Voor het eerst sinds de Russische inval in Oekraïne spreken tientallen landen hun strategische olievoorraden aan. Toch blijven de olieprijzen hardnekkig hoog. De onzekerheid op de oliemarkt zal groot blijven totdat er een einde komt aan de oorlog in het Midden-Oosten, zeggen experts.
De leden van het Internationaal Energieagentschap (IEA) willen maar liefst 400 miljoen vaten olie uit hun voorraden halen. Dat is een recordhoeveelheid in de 52-jarige geschiedenis van het agentschap, dat werd opgericht na de oliecrisis van 1973.
Klimaatminister Stientje van Veldhoven (D66) zei te hopen op een "prijs dempend effect", dat de pijn aan de pomp een beetje zou verzachten voor de consument. Maar vooralsnog komt daar weinig van terecht. Donderdag schoten de wereldwijde olieprijzen juist weer omhoog, nadat twee olietankers waren getroffen door Iraanse explosieven. De prijs van een vat Brentolie staat op het hoogste niveau sinds 2022, in de nasleep van de Russische inval in Oekraïne.
"We zien nog geen duidelijke verlichting en afname van de spanningen", zegt sectoreconoom Gerben Hieminga van ING. Het blijft gissen of dit een langdurig conflict wordt, en wat dat betekent voor de olie-export uit de regio. "Die vraag hangt gewoon nog boven de markt."
Tot voor kort voeren dagelijks twintig miljoen vaten olie door de Straat van Hormuz, een vijfde van de wereldwijde productie. Dat is nu vrijwel volledig stilgevallen. Het is nog niet precies bekend hoe snel de IEA-landen hun oliereserves zullen vrijgeven, maar volgens experts zal dat tempo vermoedelijk te laag liggen om die enorme hap uit het wereldwijde aanbod volledig op te vullen. Bovendien heeft de inzet van reserves slechts voor een beperkte tijd effect.
Zo trekken de Verenigde Staten vier maanden uit om 172 miljoen vaten olie uit de reserves te halen. Daarna blijven er weinig bruikbare voorraden over, analyseerde zakenbank JPMorgan in de Financial Times. Als de oorlog lang aanhoudt, is er dus ook weinig ruimte meer om de prijzen te blijven dempen.
Momenteel is ook nog onduidelijk om wat voor olie het eigenlijk gaat. Komt er vooral ruwe olie beschikbaar, of ook producten als diesel? Die laatste brandstof is in Europa schaarser, door beperkte raffinagecapaciteit en door de boycot van diesel op basis van Russische olie. Dat is ook te merken in tankstations, waar de prijs van diesel sneller is gestegen dan die van benzine.
"Het vrijgeven van ruwe olie alleen lost het probleem van sommige landen niet op", is de conclusie van Coby van der Linde van het Centre for International Energy Policy.
Wat de olieprijzen wel omlaag zou brengen, is de-escalatie. Dat bleek maandag toen de Amerikaanse president Donald Trump zei dat de oorlog met Iran "very complete, pretty much" (heel voltooid, min of meer) was. In korte tijd namen de olieprijzen een flinke duik.
Maar in de dagen daarna sloeg de VS weer een andere toon aan en bleef Iran zijn aanvallen gestaag doorzetten. Donderdag zei de nieuwe Iraanse leider Mojtaba Khamenei nog dat de Straat van Hormuz "gesloten moet blijven". Inmiddels zijn de olieprijzen weer even hoog als voor de sussende uitspraak van Trump.
De chaos op de internationale energiemarkten is van strategisch belang voor Iran. Niet voor niets richt het land een deel van zijn raket- en droneaanvallen op energie-infrastructuur in buurlanden als Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. "Ze weten dat ze daarmee de wereldeconomie raken, en dus ook Trump", zegt energie-expert Lucia van Geuns van het Haags Centrum voor Strategische Studies.
Woensdag waarschuwde een woordvoerder van de Iraanse Revolutionaire Garde nog voor "olie van 200 dollar per vat". Het zou een verdubbeling betekenen ten opzichte van de prijs die donderdag wordt betaald.
Hoe langer het conflict aanhoudt, hoe erger en langduriger de economische pijn wordt, zegt Van Geuns. Steeds meer olievelden en raffinaderijen komen dan stil te liggen door schade of simpelweg omdat opslagen vol zijn en producten niet meer via de havens de regio uit kunnen.
"Zelfs als de Straat van Hormuz weer opengaat, moet er nog heel veel worden gerepareerd", zegt Van Geuns. Herstel zou volgens haar "weken, zo niet maanden" duren.
Het Internationaal Energieagentschap verwacht dat de uitvoer van olie uit het Midden-Oosten vanaf april weer zal herstellen, staat in een maandelijks rapport dat donderdag werd uitgebracht. Saoedi-Arabië kan een flink deel van zijn productie via een pijpleiding vervoeren naar de Rode Zee, en zo de Straat van Hormuz omzeilen.
Voor andere landen geldt dat niet. Inschatten hoe de olieproductie zich in de komende tijd ontwikkelt is door alle onzekerheid over de oorlog "zeer problematisch", waarschuwt het IEA. Dat zien we terug in de olieprijs, en dat is dus ook precies waar Iran op uit is.
Source: Nu.nl algemeen