De Tweede Kamer en het kabinet moeten er niet langer op vertrouwen dat socialemediabedrijven zelf maatregelen nemen tegen buitenlandse inmenging op hun platforms. De overheid zal zelf actief moeten worden, bijvoorbeeld door een orgaan op te richten voor het opsporen van desinformatie.
Dit adviseert het Rathenau Instituut, het adviesorgaan over wetenschap, technologie en politiek, in een woensdag verschenen rapport. Het detectieorgaan moet zich gaan inzetten om desinformatie en buitenlandse beïnvloeding vroegtijdig te signaleren, vooral tijdens verkiezingscampagnes.
Door samenwerking met onafhankelijke experts, platformonderzoekers, computerwetenschappers, cybersecurity-experts en juristen zou voldoende capaciteit ontstaan om de constant veranderende platformen voortdurend te monitoren. De onderzoekers schrijven dat bij het ministerie van Binnenlandse Zaken inmiddels een onderzoek loopt naar de oprichting van zo’n detectieorgaan.
In het rapport benadrukken de onderzoekers dat een open gesprek met de grote sociale mediaplatformen tegenwoordig niet meer mogelijk is. De overheid moet vooral zelf strenger handhaven en het heft in eigen handen nemen, stellen ze. Alleen op die manier kan de overheid haar eigen informatiepositie versterken.
Ook adviseert het instituut om de verkiezingsprocedures te versterken en de huidige wetgeving tegen inmenging te verduidelijken en te beschermen. Daarnaast wordt de overheid geadviseerd flink te investeren in de mediawijsheid van burgers.
De aanbevelingen van het Rathenau Instituut volgen op meerdere gesprekken tussen de onderzoekers en Tweede Kamerleden eerder deze maand. Bij een van deze gesprekken waren ook vertegenwoordigers van platformen Google, Tiktok en Meta (het moederbedrijf van Instagram, Facebook en WhatsApp) aanwezig.
Zij zeiden dat ze tijdens de landelijke verkiezingen van 2025 niet of nauwelijks buitenlandse inmenging op hun platformen hebben gesignaleerd. Ze zien daarom geen reden om hun algoritmen aan te passen.
De aanwezige sociale media-experts schetsten juist een compleet tegenovergesteld beeld. Zij benadrukten dat enkel de platformen zelf inzicht hebben in de mate van buitenlandse inmenging tijdens de verkiezingen van vorig jaar oktober. Volgens de Europese Digital Services Act (DSA) zijn de platformen verplicht om onafhankelijke partijen als toezichthouders, journalisten, onderzoekers, politici en beleidsmakers toegang te geven tot hun data. Dit gebeurt volgens de experts echter onvoldoende, waardoor niet onafhankelijk kan worden vastgesteld dat er daadwerkelijk geen buitenlandse inmenging zichtbaar was.
Een belangrijk knelpunt is de aanvraagprocedure om toegang te krijgen tot de systemen en data van de platformen. Tijdens een briefing met Tweede Kamerleden op 5 maart benadrukte onderzoeker van het Rathenau Instituut Mariëtte van Huijstee dat de techgiganten de manier waarop zij gebruikersgedrag voorspellen veelal als een bedrijfsgeheim beschouwen.
Het proces om toegang te krijgen tot platformdata blijkt daarom bijzonder ingewikkeld. Toezichthouders krijgen relatief vaker toegang tot de systemen, terwijl kleinere onderzoeksorganisaties achterblijven. Zij moeten erg nauwkeurig aangeven welke gegevens zij willen ontvangen, terwijl ze tegelijkertijd niet precies weten welke informatie beschikbaar is. Volgens het Rathenau Instituut zou een gestandaardiseerde aanvraagprocedure de kans vergroten om toegang te krijgen.
Tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer werd dinsdag duidelijk dat er in de Tweede Kamer grote zorgen leven over online inmenging in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van volgende week. Minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma (CDA) gaf aan de onrust goed te begrijpen. ‘Dat Meta haar eigen beleid niet goed volgt, is reden tot zorg’, benadrukte hij. ‘Maar we hebben op dit moment geen aanwijzingen dat de verkiezingen door inmenging worden verstoord.’
Volgens hem staat het ministerie in nauw contact met de Europese Commissie en toezichthouders en is er een grote welwillendheid om, in ieder geval in Nederland, de wetgeving nauwkeurig te handhaven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant