Met de dood van ayatollah Ali Khamenei is Rusland een bondgenoot armer. Toch zal het Kremlin met genoegen toekijken hoe de aandacht van de VS en Europa naar de Golfregio verschuift, zeggen experts. Het geduld van Oekraïne wordt andermaal getest.
Volg de laatste ontwikkelingen rond de oorlog in het Midden-Oosten in ons liveblog.
De oorlog in het Midden-Oosten komt voor Oekraïne zeer ongelegen. President Volodymyr Zelensky moet vanaf de zijlijn toekijken hoe de Verenigde Staten en Israël met hun aanvallen op Iran het hele Midden-Oosten in een geweldscrisis hebben gestort.
Sinds de oorlog in Oekraïne is het geduld van Zelensky al vaker ernstig op de proef gesteld. De onderhandelingen over een einde van de oorlog duren lang en lijken uitzichtloos. Steunpakketten van Europese bondgenoten komen intussen vaak met veel pijn en moeite tot stand.
Het geweld in de Golfregio leidt de aandacht af van Oekraïne, tot genoegen van het Kremlin, zegt historicus Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland. "Hoe meer aandacht lidstaten van de NAVO en de EU in de verdediging van het eigen territorium moeten steken, hoe minder aandacht er is voor Oekraïne."
Dat heeft directe gevolgen op het slagveld, bijvoorbeeld voor de beschikbaarheid van Patriots. Dat type luchtafweerraket van Amerikaanse makelij - dat door Europese partners wordt ingekocht - vormt de ruggengraat voor Oekraïne in de bescherming tegen Russische raketten.
Maar diezelfde Patriots worden nu massaal ingezet in het Midden-Oosten. Golfstaten schoten volgens Kyiv in een paar dagen meer Patriots de lucht in dan Oekraïne sinds de start van de Russische invasie in 2022 heeft gedaan. "Iedere raket die de VS op Iraanse raketten afschiet, kan niet aan Oekraïne worden geleverd", zegt Koen Aartsma, geopolitiek expert bij Instituut Clingendael. "Terwijl er al enorme schaarste is."
Europese bondgenoten sprokkelden dinsdag op de valreep nog 35 extra Patriots bijeen, waardoor Oekraïne weer een paar weken vooruit zou moeten kunnen. Maar hoe langer de luchtafweerraketten nodig zijn in het Midden-Oosten, hoe serieuzer de tekorten kunnen worden in Oekraïne, verwacht Kraft van Ermel-Nijland.
Dat militaire voordeel lijkt Rusland maximaal te willen uitbuiten. Gegevens van de Amerikaanse denktank CSIS laten zien dat Rusland het aantal raketaanvallen op Oekraïne het afgelopen jaar fors heeft opgeschroefd. The Moscow Times schreef onlangs dat Rusland in februari een recordhoeveelheid raketten op Oekraïne afvuurde.
Intussen zijn de gevolgen van het conflict in de Golfregio voor Rusland juist beperkt. Moskou maakte in het eerste jaar van de oorlog in Oekraïne dankbaar gebruik van Iraanse Shahed-drones, maar inmiddels produceert het Russische leger vrijwel alle drones zelf.
Op economisch vlak betekent de onrust in het Midden-Oosten zelfs goed nieuws voor Rusland. Door de oorlog schieten de olie- en gasprijzen door het dak. Met name een toename van de olie-export kan de Russische economie, die na vier jaar oorlog begint te haperen, een impuls geven.
Maandag werd Russische olie voor 79 dollar per vat verkocht, ruim 30 dollar meer dan twee weken eerder. Dat geld is hard nodig om de Russische oorlogskas te spekken. Met een Oekraïne dat almaar verzwakt, staan alle seinen voor Moskou op groen om zijn uitputtingsoorlog voort te zetten.
Toch is er ook reden tot zorg voor het Kremlin, zeggen Kraft van Ermel-Nijland en Aartsma. Met de dood van Khamenei verliest de Russische president Vladimir Poetin opnieuw door toedoen van de Amerikanen een antiwesterse bondgenoot. Het is niet voor het eerst dat de Amerikaanse president Donald Trump schade berokkent in de Russische invloedssfeer.
Poetin moest eerder toekijken hoe Trump een akkoord voor een langlopend conflict tussen Azerbeidzjan en Armenië uitonderhandelde, waarbij bondgenoot Armenië flink aan invloed verloor. Begin dit jaar onthoofden de Amerikanen het Venezolaanse regime van Nicolás Maduro, een bondgenoot van Poetin. En nu verliest het Kremlin dus ook een belangrijke bondgenoot in Teheran.
"Voor Rusland is dit extreem pijnlijk", benadrukt Kraft van Ermel-Nijland. Niet alleen verliest het Kremlin hiermee aan invloed in strategische regio's, maar ook onderstreept dit het onvermogen van Rusland om in te grijpen wanneer een bevriend regime in gevaar komt. "Rusland is niet de grootmacht die het zegt te zijn", concludeert Kraft van Ermel-Nijland.
Aartsma ziet in het Russische onvermogen om in te grijpen ook een pijnlijke en harde les voor bondgenoten van het Kremlin. "Zij leren dat een bondgenootschap met Rusland met de nodige beperkingen komt", zegt hij. "Je kunt heel opportunistisch met Rusland samenwerken. Maar als puntje bij paaltje komt, grijpt Moskou niet in."
Zolang de oorlog in het Midden-Oosten voortduurt, bewandelt president Zelensky een dun koord. Aan de ene kant wil hij de oorlog in Oekraïne bij Trump zo hoog mogelijk op de agenda krijgen. Aan de andere kant wil hij Washington niet verder van zich vervreemden. "Daarom moet hij ook zijn steun uitspreken voor deze oorlog", zegt Aartsma.
De situatie in de Golfregio biedt ook kansen voor Kyiv, voegt Kraft van Ermel-Nijland toe. Oekraïne gaat de Amerikanen in het Midden-Oosten helpen met het neerhalen van Shahed-drones, waarmee het veel ervaring heeft. De rollen zijn daarmee omgedraaid: ineens hebben de Amerikanen Oekraïne nodig. Dat kan Oekraïne gebruiken om bij Trump in het gevlij te komen.
Maar de tijd tikt in het voordeel van het Kremlin. Hoe langer de oorlog in het Midden-Oosten de aandacht van Oekraïne afleidt, hoe groter de kans is op een Russische militaire doorbraak.
Source: Nu.nl algemeen