Transfobie Vanaf deze week is de theatervoorstelling ‘Harry Potter en het Vervloekte Kind’ te zien in Nederland. De bedenker van deze tovenaarswereld, J.K. Rowling, is tegenwoordig vooral in het nieuws vanwege haar beledigende uitspraken over trans personen. „Rowling financiert met haar inkomsten rechtstreeks de afbraak van trans rechten.”
Een demonstrant houdt een spandoek omhoog tegen J.K. Rowling tijdens een protestmars in Westminster in april 2025.
Negen jaar na de première op West End in London gaat dit weekend de voorstelling Harry Potter en het Vervloekte Kind in Nederlandse première in het AFAS Circustheater in Scheveningen. Harry Potter blijft het publiek betoveren, maar voor veel fans wereldwijd is auteur J.K. Rowling van haar voetstuk gevallen. Afgelopen jaren is ze veelvuldig in opspraak geweest door beledigende uitspraken over trans personen en het financieren van organisaties die de rechten van trans personen in willen perken.
„Er zijn geen trans kinderen. Kinderen worden niet in het verkeerde lichaam geboren”, aldus J.K. Rowling op X. Ze trekt het bestaan van trans personen vaker in twijfel op sociale media. Inmiddels heeft de schrijfster een eigen fonds opgericht om de rechten van vrouwen die als vrouwen zijn geboren (cis-vrouwen) „te beschermen” en richtte ze een centrum op voor vrouwen die slachtoffer zijn geworden van seksueel geweld, maar trans vrouwen zijn daar niet welkom.
In Theaterkrant schreef recensent Jeroen van Wijhe afgelopen week dat de theatervoorstelling Harry Potter en het Vervloekte Kind direct verbonden is met de discriminatie van trans personen. Op sociale media, en onder het artikel ontstond een levendige discussie tussen fans over de kwestie „Deze voorstelling financiert zo duidelijk een reactionaire agenda”, luidt een van de reacties. Iemand anders reageert weer met: „Haat de vrouw, niet haar werk.”
Mare de Vries, woordvoerder van belangenorganisatie Transgender Netwerk (TNN), reageert per e-mail op vragen van NRC. „Net als alle projecten van J.K. Rowling, is deze voorstelling onlosmakelijk verbonden met transfobie”, schrijft ze over de theatervoorstelling. „Net als zoveel mensen ben ik opgegroeid met Harry Potter, dus dat is pijnlijk om te zeggen. Het is niet zo simpel als „de kunst van de kunstenaar scheiden”, omdat een flink percentage van de inkomsten naar Rowling gaat. Daarmee financiert zij rechtstreeks de afbraak van trans rechten.”
Uit onderzoek van de New York Times uit 2018, toen de theatervoorstelling op Broadway speelde, blijkt dat Rowling ongeveer 41 procent van de winst opstrijkt, bovenop de inkomsten die zij kreeg als producent van het stuk. Stage Entertainment, het bedrijf dat de theatervoorstelling naar Nederland haalde, kan niets zeggen over de financiële afspraken die zijn gemaakt met de rechthebbenden van de theatervoorstelling. Een woordvoerder van Stage Entertainment wil aan de telefoon wel kwijt dat Harry Potter en het Vervloekte Kind tot nu toe de best verkopende voorstelling van het bedrijf ooit is. Volgens de woordvoerder zijn er al meer dan 150.000 tickets verkocht.
Stage Entertainment, dat net als veel bedrijven tijdens Pride Maand op sociale media solidariteit betuigt aan seksuele minderheden, waaronder de trans gemeenschap, wil niet reageren op vragen van deze krant over J.K. Rowling en de ophef rondom haar campagnes en uitspraken. Het productiehuis houdt het bij een kort statement. Het bedrijf zegt een „groot belang te hechten aan diversiteit en inclusie” en onthoudt zich van „commentaar op de persoonlijke opvattingen van de oorspronkelijke makers van het stuk”.
In 2025 bepaalde het Britse Hooggerechtshof dat het woord „vrouw” in een Schotse gelijkheidswet uit 2010 alleen betrekking heeft op mensen die als vrouw geboren zijn. De zaak was aangespannen door For Women Scotland, een organisatie die Rowling mede financierde. Volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch zet de uitspraak „de deur open voor discriminatie en uitsluiting” van trans personen. Nadat de uitspraak van het hooggerechtshof bekend werd gemaakt, plaatste Rowling een foto van zichzelf op een luxe jacht met een cocktail en een sigaar in de hand. „I love it when a plan comes together”, schreef ze bij het bericht.
Een maand na de uitspraak van het Hooggerechtshof maakte Rowling bekend dat ze het J.K. Rowling Women’s Fund heeft opgericht. Het fonds biedt financiële steun aan individuen en organisaties die „vechten voor het beschermen van op sekse gebaseerde rechten van vrouwen”. Een van de voorwaarden om in aanmerking te komen voor financiële steun luidt: „Heeft u te maken gehad met discriminatie of verlies van werkgelegenheid omwille van uw geloof dat iemands biologische geslacht onveranderlijk is?” Volgens het Amerikaanse LGBTQI-magazine Them dient het fonds vooral de anti-transagenda van de schrijfster. Rowling financiert het fonds uit eigen zak.
Harry Potter-fan Owen Egberink mengde zich op sociale media in het debat over de nieuwe theatervoorstelling. De tovenaarswereld was een groot onderdeel van zijn jeugd. „Het was een wereld waar je naartoe kon gaan en lekker kon fantaseren.” De standpunten van Rowling vindt hij „idioot”, maar hij gaat wel naar de voorstelling kijken. „Aan de films en de voorstelling werken veel meer mensen mee dan alleen Rowling.” Hij groeide op met de films en las de boeken pas op latere leeftijd. „Toen ik online las over Rowlings mening over trans personen ben ik wel gestopt met het lezen van de boeken.” Maar de 24-jarige gelooft niet dat een boycot iets zou veranderen. „Zij heeft dit echt niet meer nodig, ze is miljardair.”
Maar volgens Mare de Vries onderschatten veel mensen de invloed van Rowling. „Ze heeft in het Verenigd Koninkrijk een groot aandeel gehad in het normaliseren van transfobie. Mede door haar inzet zijn media en politici bang geworden om zich uit te spreken tegen trans haat.” Ze vertelt dat de rechten van trans personen in Nederland historisch gezien een groot draagvlak hebben in de samenleving, maar dat die wel onder druk staan. „Nederland was lange tijd voorloper op het gebied van trans rechten en trans zorg. Maar populisten zien nu dat het in het Verenigd Koninkrijk en in de Verenigde Staten bijzonder effectief is gebleken om trans personen als zondebok te gebruiken.”
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden