Cem Özdemir In het zeer conservatieve Baden-Württemberg werden de Groenen onder lijsttrekker Cem Özdemir zondag de grootste bij de deelstaatverkiezingen. Zo krijgt het opvallende huwelijk tussen de autoregio en de milieupartij krijgt een vervolg.
Cem Özdemir tijdens de uitslagenavond van de deelstaatverkiezingen zondag in Stuttgart. Özdemir versloeg regionaal CDU-leider Manuel Hagen nipt en wordt vrijwel zeker de nieuwe deelstaatpremier.
De klimaatcrisis speelde bij de Bondsdagverkiezing van 2025 geen rol. De Duitse klimaatbeweging, waaronder actiegroepen Fridays for Future en Letzte Generation, is na een aantal zeer actieve jaren vrijwel uit het straatbeeld verdwenen. In landelijke peilingen zijn de Groenen een marginale partij. Maar nota bene in de zuidwestelijke deelstaat Baden-Württemberg, de auto-industrieregio bij uitstek, wonnen de Groenen zondag opnieuw de deelstaatverkiezingen. Hoe is dat succes te verklaren?
Hoofdzakelijk door Groenen-lijsttrekker Cem Özdemir (60). Maar liefst 50 procent van de mensen die op de Groenen stemden, kozen de partij vanwege Özdemir, volgens een peiling van zender ARD. De ARD-moderator merkte op dat er nog nooit zo’n hoge ‘kandidatenfactor’ was gemeten. Özdemir bleek een ongekend stemmenkanon, die volgens politiek commentatoren meer won ondanks dan dankzij diens partij.
Özdemir zelf sprak op de verkiezingsavond van een „bliksemsnelle inhaalrace”. In oktober stonden de Groenen rond 20 procent in de peilingen, de CDU leek zeker van een zege en peilde rond 30 procent. Uiteindelijk haalde Özdemir 30,2 procent, en zo een half procentpunt meer dan CDU-lijsttrekker Manuel Hagen (29,7), met wie hij nu vrijwel zeker als de volgende deelstaatpremier een coalitie zal vormen. De radicaal-rechtse Alternative für Deutschland belandde op de derde plek met 19 procent, de SPD haalde ternauwernood 6 procent (een historisch slecht resultaat), de liberale FDP haalde de kiesdrempel niet en vreest nu voor haar voortbestaan.
De populariteit van Özdemir is niet helemaal vanzelfsprekend. Hij is enigszins bekend bij het grote publiek omdat hij minister van Landbouw was in de regering van Olaf Scholz tussen 2021 en 2025, maar Scholz en de meeste van zijn kabinetsleden waren notoir impopulair. Özdemirs benoeming zorgde destijds voor sceptische commentaren in conservatieve kranten omdat Özdemir een vegetariër is en een significant deel van de Duitse landbouw uit varkenshouderij bestaat, waarmee Özdemir volgens critici dus maar moeilijk zou kunnen samenwerken. Onder Özdemir werd verplicht dat ook op goedkoop varkensvlees moet staan hoe diervriendelijk of -onvriendelijk de dieren werden gehouden. (Özdemirs opvolger, Alois Rainer (CSU), is slager van huis uit en heeft de invoering van het keurmerk uitgesteld.)
Hoe pragmatisch en omzichtig Özdemir als vegetariër onder varkensboeren moest opereren, is in zekere zin een goede oefening voor hoe Özdemir zich als Groenen-man in de deelstaat van autobouwers moet opstellen. In Baden-Württemberg werd de auto (mede) uitgevonden, de hoofdkantoren (plus fabrieken) van Mercedes en Porsche zitten er, en bovendien tal van toeleveranciers, waaronder Bosch en ZF. Maar de auto-industrie in Duitsland heeft het zwaar, in de branche verdwijnen duizenden banen; volgens ramingen zou het tot 2030 om 66.000 arbeidsplaatsen kunnen gaan.
Özdemirs voorganger Winfried Kretschmann, die nu afzwaait, werd in 2011 tot ieders verrassing de eerste minister-president van de Groenen in Baden-Württemberg.Voor zijn aantreden had Kretschmann nog gezegd dat iedere auto minder milieuwinst zou zijn, maar eenmaal minister-president raakte hij al gauw op goede voet met de auto-industrie en reed lange tijd in een diesel.
Voor de kiezers in Baden-Württemberg was de economie het belangrijkste thema. De CDU profileerde zich als de meest ondernemers-vriendelijke partij. Ook Özdemir zette de regionale economie op één, en beloofde minder bureaucratie en minder regeltjes. Maar terwijl de CDU nog niet echt afscheid wil nemen van de verbrandingsmotor, hamert Özdemir erop dat de auto van de toekomst elektrisch is en autonoom rijdt. De vraag is hoe Özdemir de industrie daarin meekrijgt en kan helpen sneller te transformeren tot een e-auto-industrie. Mercedes-ceo Ola Källenius is één van de topmannen die zich fel heeft gekeerd tegen het Brusselse voornemen om na 2035 geen auto’s met verbrandingsmotoren meer toe te laten.
Baden-Württemberg is een zeer conservatieve deelstaat. Niet voor niets noemde voormalig kanselier Angela Merkel vaak het ideaal van de „Schwäbische Hausfrau”, de huisvrouw uit de regio Schwaben in Baden-Württemberg, die naar verluidt haar huishoudboekje perfect op orde heeft en niet meer uitgeeft dan er binnenkomt, hét voorbeeld voor de Duitse begrotingsdiscipline.Özdemir werd in 1965 geboren in het Schwabische stadje Bad Urach, kind van Turkse gastarbeiders in Duitsland, en noemt zichzelf graag „Anatolische Schwabe”. Op 14 februari van dit jaar trouwde hij met zijn Canadese vriendin, een veertigjarige mensenrechtendeskundige. Volgens politicoloog Karl-Rudolf Korte in de Frankfurter Allgemeine Zeitgung was dat een gouden greep en laat Özdemir daarmee zien dat hij zo bourgeois is als zijn kiezers en „extreem geworteld is in het Ländle”, zoals Baden-Württemberg ook wel wordt genoemd.