Canada De Canadese premier oogstte in Davos lof met zijn toespraak waarin hij samenwerking tussen ‘middle powers’ bepleitte. Of deze landen, met uiteenlopende ideologieën en waarden, de krachten kunnen bundelen, testte hij recent uit op rondreis in de Indo-Pacific.
De Canadese premier Mark Carney (links) was recent op tournee in India, Australië en Japan. Op 5 maart bezocht hij het Australische parlement in Canberra, waar hij werd ontvangen door premier Anthony Albanese.
Met een staande ovatie werd de Canadese premier Mark Carney afgelopen week ontvangen in het Australische parlement in Canberra. Als vaandeldrager van een wereldorde waarin middelgrote landen samenwerken om zich te verweren tegen dominante supermachten, vond de oud-bankier een gewillig oor bij Australische parlementariërs van links tot rechts.
„In een wereld van rivaliteit tussen grootmachten hebben middelgrote mogendheden een keuze: strijden om de gunst [van de supermachten] of hun krachten bundelen om samen sterker te staan”, zei Carney. „De vraag voor middelgrote mogendheden is of we de nieuwe regels schrijven die onze veiligheid en welvaart bepalen, of dat we de supermachten de uitkomst laten dicteren.”
Het betoog was een reprise van zijn toespraak bij het World Economic Forum in Davos, waarmee Carney in januari indruk maakte. Middelgrote landen kunnen gezamenlijk een tegenwicht bieden in de ontrafelde internationale rechtsorde. Doen ze dat niet, dan worden ze tegen elkaar uitgespeeld door supermachten als de VS en China: „Als we niet aan tafel zitten, staan we op het menu.”
Carney nam zijn boodschap mee op tournee naar India, Australië en Japan en kon zo testen of hij gelijkgezinde landen kan optrommelen voor zijn visie van een gezamenlijk front.
Elk stonden ze open voor de Canadese toenadering – vooral voor intensievere economische samenwerking. Zo sloten Canada en India een meerjarig akkoord over de levering van Canadees uranium en spraken ze af voor het einde van dit jaar een breder handelsakkoord te sluiten. Australië sloot zich aan bij een Canadees initiatief binnen de G7 om het mondiale aanbod van kritieke mineralen veilig te stellen. En met Japan maakte Carney afspraken over nauwere samenwerking op het gebied van onder meer energie, handel en technologie.
Carney en de Japanse premier Sanae Takaichi buigen voor Japanse en Canadese vlaggen tijdens een welkomstceremonie in Tokyo, 6 maart.
In Canada oogstte Carney lof voor zijn reis. „We hebben het allemaal gehad over zijn aankondigingen en de toespraak in Davos. Maar hij moet nu echt aan de slag om die zaken in gang te zetten. Als producten daadwerkelijk verscheept gaan worden en we onze handel buiten de VS diversifiëren, dan zal dat gelden als een succes”, zei Fred DeLorey, een oud-campagnemanager van de Conservatieve oppositie, tegen omroep CBC.
Voor Canada is die strategie bittere noodzaak. Het land is in hoge mate economisch geïntegreerd met de VS. Ongeveer driekwart van de Canadese exporten gaat naar het buurland, waarmee sinds eind jaren tachtig vrijhandel wordt gevoerd. Canadezen zijn verontwaardigd over Trumps handelsoorlog, met importheffingen op onder meer aluminium en staal.
Carney, een oud-president van zowel de Canadese als van de Britse centrale bank, won vorig voorjaar verrassend de verkiezingen omdat kiezers hem de taak toevertrouwden het land te behoeden voor Trumps dreigementen. Hij beloofde de buitenlandse handel te diversifiëren, om Canada minder afhankelijk te maken van de zuiderburen. „Het lijkt erop dat hij het werk doet waarvoor hij is gekozen”, aldus DeLorey.
Toch werden ook de uitdagingen van Carney’s aanpak tijdens zijn reis duidelijk. Zo moest hij, om de banden met de Indiase premier Narendra Modi aan te halen, een slepende ruzie tussen Canada en India bijleggen. Voorganger Justin Trudeau beschuldigde India in 2023 van directe betrokkenheid bij de moord op Hardeep Singh Nijjar, een sikh-voorman in Canada die zich inzette voor de vorming van een autonome staat voor sikhs in de Indiase deelstaat Punjab. India beschouwde Nijjar als een terrorist, maar ontkende betrokkenheid bij zijn moord. Sindsdien zijn de banden tussen Canada en India ernstig bekoeld.
De zich nog steeds voortslepende kwestie onderstreept dat Carney toenadering kan zoeken op basis van handelsbelangen, maar dat fundamentele meningsverschillen minder makkelijk kunnen worden opgelost. Carney wil dergelijke kwesties loskoppelen van toenadering op andere vlakken.
Carney tijdens een ontmoeting met de Indiase premier Narendra Modi op 2 maart. Hij moest een slepende ruzie tussen beide landen bijleggen.
Critici wijzen op de uiteenlopende ideologieën in middelgrote landen die een probleem kunnen zijn voor nauwere samenwerking. Zo wijst Manjari Chatterjee Miller, hoogleraar internationale betrekkingen aan de University of Toronto, erop dat de term ‘middelgrote mogendheden’ niet alleen liberale democratieën als Canada en Australië omvat, maar ook bijvoorbeeld Turkije, Singapore en India. Die landen accepteerden de afgelopen decennia de liberale wereldorde onder leiding van de VS, en hielpen daarmee die in stand te houden, schrijft ze in Foreign Policy.
Of dat hun houding zal blijven in een verbond van middelgrote mogendheden is de vraag. „Een dergelijke diverse coalitie zou zich minder bezighouden met liberale of andere bindende ideologieën voor een toekomstige orde, en meer met haar eigen strategische belangen”, aldus Chatterjee Miller. Ze vreest dat ”een club van middelgrote mogendheden de wereld gevaarlijker zou maken”.
In Australië leek enthousiasme voor Carney’s visie te overheersen. „Australië en Canada zijn middelgrote mogendheden in een wereld die verandert”, zei de Australische premier Anthony Albanese in het parlement. „We kunnen de situatie niet terugdraaien, maar we kunnen wel op onszelf, op onze burgers en op elkaar steunen.”
De aanval van de VS en Israël op Iran overheerste de reis van Carney. Volgens sommigen deed de Canadese premier afbreuk aan zijn eigen pleidooi in Davos door kort nadat de aanval begon zijn steun uit te spreken, waardoor hij de traditionele Canadese steun voor het internationale recht ondergroef.
Later nuanceerde Carney zijn positie door te zeggen dat de aanval het internationale recht leek te schenden. Maar hij trok de steun niet in, gezien Irans kernprogramma en steun voor terrorisme in het Midden-Oosten. Nadat minister Anita Anand (Buitenlandse Zaken) zei dat Canada niet de intentie had om aan het conflict deel te nemen, zei Carney dat hij dat niet „categorisch” uitsloot om burgers en bondgenoten te helpen beschermen.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.