AI-oorlog is geen verhaal over slimmere wapens. Het gaat over wat verdwijnt tussen waarneming en vernietiging: twijfel, heroverweging, frictie.
Een dag voordat de eerste bommen op Iran vielen, bestempelde het Pentagon Anthropic tot een nationaal veiligheidsrisico. Die status is doorgaans gereserveerd voor buitenlandse vijanden zoals het Chinese IT-bedrijf Huawei. Een dag later draaide Claude, het model van datzelfde bedrijf, als onmisbare schakel in Palantirs militaire infrastructuur mee bij Operation Epic Fury. Het verwerkte en rangschikte doelen in een tempo dat voorheen ondenkbaar was.
Het bedrijf werd dus uit de keten verwijderd, maar het model bleef. Dat is geen ironie, dat is de architectuur van deze oorlog. Het systeem is te riskant om te vertrouwen, maar is te snel om niet te gebruiken.
Er lopen momenteel drie concurrerende machinale logica’s door elkaar. Aan Amerikaanse en Israëlische zijde wordt de tijd samengeperst dankzij AI-hulpmiddelen. Het Israëlische systeem Lavender brengt de doelwitten in kaart. Gospel genereert de structuren. Where’s Daddy berekent het exacte moment van inslag. Claude versnelt de verificatie. Analyse, selectie en aanval smelten samen. Geen enkele losse knoop in dat netwerk neemt de beslissing. De keten in zijn geheel neemt de beslissing.
Het algoritme stelt niet voor, het dicteert. Recent onderzoek toont aan dat AI in simulaties opmerkelijk snel escaleert en direct op de nucleaire knop drukt. De klassieke tussenstappen van twijfel en heroverweging worden weggedrukt door het tempo van de machine.
Over de auteur
Sander Duivestein werkt voor het VerkenningsInstituut Nieuwe Technologie van Sogeti. Hij schreef het boek Echt Nep.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De Iraanse machinale logica dient een compleet ander doel. Het bouwt systemen die net slim genoeg zijn om te navigeren, te herkennen en in te slaan.Een drone van 20.000 dollar hoeft niet geniaal te zijn; het moet de tegenstander simpelweg dwingen een onderscheppingsraket van 15 miljoen af te vuren. Het systeem bestaat uitsluitend om de Amerikaanse verdediging financieel uit te putten.
Decennialang berustte de macht van de Amerikaanse hegemonie op het absolute privilege om te zien zonder gezien te worden. Die asymmetrie is voorbij. Het Amerikaanse surveillancemonopolie werd niet verslagen door een rivaliserend ruimteprogramma, maar door commerciële satellieten. Zo leggen boven het Midden-Oosten driehonderd Chinese Jilin-1-satellieten de Amerikaanse oorlogsmachine in 4K-resolutie vast. MizarVision, een bedrijf uit Shanghai, publiceert de geheime troepenopbouw direct op X en Weibo. De exacte posities van F-22 stealth-jets op de Israëlische luchtmachtbasis Ovda zijn hierdoor gewoon online te vinden.
De Verenigde Staten en Israël vechten dus een oorlog uit met Iran terwijl China meekijkt en data verzamelt. Voor de Chinese krijgsmacht functioneert Operation Epic Fury vooral als een proxy-laboratorium. Ze bestuderen de logistieke ketens, de luchtafweersystemen en de AI-integratie zonder zelf een schot te lossen. Het overhandigt daarmee vrijwillig de blauwdruk voor een toekomstige confrontatie in de Indo-Pacific.
Oorlog is altijd een domein van snelheid, verwarring en geweld geweest. Het nucleaire tijdperk overleefden we tot nu toe door twijfel in te bouwen. De rode telefoon dwong vertraging af. Het AI-tijdperk eist het exacte tegenovergestelde.
Welke van de drie grootmachten ook de toon zet, ze hebben één ding gemeen: AI verwijdert de twijfel en beperkt zo de tijd. De proportionaliteitstoets van het internationaal oorlogsrecht vereist minuten. Het algoritmische doelpakket vereist seconden.
De Amerikaanse precisieslag op de Shajareh Tayyebeh‑meisjesschool in Minab maakt de gevolgen daarvan gruwelijk concreet. Op zaterdagochtend 28 februari 2026 zaten honderden meisjes in de klas toen de eerste raket insloeg. Volgens satellietbeelden, geverifieerde videobeelden en analyses van onder meer The New York Times en Reuters volgde er even verderop een tweede inslag: precies op het moment dat wanhopige ouders hun kinderen onder het puin vandaan probeerden te halen.
Minstens 165 mensen stierven, mogelijk 175, van wie de meesten minderjarig. Nieuw, door Bellingcat geverifieerd videomateriaal toont een Amerikaanse Tomahawk die een installatie van de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) in Minab raakt, terwijl de rook bij de meisjesschool al opstijgt; Tomahawks worden in deze oorlog uitsluitend door de Verenigde Staten gebruikt.
De belofte van technologie was altijd dat data de klassieke mist van de oorlog zou verdrijven. Die mist is inderdaad verdwenen. Hij is vervangen door de ondoorgrondelijkheid van de algoritmische black box. In de mist bestond tenminste nog menselijke twijfel. In de black box bestaat uitsluitend wiskundige willekeur. Dit was daarom geen falen van het systeem, want dat functioneerde exact zoals het voor ontworpen is.
De school verscheen op de schermen als een datapunt, gereduceerd tot een digitaal patroon nabij een marinebasis. Geprioriteerd in een fractie van de tijd die een mens nodig heeft voor verificatie. De fundamentele vraag of dit werkelijk een militair doel was, verdween al gauw in de stroom van andere aanvallen op negenhonderd doelen die alleen al in de eerste uren plaats vonden.
AI-oorlog is geen verhaal over slimmere wapens. Het gaat over wat verdwijnt tussen waarneming en vernietiging: twijfel, heroverweging, frictie. De mens kijkt niet meer mee om de machine te sturen. En we automatiseren oorlog niet meer om haar menselijker te maken. De automatiseerden haar om sneller te kunnen toeslaan. Je kunt de versnelling niet ongedaan maken. De rekening daarvan ligt in de ruïnes van een meisjesschool.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant