Zap In de eerste van drie afleveringen over onvoltooide liederen van Ramses Shaffy zijn de makers niet gezwicht voor de verleiding een wedstrijdje te organiseren. Het begin van het einde van een uitgesleten trend?
‘Een schat aan Shaffy’, met v.l.n.r. Akwasi, Claudia de Breij, Chris Zegers, Karsu en Marlijn Weerdenburg.
Al was het onderwerp een avond eerder al ruimschoots aan bod gekomen, op dinsdagavond wilde geen Nederlands nieuws- of actualiteitenprogramma eraan voorbijgaan: de stijging van de brandstofprijzen. Van EenVandaag en Eva tot Nieuws van de Dag, van RTL Nieuws en NOS Journaal tot Nieuwsuur: wie een avondlang Nederlandse nieuws- en actualiteitenprogramma’s keek, op publieke en commerciële zenders, kan hebben gedacht dat al die programma’s aansturing krijgen vanuit één centraal commandocentrum.
Zo was ook de behandeling van het onderwerp in nagenoeg al die programma’s hetzelfde: een gesprekje met een truckchauffeur of een andere weggebruiker aan een benzinepomp. Alleen Nieuwsuur greep de kwestie aan voor een origineel uitstapje, weg vanachter de dijken naar India. Daar vertelt een pannenkoekenbakker hoeveel cilinders gas hij dagelijks verbruikt. Hij krijgt geen compensatie, meldt de verslaggever ter plaatse, terwijl Indiase ziekenhuizen dat wel krijgen.
En, toegegeven, in Eva leidt de brandstofprijsstijging tot een tamelijk origineel exposé over productie, samenstelling en gebruik van kunstmest. Het zou verstandig zijn, aldus de aanwezige geopolitieke analist, als techneuten een manier vinden om de mest van eigen dieren weer te gebruiken. Geen kunst uit de golf.
Het was een oproep tot creativiteit, altijd verfrissender dan de uitgesponnen lamentatie over een verbrokkelende wereldorde of de reconstructie van een drama. (In Eva mocht schaatser Joep Wennemars nog een keer vertellen wat heel Nederland tot in den treure had gezien. Hoe hij was gehinderd op zijn 1.000 meter tijdens de Olympische Winterspelen van 28 dagen geleden.)
Een oproep tot creativiteit leidde al direct tot een sterke eerste aflevering van Een schat aan Shaffy. Gelukkig nog twee afleveringen te gaan.
Even het idee: vier artiesten luisteren met presentator en gewezen popmusicus Chris Zegers naar aanzetten tot liedjes. Ramses Shaffy (1933-2009) nam ze ooit op, maar maakte ze nooit af. Ze staan op cassettebandjes die de dochter van Liesbeth List vond, na het overlijden van haar moeder in 2020. Ze komt ze naar de studio brengen in een kartonnen doos.
Het gesprek over de liedjes is mooi vastgelegd, met spel in de scherptediepte, een uitgekiende belichting (kan dat niet vaker?) en artiesten die beredeneerd een onvoltooid Shaffy-lied kiezen om er hun eigen draai aan te geven. En wat een verademing dat de makers niet gezwicht zijn voor de verleiding om van deze creatieve opdracht een wedstrijd te maken. Betekent dit misschien het begin van het einde van een uitgesleten trend? Het is te hopen, want allengs zou je vergeten dat objectieve maatstaven lastig zijn te hanteren in de kunst, dat jury’s niet zaligmakend zijn en de stem van het grote publiek de weg effent voor uitgekauwde eenheidsworst.
Waar zullen de vier mee komen? Cabaretier Claudia de Breij en rapper Akwasi lichtten al een tip van de sluier op. Zangeres Karsu Dönmez nog niet, hoewel we al hoorden dat zij in Turkije is doorgebroken met een lied waarvan de titel luidt, vertaald naar het Nederlands: ‘Laat mij maar gaan’. Terecht dus dat we Shaffy voortdurend weer hoorden zingen: „Laat me! Laat me mijn eigen gang maar gaan.”
In de tamelijk bekrompen samenleving waarin Shaffy dit zong, had die morele imperatief een andere glans dan nu. In een tijd waarin maatschappelijke conventies weinig indruk maken, is dagelijks op tv te zien waar Shaffy’s verzoeking tot kan leiden. Zo liet Marcel van Roosmalen in de altijd prettige compilatie van tv-fragmenten in Van Roosmalen & Groenteman zien wat de documentaireserie Hoodfights al weken te bieden heeft. Geen lange bespiegelingen over masculiniteit of manosfeer, maar gewoon mannen die, heel analoog, met hun blote vuisten vechten in het bos. Fascinerende tv.
„Laat me mijn eigen gang maar gaan.” Je kunt niet ontkennen dat de Hoodfights-mannen leven naar Shaffy’s levensles. Al zinspeelde de Bhagwan-aanhanger vast op een andere invulling van de vrijheid. In dit verband misschien zinvol om ook eens de aanzienlijk minder vaak geciteerde openingszin van het lied aan te halen: „Ik ben misschien te laat geboren.”
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden