President Portugal Met steun van de conservatieven werd de sociaal-democratische António José Seguro gekozen tot president van Portugal. Maandag werd hij geïnaugureerd. Maar de kans lijkt klein dat die opvallende samenwerking zich in het parlement voortzet. „De conservatieven zijn meer afhankelijk van de radicaal-rechtse partij Chega, omdat het rechtse partijen zijn die standpunten delen.”
De nieuwe Portugese president Antonio José Seguro (midden) en parlementsvoorzitter Jose Pedro Aguiar Branco (links) tijdens de inauguratie van het staatshoofd maandag in het Portugese parlement.
Terwijl de laatste tonen van het Portugese volkslied klonken, verliet afzwaaiend president Marcelo Rebelo de Sousa maandagochtend het pastelroze Bélem Paleis in Lissabon, waar hij de afgelopen tien jaar zetelde. Hij vertrok naar het Portugese parlement, waar hij met de staatshoofden van buurland Spanje en voormalige kolonies in Afrika en de Portugese premier Luís Montenegro de inauguratie van zijn opvolger bijwoonde.
Na de maximale twee ambtstermijnen van vijf jaar droeg de centrum-rechtse Rebelo de Sousa het stokje formeel over aan António José Seguro, die als sociaal-democraat een andere politieke kleur heeft. „Het beschermen van de democratie is een dringende taak geworden waaraan de president zich, vanuit zijn ambt en overtuiging, zal wijden”, zei Seguro in zijn inaugurele toespraak. Wat betekent zijn aantreden voor Portugal?
Seguro werd op 8 februari in de tweede ronde verkozen met ongeveer twee derde van de stemmen: het hoogste percentage ooit voor een presidentskandidaat bij zijn eerste verkiezing. Die stemmen dankte hij onder meer aan de conservatieven, die de opvallende beslissing namen de centrum-linkse Seguro te steunen om te voorkomen dat de radicaal-rechtse kandidaat staatshoofd zou worden. Seguro’s tegenkandidaat was André Ventura, partijleider van Chega. Ventura’s partij is sinds 2019 bezig aan een flinke opmars. Bij de parlementsverkiezingen vorig jaar wist Chega tweede te worden, ten koste van Seguro’s sociaal-democratische Partida Socialista (PS).
De overtuigende winst van Seguro betekent niet dat de politieke verhoudingen in Portugal plotseling heel anders liggen, waarschuwt politicoloog Ana Maria Belchior, verbonden aan Universiteit ISCTE in Lissabon. De uitslag van presidentsverkiezingen is volgens haar niet generaliseerbaar, omdat de winnaar wordt bepaald op basis van een meerderheid, niet op basis van zetels en coalities. Als er nu parlementsverkiezingen zouden zijn, zou de PS die niet per se winnen, zegt Belchior. „Dit resultaat moet worden geïnterpreteerd in het licht van wat er van een president wordt verwacht: een scheidsrechter binnen het politieke systeem, niet een uitvoerder. Kiezers hebben aangegeven dat Seguro beter dan Ventura aan die eisen voldoet.”
Seguro maandag in het Belém Paleis voor een ontmoeting met zijn voorganger, aftredend president Marcelo Rebelo de Sousa.
Toch schuilt er in de presidentiële overwinning van de PS ook een kans, denkt Belchior: die geeft de sociaal-democraten de kans zich opnieuw te profileren als de belangrijkste oppositiepartij. Na de parlementsverkiezingen vorig jaar nam Chega die rol over. Hoewel de radicaal-rechtse partij slechts twee zetels meer behaalde dan de PS (60 tegenover 58) eiste Ventura dat Chega zou onderhandelen met de minderheidsregering, zegt Belchior. De PS kan nu proberen dat ter discussie te stellen.
Belchior betwijfelt of de alliantie tussen de sociaal-democraten van PS en de conservatieven van de PSD, die Seguro aan winst hielpen, tot in het parlement zal reiken. De steun voor Seguro was deels een politiek strategische keus, legt ze uit. „De PSD wordt bedreigd door de toenemende electorale concurrentie aan de rechterkant. Naast Chega is het Liberale Initiatief aan het groeien en trekt kiezers weg van de PSD.” Een steunbetuiging aan Ventura had veel PSD-kiezers kunnen doen overlopen naar Ventura’s partij.
In het parlement is de samenwerking tussen de PSD en Chega ondanks de presidentiële verkiezing in ieder geval niet voorbij, zegt Belchior. „Premier Montenegro is in het parlement meer afhankelijk van Chega, niet alleen omdat die partij meer zetels heeft dan de PS, ook omdat het allebei rechtse partijen zijn, die standpunten delen.” Belchior noemt het een „moeilijk evenwicht”: Montenegro heeft Chega nodig, maar moet zich er voor de overleving van zijn partij PSD tegelijk van distantiëren. De PS kan proberen van die ruimte gebruik te maken.
De nieuwe sociaal-democratische president vormt volgens Belchior in ieder geval een „tegenwicht voor de groei van rechts, dat nooit eerder in de democratische geschiedenis van Portugal zo sterk vertegenwoordigd was in het parlement”. Portugal werd in 1974 een democratie, na decennia van autoritair bewind.
Toch is het de vraag hoeveel de gemiddelde Portugees gaat merken van het aantreden van Seguro. De president van Portugal heeft geen uitvoerende macht, maar kan met een veto wel wetgeving tegenhouden. Rebelo de Sousa sprak regelmatig met journalisten en gaf politiek commentaar. Seguro heeft al gezegd een meer discrete president te willen zijn, die stabiliteit vooropstelt. In zijn toespraak maandag zei dat hij hoopt dat partijen „het nationale belang boven kortetermijnlogica kunnen stellen”.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag