Composer in residence De Mexicaanse Gabriela Ortiz is dit seizoen composer in residence bij het Concertgebouw in Amsterdam. Recent won ze een reeks Grammy’s voor haar orkestwerken. Het Dudok Quartet en sopraan Claire Booth bewezen dat Ortiz ook in haar kamermuziek weet te vervoeren.
Gabriela Ortiz achter de piano.
Een avond rondom Gabriela Ortiz door Dudok Quartet Amsterdam, m.m.v. Claire Booth (sopraan). Gehoord: 7/3 Concertgebouw A’dam. Info: concertgebouw.nl
Tot voor kort was de Mexicaanse Gabriela Ortiz in Europa vrijwel onbekend, maar tegenwoordig wordt haar muziek in alle muziekhoofdsteden gespeeld. Ook in Amsterdam, waar ze dit seizoen composer in residence is. Haar roem kreeg de wind in de zeilen toen ze de ene na de andere Grammy Award won met de sprankelende orkestwerken op haar albums Revolución diamantina (2024) en Yanga (2025) , met de LA Philharmonic van dirigent Gustavo Dudamel. Dat ook Ortiz’ kamermuziek zeer de moeite waard is bewees het slotconcert van haar Amsterdamse residency door het Dudok Quartet en sopraan Claire Booth.
Het strijkkwartet Aroma foliado (2006) bestaat uit één deel, met duidelijk onderscheiden secties die vaak met veel contrast op elkaar zijn gemonteerd. Zo lijkt het haast een portfolio (‘foliado’ verwijst naar het nummeren van boekbladen) van Ortiz’ niet geringe kunnen: een etherisch klankveld waar lyrische melodieën uit opbloeien, met een vleugje late Beethoven; een ruig en hoekig stukje dat aan Bartók doet denken; en even later ontstaat er uit in elkaar grijpende pizzicatolijntjes een ingehouden maar onweerstaanbare folk-groove. Het Dudok, gepokt en gemazeld in de klassieken én de ‘modernen’ à la Bartók en Sjostakovitsj, speelt het allemaal even overtuigend, ook de Latijns-Amerikaanse ritmiek die een hoofdbestandsdeel van Ortiz’ muziek vormt.
Het aroma waarvan dit portfolio is doordrenkt, is dat van Mozart – Ortiz schreef het kwartet voor een viering van diens 250ste verjaardag. Vanaf het podium vertelde ze hoe ze tijdens een residency in de bossen van de Amerikaanse staat Maine enorm verlegen zat om een keyboard. Ten einde raad klopte ze aan bij een cabin verderop in het woud: rare vraag, maar heeft u misschien een keyboard? De vrouw die opendeed, bleek beeldend kunstenaar Suzanne Bocanegra, die toevallig wel een keyboard had liggen, omdat ze getrouwd is met een componist (David Lang).
Ortiz liet zich voor haar Mozart-stuk vervolgens inspireren door Bocanegra’s All the Petals from Jan Brueghel the Elder’s Sense of Smell, 1618, 2002. Bocanegra lichtte alle bloemblaadjes uit het geurschilderij van Brueghel de Oudere en plaatste ze in de nieuwe context van haar eigen geschiedenis en idioom. Dat conceptuele procedé vertaalde Ortiz naar Mozart, door sporen uit het ‘Pruisische’ strijkkwartet KV 575 (dat Dudok ook speelde) in Aroma foliado te gebruiken als gist en verbindingsmateriaal. Het zegt iets over Ortiz’ werkwijze, waarin toevalligheden samengaan met nieuwsgierigheid, doorwrochte ideeën en grote verbeeldingskracht.
Het andere werk, Baalkah (1999), is een cyclus van vijf liederen op cryptisch-poëtische teksten uit de Boeken van Chilam Balam van de Maya’s. De indrukwekkende Claire Booth bracht ze met vocale lenigheid en emotionele diepgang, terwijl de musici opnieuw een grote bandbreedte bestreken, van bezeten hakkend en zagend tot fijnzinnig tinkelend. Het slot was betoverend: begeleid door aangestreken gongetjes zong Booth een uitgesponnen vocalise, die oploste in het donker.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden