Planbureau voor de Leefomgeving Juist nu het nieuwe kabinet een taskforce voor stikstof heeft ingesteld, waarschuwen het PBL, RIVM en Wageningen University Research in een gezamenlijk rapport voor een nog te grote stikstofuitstoot. „Op de meeste locaties slaat er nog steeds meer stikstof neer dan de natuur kan verdragen.”
Boerderij in Zelhem.
De hoeveelheid stikstof in kwetsbare natuurgebieden is al jaren aan het dalen, met gemiddeld 2,1 procent per jaar, maar dat is niet voldoende. Ondanks allerlei maatregelen komt er nog steeds te veel stikstof in de natuur terecht, zodat de wettelijke doelen die Nederland zich heeft gesteld, niet worden gehaald.
Dat is de belangrijkste conclusie van een omvangrijk gezamenlijk rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving, het RIVM en Wageningen University & Research dat donderdag naar de Kamer wordt gestuurd. „Op de meeste locaties slaat er nog steeds meer stikstof neer dan de natuur kan verdragen, met het risico dat de natuur verslechtert”, schrijven de onderzoekers. Het rapport beschrijft de ontwikkelingen in de periode 2005-2023. In deze jaren daalde de hoeveelheid stikstof die in kwetsbare natuur terechtkomt met in totaal 32 procent.
Nederland heeft zichzelf ten doel gesteld dat in 2030 ten minste 50 procent van de kwetsbare Natura-2000-gebieden geen risico meer loopt op verslechtering door te veel stikstof. De onderzoekers verwachten dat Nederland niet verder komt dan tot ongeveer 34 procent. Vijf jaar later, in 2035, kan het aantal ‘gezonde’ natuurgebieden zijn gestegen tot maximaal 39 procent, in plaats van de afgesproken minimaal 74 procent.
De resultaten van het onderzoek komen op een „heel mooi moment”, meent directeur Marko Hekkert van het Planbureau voor de Leefomgeving, namelijk bij de start van een nieuw kabinet. „Dit is een basisbestand. Ik hoop dat dit kabinet elke letter tot zich neemt en op basis daarvan verstandige dingen gaat doen.”
Het kabinet wil met een ’taskforce’ van verschillende ministers, net zoals het vorige kabinet heeft geprobeerd, het land ‘van het stikstofslot’ krijgen, zodat er weer vergunningen voor onder meer woningbouw én voor boeren kunnen worden verleend. De taskforce moet voor de zomer komen met concrete maatregelen, te beginnen voor de meest kwetsbare gebieden zoals de Veluwe en de Peel. Het kabinet wil onder meer landelijke reductiedoelen voor landbouw, industrie en mobiliteit; het beperken van dier- en fosfaatrechten als een agrarisch bedrijf wordt overgenomen; en het herstellen van natuurgebieden die er slecht aan toe zijn, óók door verdroging en de invloed van ‘invasieve exoten’.
Bijna de helft van de stikstof in kwetsbare natuur komt van de Nederlandse landbouw; een derde is afkomstig van bronnen uit het buitenland; bijna 12 procent komt voor rekening van het Nederlandse verkeer; en ongeveer 2 procent wordt veroorzaakt door de industrie. De maatregelen die de afgelopen jaren het meest hebben bijgedragen aan de reductie van stikstof zijn volgens de onderzoekers de stoppersregelingen, met name voor zogenoemde ‘piekbelasters’ onder pluimveehouders en varkenshouders. De economische impact van deze bedrijfsbeëindigingen is overigens niet zo groot, stelt programmaleider Jelle Troelstra van het Planbureau. „Het agrocomplex maakt een relatief beperkt deel uit van de Nederlandse economie.” Regionaal kunnen de economische gevolgen wél groot zijn. „In bepaalde regio’s in Brabant en Gelderland maken die bedrijven een belangrijk deel van de economie uit en daar is de impact groot.”
De onderzoekers pleiten voor een „consistent” beleid bij het reduceren van stikstof. En ook, stellen ze, moet er meer aandacht komen voor maatregelen om de natuurgebieden zélf op te knappen, niet alleen door te maaien en te plaggen of toevoegen van kalk aan de bodem, maar door fundamenteel „systeemherstel” zoals het uitbreiden of verbinden van natuurgebieden; het tegengaan van verdroging; het beperken van recreatie; of het verlagen van de maximumsnelheid op de wegen erlangs. Bovendien zou het helpen als natuurmaatregelen gelijktijdig met stikstofmaatregelen in één gebied worden genomen.
Overigens draagt het totaal van alle afgesproken maatregelen om uitstoot van stikstof naar de kwetsbare natuur bij de bron aan te pakken, voor slechts 10 à 15 procent bij aan de verwachte stikstofreductie in 2030. „De verwachte daling komt daarnaast voor een belangrijk deel door reductie in het buitenland en andere ontwikkelingen die effect hebben op de stikstofdepositie”, zoals klimaatmaatregelen, aldus de onderzoekers.
De wettelijke stikstofdoelen van Nederland zijn bedoeld om afspraken binnen de Europese Unie na te komen om kwetsbare natuurgebieden in een „gunstige staat van instandhouding” te brengen. Die staat hebben veel Nederlandse natuurgebieden nog niet bereikt. Planbureau-directeur Hekkert: „Het doel van Europa waar wij ons aan hebben gecommitteerd, is niet stikstof maar natuurkwaliteit. Behalve stikstof is bijvoorbeeld verdroging nu ook al een groot probleem.”
Minister Jaimi van Essen (Landbouw en Natuur, D66) constateert in een reactie dat de lopende stikstofmaatregelen „zeker nog niet genoeg” zijn. Het nieuwe kabinet stelt 20 miljard beschikbaar „om de voortgang te versnellen en te investeren in oplossingen”, laat hij weten. En: „Voor mij onderstreept het rapport ook hoe belangrijk het is om blijvend te investeren in natuurherstel. Stikstof is namelijk niet de enige reden dat onze natuur onder druk staat.”
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU