Maandag begon in Eindhoven de bouw van een testfabriek voor fotonische chips, die zich kunnen ontpoppen tot een van de belangrijke technologieën van de toekomst. Nederland loopt hierin voorop, maar moet vrezen dat het de productie toch weer kwijtraakt aan bedrijven buiten Europa.
is economieredacteur van de Volkskrant en schrijft over technologie. Hij volgt de ontwikkelingen in de Nederlandse chipsector.
Het was een zware politieke delegatie die in Eindhoven bijeenkwam om de bouw van de nieuwe chipfabriek in te luiden. Ministers Heleen Herbert (Economische Zaken) en Dilan Yeşilgöz (Defensie) gaven toespraken. Ook Eurocommissaris Henna Virkkunen, die Technologische Soevereiniteit in haar portefeuille heeft, kwam het belang benadrukken van wat hier plaatsvond.
Die aandacht voor de testfabriek op de High Tech Campus Eindhoven is begrijpelijk. Europa zoekt naar technologieën waarin het zichzelf wereldwijd onmisbaar kan maken, zoals al gelukt is met de chipmachines van ASML. Fotonische chips kunnen ook zo’n technologie zijn. En laat specifiek Nederland hierin nou vooroplopen.
Al sinds jaar en dag werken chips op basis van elektrische stroom: ze gebruiken minuscule poortjes die stroompjes kunnen doorlaten of juist tegenhouden. Fotonische chips, daarentegen, werken met het doorlaten of tegenhouden van lichtstralen. Dat moet chips opleveren die veel sneller rekenen – omdat informatie met de snelheid van het licht kan reizen – en energiezuiniger zijn.
Zulke chips kunnen leiden tot energiezuinigere en snellere datacenters, betrouwbaardere zelfrijdende auto’s en (militaire) communicatiekanalen die moeilijker te saboteren zijn. Maar dan moet er nog wel een hoop gebeuren. Aangezien zowat alle apparatuur momenteel op basis van de oude vertrouwde elektronen werkt, is het een helse toer om daar chips mee te verknopen die op een heel andere manier werken, met licht.
Geen wonder dat de huidige toepassingen vooral in datacenters en telecommunicatie zitten, waar al langer met licht wordt gewerkt voor het overdragen van data op grote afstanden. Denk aan de glasvezelkabels die huishoudens van internet voorzien.
In de nieuwe testfabriek gaan kennisinstellingen als TNO en de TU Eindhoven samenwerken met start-ups en gevestigde bedrijven als ASML. Vanaf 2028 zullen hun ingenieurs hier sleutelen aan het opschalen van het productieproces, gehuld in lichaamomsluitende pakken omdat ieder stofdeeltje of huidschilfertje dit hypergevoelige proces kan verstoren. Uiteindelijk moet de samenwerking resulteren in een Europese fotonica-industrie die de rest van de wereld kan bedienen.
De Europese Unie investeert in dit soort testfaciliteiten als onderdeel van de Europese Chips Act. Hiernaast investeren TNO en de ministeries van Economische Zaken en Defensie in de fabriek. In totaal gaat het om 153 miljoen euro.
Eurocommissaris Virkkunen ziet de Brainport-regio in Eindhoven als voorbeeld voor heel Europa, zegt ze na afloop van haar toespraak in de persruimte. ‘De manier waarop onderzoekers hier samenkomen met de industrie levert niet alleen innovaties op, maar brengt die innovaties ook echt van het laboratorium naar de fabriek.’
Haar grote zorg is dat uitvindingen als deze door bedrijven buiten Europa worden opgepakt, omdat start-ups er hier niet in slagen om te groeien. Dat komt ook terug in rapporten over de toekomst van de Europese en Nederlandse economie als die van Mario Draghi en Peter Wennink.
Ten opzichte van concurrenten in de VS en China worden jonge bedrijven gehinderd door versnipperde regels binnen het Europese blok, strenge staatssteunregels en trage vergunningverlening. Dat geldt dus ook voor nieuwe fotonicabedrijven. Europa spant zich in om deze obstakels weg te nemen, benadrukt Virkkunen nog maar eens.
En dan is er nog de kwestie kapitaal. Wennink, luidkeels voorstander van grote publieke investeringen in de techindustrie om ook meer privaat geld los te krijgen, is maandag zelf ook aanwezig. Prima, deze fabriek en de Europese Chips Act, zegt de voormalige topman van ASML. ‘Maar we moeten nog steeds versnellen. Zonder het benodigde kapitaal gaat het gewoon niet gebeuren.’
Ter illustratie noemt hij de Amerikaanse chipgigant Nvidia. ‘Die heeft vorige week nog 4 miljard dollar geïnvesteerd in fotonicabedrijven. Hier praten we over 150 miljoen euro. We zijn nog steeds te risico-avers.’
Het belangrijkste Nederlandse bedrijf dat al fotonische technologie produceert is het in 2012 opgerichte Smart Photonics, een kind van dezelfde High Tech Campus waar de nieuwe testfabriek komt. CEO Johan Feenstra, eveneens aanwezig, is blij met de bouw van de fabriek. ‘We hopen dat die een aanzuigende werking heeft en dat er een heel ecosysteem van toeleveranciers omheen ontstaat.’
Ondanks de enorme kapitaalkracht van de Amerikaanse big tech heeft Nederland het in zich een voorloper te blijven, denkt hij. ‘Maar men moet zich wel realiseren dat het hier niet stopt. En dat de volgende investering die nodig is waarschijnlijk een half miljard of misschien wel een miljard euro is, deels publiek en deels privaat.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant