Philippe Marlière | hoogleraar politicologie De radicaal-linkse partij LFI ligt in Frankrijk meer dan ooit onder vuur. Volgens hoogleraar politicologie Philippe Marlière is de „autocratische ” partijleider Jean-Luc Mélenchon het probleem. „De uitwassen van LFI stellen het RN in staat zich te presenteren als een gematigde partij en als een partij die joden beschermt.”
Jean-Luc Mélenchon, leider van La France Insoumise, geeft een speech in de campagne voor de komende raadsverkiezingen.
Het is de wereld op zijn kop: de voorzitter van een radicaal-rechtse partij die oproept tot een cordon sanitaire tegen een andere politieke partij. Frankrijk kent sinds de jaren zeventig zo’n cordon sanitaire, waarbij alle ‘klassieke’ politieke partijen één partij uitsluiten vanwege haar extremistische gedachtegoed: het Rassemblement National (RN), tot 2018 Front National geheten.
Nu vindt RN-voorzitter Jordan Bardella (30) dat bij de lokale verkiezingen van 15 en 22 maart (en als het even kan ook bij de presidentsverkiezingen van 2027) niet zijn partij maar de radicaal-linkse partij La France Insoumise (LFI) door andere partijen moet worden geboycot. Want LFI-leider en drievoudig presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon (74) maakt volgens Bardella „de Republiek ten schande”.
Niet alleen die oproep is opvallend, ook het feit dat deze nauwelijks werd tegengesproken door andere partijen. De felle kritiek op La France Insoumise („het Frankrijk dat zich niet onderwerpt”) en Mélenchon komt niet alleen van radicaal-rechts: ook klassiek rechtse en middenpartijen schilderen de partij steeds meer af als een gevaar. Linkse partijen waarmee LFI tot voor kort samenwerkte verbraken de banden. „Ze zien in dat het beter is om een bondgenoot te verliezen dan om nog langer met LFI geassocieerd te worden”, zegt hoogleraar Franse en Europese politiek Philippe Marlière, verbonden aan het University College in Londen, telefonisch.
„Decennialang zat Jean-Luc Mélenchon bij de centrumlinkse Parti Socialiste (PS). Pas bij de oprichting van LFI in 2016 nam hij een populistische wending. Hij koos een discours waarbij hij onderscheid maakt tussen ‘het volk’ en ‘de elites’ om een electoraat aan te spreken dat linkse partijen hadden verloren aan onder meer het RN.”
Het bleek succesvol: LFI is momenteel de grootste linkse oppositiepartij en Mélenchon werd in 2017 en 2022 respectievelijk vierde en derde bij de presidentsverkiezingen.
„Bij parlementsverkiezingen in 2022 en 2024 werkte Mélenchon om electorale overwegingen samen met andere linkse partijen. Maar met de presidentsverkiezingen van 2027 in zicht is hij terug bij zijn oude, zeer polariserende strategie. Dat doet LFI door onmogelijke wetsvoorstellen in te dienen en zich ongenuanceerd of splijtend op te stellen. Bijvoorbeeld na de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023, toen LFI als enige weigerde die te veroordelen.”
De afgelopen weken kwam LFI herhaaldelijk negatief in het nieuws. Eerst vanwege de dood van de radicaal-rechtse activist Quentin Deranque, die in Lyon bij een aanvaring met activisten van de (ontbonden) antifascistische actiegroep La Jeune Garde werd doodgeslagen. La Jeune Garde heeft banden met LFI, twee van de moordverdachten zijn assistent van een LFI-parlementariër. Na deze gewelddadige dood riep RN-leider Bardella op tot het instellen van een cordon sanitaire.
Vorige week kwam LFI opnieuw in opspraak omdat Mélenchon de Joodse achternaam van de linkse politicus Raphaël Glucksmann op ironische wijze verkeerd uitsprak, wat hem op verwijten van antisemitisme kwam te staan. Eerder deed hij hetzelfde met de naam van de Amerikaanse zedendelinquent Jeffrey Epstein. Glucksmanns partij Place Publique en de Parti Socialiste verbraken hierop de banden met LFI, hoewel ze op lokaal niveau nog wel samenwerken.
„Mélenchon jaagt angst aan op een vergelijkbare manier als [de vorig jaar overleden oprichter van het Front National] Jean-Marie Le Pen deed. Dit komt ten eerste doordat hij en zijn partij grote fouten maken, zoals het ontkennen van alle politieke verantwoordelijkheid na de dood van Quentin en de antisemitische dog whistles van Mélenchon – die anders dan Jean-Marie Le Pen nooit is veroordeeld voor antisemitisme. Wat meespeelt, is dat dit soort fouten door rechts en radicaal-rechts bewust worden uitgemolken om LFI verder te demoniseren – ook het kamp van president Emmanuel Macron doet daaraan mee.”
Zo zei oud-premier en voorzitter van Macrons partij Renaissance Gabriel Attal op de radicaal-rechtse zender CNEWS dat het verkeerd uitspreken van de naam Glucksmann door Mélenchon hem deed denken aan wat „uit de mond kwam van de ergste antisemieten op radicaal-rechts”. Marlière: „Ze overdrijven opzettelijk omdat ze Mélenchon electoraal willen uitschakelen. Ze weten dat hij goede kaarten heeft om bij de presidentsverkiezingen van 2027 de tweede ronde te halen, hoogstwaarschijnlijk tegenover de kandidaat van het RN. Die plek willen ze voor hun eigen partij.”
„Hij spreekt de harde kern van LFI aan. Ik denk dat het een fout is, want de rest van het land maakt hij bang. Maar Mélenchon is niet gek en in aanloop naar de presidentsverkiezingen zal hij zich kalmer en meer als een verbinder opstellen.”
In Lyon wordt een herdenkingsmars gehouden voor de radicaal-rechtse activist Quentin Deranque die omkwam bij een confrontatie tussen radicaal-links en radicaal-rechts.
„LFI zal eronder lijden en het RN kan ervan profiteren. Na de moord op Quentin zijn rechts, radicaal-rechts en sommige media de geschiedenis gaan herschrijven. In hun discours zijn de mensen aan extreem-linkse zijde de ware fascisten. Hiermee brengen ze de hele antifascistische beweging in diskrediet en dat is dramatisch voor heel links Frankrijk, dat historisch gezien antifascistisch is.
„Ondertussen presenteert het RN zich als beschermer van de joodse gemeenschap. De uitwassen van LFI stellen het RN niet alleen in staat om zich te presenteren als een gematigde partij, maar als de partij die joden beschermt. Terwijl het Jean-Marie Le Pen was die de gaskamers van de nazi’s ‘een detail van de geschiedenis’ noemde en er nog altijd leden zijn die zich antisemitisch uitlaten.”
„Ik denk dat de autocratisch opererende Mélenchon het probleem is, niet LFI. Als hij uit beeld verdwijnt, zullen jongere partijgenoten inzien dat het doen van antisemitische uitspraken en het beledigen van je bondgenoten geen manier is om verkiezingen te winnen.”