen. "Het is dus belangrijk om niet te beschuldigend en veroordelend te zijn, maar oprechte nieuwsgierigheid te tonen", zegt Den Blanken. Het is belangrijk dat al op jonge leeftijd te doen, vult Kleijer aan. "Dit is heel vormend voor de ontwikkeling van kinderen. Laat daarom al vroeg aan hen merken dat deze manier van met elkaar omgaan niet oké is."
Source: Nu.nl algemeen