Oekraïne ontwikkelt zijn eigen middelen om overeind te blijven tegenover de Russische invasie. De VS hebben opeens belangstelling voor sommige van deze middelen. Heeft Oekraïne dan toch een troefkaart in handen?
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘You don’t have the cards.’ Je hebt geen goede kaarten. Donald Trumps woorden tijdens die beruchte sessie in het Witte Huis een jaar geleden, werden deze week gecounterd door de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. De Golfstaten en de VS zelf toonden plotseling grote belangstelling voor de beschermingsdrones die zijn land maakt. ‘Een jaar geleden had ik ook goede kaarten’, zei Zelensky, ‘maar toonde ze niet. Nu zijn we natuurlijk trots dat we onze Amerikaanse partners kunnen helpen.’
Technologie en innovatie hebben vanaf het begin van Ruslands grote invasie een belangrijke rol gespeeld in de Oekraïense defensie tegen het veel grotere buurland met zijn overwicht in zwaar materieel en munitie. Toenmalig opperbevelhebber Valerii Zaloesjni noemde het in november 2023 als ‘beslissende factor’ om uit de greep van de Russische uitputtingsoorlog te geraken.
Zoals bekend heeft het gebruik van goedkoop ontwikkelde Oekraïense drones, gevolgd door het massale Russische tegenantwoord hierop, geleid tot een totale verandering van de frontlinie, waar groot materieel steeds meer uit het zicht is verdwenen omdat het zo makkelijk kan worden uitgeschakeld. Russische infiltraties in Oekraïens gebied worden om dezelfde reden steeds meer uitgevoerd door kleine groepjes militairen. Wat voor sommigen lijkt op een patstelling, is een voortdurende, furieuze race om vernieuwing.
Vanuit de lucht wordt heel Oekraïne al vier jaar geplaagd door de Russische raketaanvallen (kruisraketten en ballistische raketten), die door de snel toegenomen productie steeds groter worden en vergezeld gaan van massale aanvallen met goedkoop geproduceerde (oorspronkelijk Iraanse) aanvalsdrones. De revolutie in rakettechnologie maakte raketten de afgelopen decennia preciezer, met een groter bereik, en goedkoper te produceren: de defensie ertegen kon dat nauwelijks bijbenen, al zijn Israël en de VS hierin het verst gevorderd.
Maar, zoals nu blijkt in het Midden-Oosten, zelfs Israël, de VS en de Golfstaten blijven kwetsbaar in de verdediging tegen de combinatie van ballistische raketten, kruisraketten én massa’s drones. Het zijn problemen van schaal en productie. De aanvalswapens zijn relatief goedkoop om op schaal te maken, de productie van luchtverdedigingsraketten is behalve peperduur ook tijdrovend. En hun inzet is economisch niet efficiënt tegen goedkope drones.
Hiertegen zijn twee oplossingen. De eerste is, zoals de Amerikaanse oorlogsminister Pete Hegseth zei: ‘schiet de boogschutter, niet de pijl’. Kortom, schakel vijandelijke lanceerinstallaties uit. Omdat westerse landen Oekraïne niet de wapens gaven om dat bij Rusland te doen, koos Oekraïne noodgedwongen voor de tweede oplossing: het bedacht goedkopere alternatieven om drones uit te lucht te schieten. Het werd daarbij geholpen door onder meer (deels Nederlandse) ‘akoestische radars’, in combinatie met mitrailleurs op trucks of vliegtuigen tot, recenter, de ontwikkeling van betaalbare beschermingsdrones die snel in massaproductie kunnen.
Ondertussen is Oekraïne zélf ook langeafstandswapens gaan ontwikkelen om militaire doelen diep in Rusland aan te kunnen vallen. Met toenemend succes. De maker van de Flamingo-kruisraket, fabrikant Fire Point, kondigde deze week aan dat het ook twee soorten ballistische raketten ontwikkelt. De FP-7 (bereik 200-300 kilometer) is al getest, de FP-9 (bereik 800 kilometer) kan naar verwachting deze zomer in productie.
De snelle ontwikkeling van deze wapens die komend jaar de militaire balans in de Russische agressieoorlog kunnen beïnvloeden, is volgens Oekraïense makers te wijten aan de omstandigheden: de wil tot overleven staat voorop.
De oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne kenden de afgelopen twee weken ook een vingerwijzing naar de toekomst: laserwapens. Sinds december vorig jaar is de Iron Beam in gebruik, een laserwapen ‘tegen verschillende luchtdreigingen’, waarschijnlijk vooral op korte afstand. Amerikanen hebben al langer de Helios (High-Energy Laser with Integrated Optical Dazzler and Surveillance) tegen vijandelijke drones op sommige fregatten.
Het grootste potentiële voordeel van laserwapens tegen luchtdreigingen? Je kunt eindeloos doorschieten, want je ‘munitie’ raakt niet op (hoogstens oververhit) en je hebt geen kosten behalve de elektriciteitsrekening. Geen wonder dus dat Oekraïne, dat op last van Zelensky probeert zo snel mogelijk een goedkope variant van Israëls Iron Dome-systeem uit de grond te stampen, óók kijkt naar de ontwikkeling van laserwapens. Wie niet sterk is, en van zijn helpers al jaren niet de middelen krijgt die nodig zijn, moet slim zijn.
Journalist Simon Schuster schreef in The Atlantic over een test die hij mocht zien van zo’n wapen, de Sunray. Voor zijn ogen zag hij hoe de Sunray (‘die eruitziet als een hobbytelescoop met wat camera’s vastgemaakt aan de zijkant’), gemonteerd op een pick-up, op een kleine drone richtte. Deze vatte vlam, zonder dat je een straal zag, en stortte neer.
De Sunray werd volgens zijn makers in twee jaar voor een paar miljoen ontwikkeld. Hij komt te koop voor een paar honderdduizend dollar. ‘Wij moeten overleven, daarom werken we sneller’, zegt Pavlo Yelizarov van het Oekraïense leger daarover in The Atlantic.
De goedkope versie van de Iron Dome bestaat uit een reeks initiatieven en moet, inclusief de onderscheppingsdrones die uit 3-D-printers komen, deze zomer klaar zijn. Oekraïne zoekt samenwerking met andere landen, ook om de productie deels te verplaatsen (zoals nu gebeurt in Denemarken), omdat deze fabrieken in Oekraïne doelwit zijn.
Experts zeggen dat de tijd van laserwapens nu echt is aangebroken. Maar ze waarschuwen ook dat áls ze doorbreken (ondanks nadelen als de secondenlange fixatietijd, het slechter functioneren door regen, mist of stof en een beperkt bereik), er ook weer antwoorden komen, zoals drones en antihitteschilden of roterende drones waar lasers niet op kunnen fixeren.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant