Boekenweek
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
„Voor de derde keer die middag ritste Marieke de grote blauwe koffer open en ze legde de inhoud op het bed: vier zomerjurken, een spijkerbroek, een witte broek, een broekpak, twee vestjes, een dikke trui en een regenjas.” Met deze zinnen opent het Boekenweekgeschenk Piaggio van Hendrik Groen. Volgens de auteur zelf is het vooral een „heel lief, leuk, klein verhaaltje” dat kopers straks krijgen wanneer ze voor 17,50 euro aan boeken kopen.
De eerste negatieve recensies zijn al binnen, en vooraf was er al kritiek op de keuze. Was het idee van het Boekenweekgeschenk niet om mensen een beetje literatuur mee te geven als ze Hendrik Groen kopen in plaats van nog meer Hendrik Groen? Waarom opnieuw een man, terwijl de CPNB – de organisatie die de Boekenweek organiseert – had bedacht dat het wenselijk zou zijn als om het jaar het geschenk door een vrouw geschreven zou worden? Waarom kwam de auteur, die zich halsstarrig achter zijn pseudoniem verschool, opeens uit de ‘boekenkast’, zoals de marketingmachine rondom het Boekenweek woordspelerig opmerkte?
Het heeft alles te maken met de koers die de CPNB de afgelopen jaren insloeg in een poging de ontlezing tegen te gaan. De Boekenweek werd minder een week waarin aandacht werd gevraagd voor literatuur, maar meer voor het boek in het algemeen. Het is belangrijk om ontlezing tegen te gaan. Dat de CPNB niet erg in haar missie slaagt, blijkt uit de cijfers. In januari kwam dezelfde CPNB met de top-100 aan best verkochte boeken en toen bleek het dat er in 2025 twee miljoen minder boeken waren verkocht dan in 2024. In de toptien lijstjes van best verkochte boeken per genre kwam het lijstje Nederlandstalige fictieboeken niet verder dan acht titels, met titels als De verwarde cavia. Terug op kantoor en een deel uit de serie ‘Hoe overleef ik…’ van Francine Oomen.
Het is ook een ingewikkelde kwestie. Er wordt minder gelezen en gelukkig houden young adult, kook- en Engelstalige boeken de verkoop nog een beetje op peil. Het was een kwestie die de acteur Timothée Chalamet op een andere manier aan de kaak stelde in een interview met Variety. Hij zei blij te zijn niet in de opera- of balletwereld te werken, kunstvormen die volgens hem „in leven worden gehouden ook al geeft niemand er meer iets om”. Moet je inderdaad iets per se in „leven houden” als er geen behoefte aan is?
Waar het hier om gaat, is niet dat ballet of opera onbelangrijk zijn, maar dat een groot deel van de mensheid die kunstvormen irrelevant vindt. Dat geldt ook voor literaire fictie: het is niet de vraag of proza en poëzie belangrijk zijn, maar waarom de wereld steeds minder geïnteresseerd is. De CPNB kan twee dingen doen: meegaan in de ‘bestsellerisering’ van de boekenmarkt of beschermen wat de moeite van het beschermen waard is. Wie fictie beschermt, beschermt verbeelding. Wie verbeelding beschermt, beschermt een samenleving die geeft om menselijke waarden.
Om romans te beschermen, zal er ruimte en geld voor vrijgemaakt moeten worden. Dat levert ongetwijfeld minder omzet en aandacht op dan met Hendrik Groen het geval is, maar de marketing mag nooit belangrijker worden dan de maatschappelijke verantwoordelijkheid die de CPNB zou moeten nemen.