Lang was het beeld van mensapen simpel: de chimpansee houdt van geweld, de bonobo van seks. Net als bij mensen is de praktijk weerbarstiger, stellen wetenschappers nu.
Bloeddorstige, soms dodelijke aanvallen op andere kolonies. Kliekjes macho-apen die samenspannen om hun naasten, soms zelfs andermans jongen, af te slachten. Een genadeloze geweldsmachine, die chimpansee.
Nee, neem dan de hippie-achtige bonobo. Vrouwelijke leiders houden mannelijk geweld in bedwang, delen voedsel met hulpbehoevende vreemden en zijn het liefst bezig met hun favoriete hobby: seks.
Onzin, zo bestempelen Nederlands-Belgische onderzoekers deze hardnekkige, veelgehoorde tweedeling nu. De bonobo blijkt minder vredelievend dan gedacht.
Die constatering volgt uit honderden uren aan videobeelden, geschoten in verschillende Europese dierentuinen. Minutieus noteerden de auteurs bij negen chimpansee- en dertien bonobokolonies elke schreeuw, gooi, schop en klap.
Chimpanseemannetjes bleken agressiever dan hun vrouwelijke soortgenoten; bij bonobo’s voert juist vrouw-op-mangeweld de boventoon. Onder de streep zijn de mensaapsoorten even agressief, luidt de conclusie in vakblad Science Advances.
Bonobo’s en chimpansees zijn onze naaste evolutionaire verwanten. Met elkaar delen ze een jongere gemeenschappelijke voorouder, maar de Congorivier spleet hun evolutielijn miljoenen jaren geleden in tweeën.
De bonobo ontstond aan de voedselrijke zuidkant van de rivier, de chimpansee aan de noordkant. Daar is het doorgaans een stuk minder goed toeven, legt co-auteur Edwin van Leeuwen (Universiteit Utrecht) per telefoon uit. ‘Voedsel is er minder evenredig verspreid. Bovendien is er meer concurrentie, bijvoorbeeld van de gorilla.’
Chimpanseekolonies moeten voedselbronnen met hand en tand verdedigen, en dus domineren agressieve mannetjes. Omdat bonobo’s amper met tekorten kampen, achten zij mannelijke pestkoppen juist ongewenst. De vrouwtjes hebben de touwtjes in handen, mannetjes houden zich koest.
Een sterk staaltje natuurlijke selectie, zo was lang de wetenschappelijke consensus: vrouwtjes verkozen vooral onderdanige, vredelievende partners, en agressie verdween langzaam uit de genenpoel.
Maar die theorie kan de prullenbak in, schrijven de auteurs van de nieuwe studie. Sterker: de twee meest agressieve van de onderzochte kolonies bestonden uit bonobo’s. Van Leeuwen: ‘Hoe vredelievend een populatie is, ligt niet aan de genetische samenstelling van de soort, maar aan leefomstandigheden, groepsdynamiek en karaktereigenschappen van individuen.’
‘Wat dat betreft zijn het net mensen.’ Neem de kandidaten van tv-programma Wie is de Mol?, door Van Leeuwen graag bekeken. ‘Het ene seizoen zijn ze beste vrienden, het andere seizoen vechten ze elkaar de tent uit. Het gaat erom wie je samen zet.’
Hoogleraar cognitieve psychologie aan de Universiteit Leiden Mariska Kret, niet betrokken bij het onderzoek, oordeelt: ‘Een goed uitgevoerde studie, met een aanzienlijke steekproefgrootte.’
Kret, ‘toevallig bezig met een overzichtsstudie over dit onderwerp’, vindt het clichébeeld van de hippie-bonobo eveneens hopeloos achterhaald. ‘Kanttekening is wel dat chimpansees actief oorlog voeren, en zelfs aan grenscontroles doen. Bij bonobo’s is zoiets nooit waargenomen.’
Toch, stellen beide onderzoekers, spreken ook recente waarnemingen in het wild het clichébeeld tegen. Van Leeuwen noemt een recent vastgelegd incident, waarbij een groep bonobovrouwtjes een mannetje ‘totaal verminkte en verstootte’.
Zulk excessief komt vaker voor, speculeert hij. ‘Maar omdat bonobo’s vooral in de politiek instabiele Democratische Republiek Congo leven, zijn ze lastig te onderzoeken.’
‘Dat betekent niet dat bonobo’s zeer gewelddadig zijn’, benadrukt hoogleraar Kret. ‘De hier waargenomen agressiecijfers zijn relatief laag, bij beide mensaapsoorten. Al helemaal vergeleken met hun veel gewelddadigere familielid: de mens.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant