Indonesië verbiedt als eerste land in Azië sociale media voor kinderen jonger dan 16 jaar. Op een middelbare school in Denpasar zijn de meningen overwegend positief. ‘Je moet de leerlingen beschermen.’
is correspondent Zuidoost-Azië van de Volkskrant. Hij woont in Indonesië.
‘Ik was eerst geschokt’, zegt de 13-jarige Desak Ayu Oka Anindya Utami in de halftienpauze van haar middelbare school in het centrum van Denpasar. Het nieuws dat zij vanaf 28 maart op last van de Indonesische regering geen toegang meer krijgt tot populaire platforms als Instagram, YouTube, TikTok, Facebook of X, is het gesprek van de dag in de gangen van SMP Negeri 1.
Desgevraagd swipet zij even over haar Instafeed: koekjesbakken, schattige hondjes. ‘Dat stuur ik graag naar vrienden.’
De pientere leerling, gekleed in het nationale schooluniform, met rode linten in haar glanzende vlechten, heeft een dubbele streep op haar stropdas; ze zit in klas twee van de onderbouw. ‘Ik kijk ook naar filmpjes over wetenschap en geschiedenis. Zo weet ik bijvoorbeeld dat Nederland niet heel Indonesië 350 jaar lang heeft gekoloniseerd!’
Anindya ontdekte ook dat sociale media negatieve kanten hebben. Zo monteerde een klasgenoot een foto van haar hoofd op het lichaam van een sexy gekleed model en stuurde dat rond. ‘Ik moest heel hard huilen. Mijn moeder moest naar school komen.’
Indonesië verbiedt, in navolging van Australië, sociale media voor jongeren onder de 16 jaar. Minister van communicatie Meutya Hafid riep vorige week de digitale noodtoestand uit en beloofde dat de regering voortaan kinderen gaat beschermen tegen pornografie, cyberbullying, oplichting, misbruik, gokken en digitale verslaving.
‘Ouders hoeven niet meer alleen te vechten tegen de algoritmes van techreuzen!’ Twee dagen eerder leidde de minister een inval op het kantoor van Meta (Instagram, Facebook, WhatsApp) in de hoofdstad Jakarta, op zoek naar bewijs dat deze platforms te weinig doen om online gokken en desinformatie te bestrijden. Zij wees ook het spelletjesplatform Roblox en streamingplatform Bigo Live aan als risicovol voor jongeren onder de 16 jaar.
‘Daar ben ik het helemaal mee eens!’, zegt schooldirecteur Ni Wayan Raiyani op haar werkkamer op de eerste verdieping. Sociale media vormen een oncontroleerbaar gevaar, stelt zij, voor alle ruim negenhonderd 13- tot 15-jarigen op haar school. ‘De platformen zijn verslavend en nodigen uit tot cyberbullying.’
De leerlingen bevinden zich volgens haar op een kwetsbare leeftijd. ‘Ze zijn technisch slim, maar ook sociaal onervaren en naïef. Daarom verdienen zij bescherming.’ Op school moeten de leerlingen hun telefoon inleveren voor de les, maar thuis gelden er volgens Raiyani zelden restricties.
Als de bel gaat voor het vierde uur, wat in Indonesië betekent dat het volkslied klinkt uit luidsprekers, stoppen alle leerlingen en leraren met eten en gaan in de houding staan met hun gezicht richting de rood-witte vlag op het schoolplein. Het schoolhoofd gaat weer zitten: ‘We kunnen de digitalisering niet stoppen en dat willen we ook niet. Internet stimuleert de creativiteit en kennis van de leerlingen enorm! Maar de negatieve kanten van sociale media wegen in deze leeftijdsgroep extra zwaar.’
De meningen zijn verdeeld over het aangekondigde verbod, blijkt uit een rondgang. ‘Ik maak wel een fake account’, zegt de 13-jarige Nintya Dewi Septriani, die net met haar vriendinnen een TikTok-dansje opneemt. ‘Uploaden is leuk!’ In de kantine kan de 15-jarige Puta Ari enig begrip opbrengen voor het besluit. ‘Maar leg dan de grens op 14 jaar.. Ik ben geïnteresseerd in techniek en ik leer heel veel van filmpjes op mijn telefoon.’
Derdeklasser Putu Krishna Dharmayoga Artana hoopt dat de ban hem zal helpen. ‘Thuis zit ik wel vijf uur per dag op sociale media. Ik probeer de brainrot wel te verminderen, maar dat is moeilijk. Iedere keer als je swipet, krijg je weer wat nieuws!’
Volgens kinderpsycholoog Vera Itabiliana Hadiwidojo (Universiteit van Indonesië, Jakarta) gaat zombiescrolling van korte filmpjes ten koste van het concentratievermogen en de geheugencapaciteit van jonge gebruikers. Ook loopt volgens haar de emotionele stabiliteit achteruit.
Hadiwidojo wijst op een recent onderzoek onder 7 miljoen Indonesische kinderen, waaruit blijkt dat 10 procent van hen kampt met angststoornissen of depressie. Ook het zelfmoordcijfer onder jongeren is nergens zo hoog in Zuidoost-Azië. ‘Dat heeft diverse oorzaken, waaronder socialemediagebruik’, stelt zij tijdens een video-interview.
Als voorbeeld noemt de psycholoog een tiener uit haar praktijk die een dertigdaagse online workshop volgde voor zelfdoding. ‘Zijn ouders kwamen daar op dag 29 achter.’ Hadiwidojo behandelt ook vier jongens die via een online gamingplatform slachtoffer werden van sextortion. ‘Hun vertrouwen in de wereld is diep geschaad.’
Tienermeisjes zijn volgens haar extra kwetsbaar. ‘Zij zijn vaak onzeker over hun veranderende lichaam; kampen met een laag zelfvertrouwen. Op hun telefoon worden ze 24 uur per dag door alles en iedereen beoordeeld.’ Hadiwidojo had liever een leeftijdsgrens van 18 jaar gezien. ‘Ook daarna zijn veel jongeren nog kwetsbaar en makkelijk te manipuleren.’
Als om 2 uur ’s middags de bel gaat, wachten veel ouders op hun scooter voor de poort. ‘Bagus! (goed)’, zegt de 36-jarige huismoeder Lia over het aangekondigde verbod. ‘Social media heeft best positieve kanten, hoor. Maar als ik zie hoeveel tijd mijn drie dochters daarin steken, dan maak ik me zorgen.’
Wijzend op een meisje van 14 dat soepel achterop de Honda motorfiets klimt. ‘Zij zit de he-le-dag op haar telefoon.’ De dochter: ‘Wat? Helemaal niet!’ Lia: ‘Echt wel!’ Met rollende ogen rijdt de scholier mee naar huis.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant