De aanpak van het witwassen van crimineel geld is niet effectief, omslachtig en mogelijk discriminerend. Dat stelt de Algemene Rekenkamer in een rapport over de antiwitwaspraktijk.
Nederland heeft een breed systeem opgetuigd om het witwassen van crimineel vermogen tegen te gaan. Zo hebben banken de verplichting om ongebruikelijke geldtransacties op te sporen en te melden bij de Financial Intelligence Unit (FIU).
Volgens de Rekenkamer wijzen schattingen erop dat er jaarlijks 15 miljard tot 20 miljard euro wordt witgewassen in Nederland, vergelijkbaar met 2 procent van de totale omvang van de Nederlandse economie. Bankrekeningen zijn daarbij een belangrijke schakel, bijvoorbeeld voor een crimineel die een pand koopt en weer verkoopt.
De Rekenkamer keek onder meer naar de manier waarop de controles uitpakken voor bijvoorbeeld politieke figuren en religieuze instellingen. De controles blijken vaak ‘ingrijpend’. Onderzochte personen of instellingen kunnen bijvoorbeeld geen rekening openen of geen geld meer overmaken naar een ander land. Vooral moskeeën wordt gevraagd naar de herkomst van geld.
De meldingen bij de FIU gaan relatief vaak over personen met een buitenlands klinkende achternaam, een verschijnsel dat al eerder onder de aandacht werd gebracht van de minister van Financiën en De Nederlandsche Bank (DNB). ‘Dit staat niet in verhouding tot het aantal mensen met een migratieachtergrond in Nederland’, aldus de Rekenkamer. ‘Dit kan een aanwijzing zijn voor discriminatie, maar dit hoeft niet zo te zijn.’
Banken kregen megaboetes voor het niet naleven van de antiwitwasregels. Vanwege ‘ernstige nalatigheid’ betaalden ING en ABN Amro honderden miljoenen euro’s in schikkingen met het Openbaar Ministerie. Vervolgens was sprake van ‘doorgeslagen controle’ door de banken. Die protesteerden al meermaals tegen die uitgebreide meldplicht.
In 2021 gaven banken 1,16 miljard euro uit aan de controles, in 2024 was dat circa 1,6 miljard euro. Bij negen ondervraagde banken waren er in dat laatste jaar zo’n 13 duizend werknemers voltijds mee bezig. Of het systeem wat oplevert in de strijd tegen crimineel geld is onduidelijk, bij gebrek aan evaluaties. Bij de FIU werken 64 mensen.
De Rekenkamer dringt aan op een nieuwe, ‘risicogebaseerde’ aanpak, waarbij de banken zelf een selectie maken van mogelijk fouting betalingsverkeer. Het ministerie van Financiën stelt al begonnen te zijn met zo’n aanpak. Ook zegt het bezig te zijn met het voorkomen van ‘ervaren discriminatie’. Eind van het jaar moet de Tweede Kamer hierover een voortgangsbrief ontvangen.
Source: Volkskrant