Internationaal Gerechtshof Met een zogenoemde ‘interventieverklaring’ beschrijft Nederland omstandigheden waaronder het Israëlische geweld in Gaza als genocide aangemerkt kan worden. Het kiest daarbij geen partij voor of tegen Israël.
Ontheemden woensdag in Nuseirat in het midden van de Gazastrook.
Nederland mengt zich in de genocidezaak die Zuid-Afrika bij het Internationaal Gerechtshof tegen Israël aangespannen heeft. Donderdag diende het een verklaring in bij het hof, in de hoop om als ‘interveniërende staat’ in de zaak te worden toegelaten. Het is aan het VN-hof, gevestigd in het Haagse stadsdeel Scheveningen, om te beoordelen of het Nederland toelaat.
Nederland neemt deze stap omdat het „wil bijdragen aan een consistente uitleg van het Genocideverdrag”, zegt een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken. „Ook willen we hiermee bijdragen aan de bevordering van het internationaal recht en het tegengaan van straffeloosheid.”
Volgens de woordvoerder betekent dit niet dat Nederland zich ‘aangesloten’ heeft bij Zuid-Afrika. Een interventieverklaring moet gezien worden als een „aankondiging van argumenten”, zegt genocideonderzoeker Iva Vukusic van de Universiteit Utrecht telefonisch. „Met deze verklaring maakt Nederland duidelijk hoe het vindt dat het Genocideverdrag, van 1948, geïnterpreteerd moet worden.”
Tot donderdag konden landen aan het Gerechtshof laten weten of ze zich überhaupt in de zaak willen mengen. Waar Nederland zich niet achter een van de partijen schaart, doen sommige andere landen dat wel. Zo steunen België, Brazilië, Ierland en Spanje de argumenten van Zuid-Afrika; Paraguay steunt Israël.
De interventieverklaring maakt de precieze inzet van Nederland in de zaak nog niet duidelijk. Nederland stelt wel dat gedwongen verplaatsing van een bevolking kan leiden tot of kan bijdragen aan schending van het Genocideverdrag. In het bijzonder wijst Nederland op het verbod op het ‘toebrengen van ernstige mentale of fysieke schade’ en het verbod op ‘fysieke vernietiging’ van een groep.
Ook stelt Nederland dat er in het bijzonder gekeken moet worden naar de vraag of kinderen het slachtoffer zijn. „Daden tegen kinderen kunnen een belangrijke rol spelen bij het bepalen of er intentie in het spel is.”
De intentie om een groep als zodanig geheel of gedeeltelijk te vernietigen geldt als een moeilijk te bewijzen juridisch element in de definitie van genocide. Dat Israël de intentie had om genocide te plegen, zou volgens Nederland ook kunnen blijken uit de uithongering van de inwoners van Gaza en het expres tegenhouden van hulpgoederen.
Er zit veel voorbehoud in de argumenten: steeds gaat het om mogelijke situaties, waarbij Nederland zich niet uitspreekt over de vraag of Israël zich er daadwerkelijk schuldig aan gemaakt heeft. Vukusic verwacht dat Nederland later met een gedetailleerde juridische uitleg zal komen.
Zuid-Afrika spande de zaak tegen Israël aan op 29 december 2023, bijna drie maanden na het begin van de Israëlische vernietigingscampagne in Gaza, die volgde op de massale Hamas-aanval op Israël van 7 oktober 2023. In tussenuitspraken kreeg Israël het bevel om hulp toe laten en maatregelen te nemen om genocide te voorkomen.
Het is voor Nederland een standaardpraktijk om te interveniëren in lopende zaken onder het Genocideverdrag. Dit deed het vorig jaar bijvoorbeeld ook in de zaak die Gambia aangespannen heeft tegen Myanmar, op beschuldiging van genocide op de Rohingya-minderheid.
Genocideonderzoeker Vukusic noemt het betekenisvol dat Nederland zich in de zaak mengt. „Als partij bij het Genocideverdrag is het belangrijk om je uit te spreken, en het draagt bij aan het respect dat Nederland in de internationale gemeenschap geniet.”
Nederland laat zich, als gastland van het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof, geregeld voorstaan op zijn bescherming van het internationaal recht. Het is een van de vier EU-lidstaten die zich op de laatste dag dat dit kon nog gemeld hebben. Mensenrechtenorganisatie Amnesty International verwelkomt de Nederlandse interventieverklaring als een „goede stap”.