De gemeentepolitiek is te belangrijk om alleen aan mannen over te laten. Vrouwen nemen andere ervaringen mee, die leiden tot andere vragen en prioriteiten. Toch is hun aandeel in de gemeenteraden juist afgenomen, en dat is zorgelijk.
Wat zegt het over onze lokale democratie als een kandidatenlijst met 36 namen voor de komende gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart nauwelijks vrouwen bevat? Bij de lokale VVD in Raalte staan op een lijst van 36 kandidaten slechts vier vrouwen. Dat verschil is geen toeval en de VVD Raalte geen uitzondering. Slechts 32,6 procent van alle kandidaten is vrouw. Het is het resultaat van hoe onze lokale politiek is ingericht. Juist daar waar politiek het dichtst bij het dagelijks leven staat, zijn vrouwen structureel ondervertegenwoordigd.
Meer dan honderd jaar na de invoering van het vrouwenkiesrecht blijft het aandeel vrouwen in de Nederlandse politiek zeer ongelijk verdeeld. Op nationaal niveau is recent voorzichtig vooruitgang zichtbaar. De Tweede Kamer bestaat inmiddels voor 43 procent uit vrouwen – een record. Maar dat is niet de norm in de Nederlandse politiek. Wie inzoomt op de lokale politiek – of de provinciale politiek, of de waterschappen – ziet een ander beeld.
Over de auteur
Zahra Runderkamp is gepromoveerd politicoloog, gespecialiseerd in diversiteit en inclusie in de Nederlandse politiek.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In gemeenteraden is op dit moment gemiddeld slechts 32 procent van de raadsleden vrouw, met grote verschillen tussen gemeenten. Na de verkiezingen van 2022 was dat percentage nog 36 procent. Het aantal vrouwen is de afgelopen jaren dus gedaald: meer vrouwen zijn tussentijds gestopt, en deze zetels worden nu bemand door, jawel, mannen.
Een belangrijke verklaring ligt in de inrichting van het raadswerk zelf. Gemeenteraadsleden zijn parttime politici. Ze ontvangen een beperkte vergoeding en combineren hun politieke werk met een baan, en vaak ook zorgtaken. Het raadswerk vindt grotendeels in de avonduren plaats.
Juist dat botst met zorgtaken, die in Nederland nog altijd onevenredig vaak door vrouwen worden gedaan. Het simultaanschaken dat de gemeentepolitiek afdwingt, is niet voor iedereen even toegankelijk. De nationale politiek kent dit probleem in veel mindere mate: Tweede Kamerleden hebben een fulltime aanstelling, met bijpassend salaris, en kunnen hun politieke werk centraal stellen.
Er is meer: ook agressie en intimidatie spelen een rol. Bijna de helft van de raadsleden krijgt ermee te maken. Vrouwen worden daarbij nog harder geraakt dan mannen en ervaren vaker ernstige gevolgen. Een deel besluit om die reden te stoppen. Dat maakt de lokale politiek niet alleen minder veilig, maar ook minder aantrekkelijk voor potentiële nieuwkomers.
Dat is nog niet alles. Politicologen schrijven al langer over een zelfversterkend effect als groepen ondervertegenwoordigd zijn. Het zelfversterkende effect gaat ongeveer zo: omdat vrouwen in de minderheid zijn, komen thema’s die hen direct raken minder vanzelfsprekend op de agenda. Besluiten sluiten daardoor minder goed aan bij hun ervaringen, wat het gevoel versterkt dat de lokale politiek geen plek voor hen is.
Politieke partijen hebben vervolgens moeite om genoeg vrouwelijke kandidaten te vinden, voor een politieke praktijk die niet is vormgegeven voor en door vrouwen en niet per se bij de behoeften van vrouwen aansluit. Dit zijn vrouwen die al van jongs af aan zijn opgegroeid met het idee (en realiteit) dat de politiek nog vooral het terrein is van mannen. Vrouwen gingen de vorige gemeenteraadsverkiezingen opnieuw nog weer minder vaak naar de stembus dan mannen.
Oftewel: er is niet één reden aan te wijzen voor de ondervertegenwoordiging van vrouwen in de lokale politiek. Er ontstaat juist een giftige cocktail als we al deze redenen bij elkaar optellen.
Deze giftige cocktail is wel heel zorgelijk in onze representatieve democratie. Wanneer groepen structureel politiek ondervertegenwoordigd zijn, ondermijnt dat het feit dat politiek een gedeelde verantwoordelijkheid is. En wat vaak wordt gezien als gebrek aan interesse of ambitie aan de kant van vrouwen, is in werkelijkheid simpelweg de weerslag van hun ondervertegenwoordiging.
De gemeentepolitiek is echt te belangrijk om alleen aan mannen over te laten. Vrouwen nemen andere ervaringen mee de politiek in, die leiden tot andere vragen en prioriteiten. Er zijn wel voorbeelden van lokale politiek waar men in het bijzonder aandacht heeft voor de positie van vrouwen. Een mooi initiatief (in de gemeente Amsterdam) is het zogenaamde ‘gender mainstreaming’, waarbij beleid systematisch wordt getoetst op de gevolgen voor vrouwen en mannen.
Ook thema’s als menstruatiearmoede (gemeente Halderberge), huiselijk geweld (Rijswijk) en een veilige publieke ruimte (Arnhem) zijn de afgelopen jaren nadrukkelijker op een aantal lokale agenda’s gekomen.
Ik ben een optimist, ook al zou je dat misschien nu niet zeggen. Maar dit zijn de feiten, en ze bestaan naast elkaar en beïnvloeden elkaar. Gevolg: zo verdwijnen vrouwen langzaam maar zeker uit de lokale politiek, terwijl de lokale politiek over ons allemaal gaat. Toch wordt zij ook anno 2026 nog structureel door mannen gedomineerd. Een kandidatenlijst met 36 namen, waarvan vier vrouwen, is meer dan alleen getallen; dit vertelt een veel groter verhaal over de voortdurende ondervertegenwoordiging van vrouwen in de politiek.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant