Rechtszaak Door in het geheim bankrekeningnummers aan te passen, belandde het zorggeld van cliënten ineens bij drie medewerkers van de Sociale Verzekeringsbank en hun handlangers. In de rechtszaal blijkt vervolgens: ze belazerden ook elkáár.
De Sociale Verzekeringsbank in Amstelveen. Medewerkers konden in het systeem de bankrekeningnummers van cliënten aanpassen. En daar maakten Z. en zijn medeverdachten gebruik van.
„Mister vervalser”. Zo werd de 33-jarige Younes Z. in chatgesprekken genoemd door zijn handlangers, bleek 25 februari tijdens een rechtszaak in de Rotterdamse rechtbank. De zaak, waarbij drie medewerkers van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) betrokken waren (onder wie Z.), draaide om het vervalsen van zorgovereenkomsten op basis waarvan de SVB geld uitkeert. De drie hoofdrolspelers en hun handlangers sluisden ruim een ton aan zorggeld weg.
„Een blauwdruk van zorgfraude”, aldus de officier van justitie. Het dagelijks werk van de drie SVB-medewerkers was wijzigingen doorvoeren in dossiers van cliënten die zorg krijgen via een persoonsgebonden budget. Met dit budget kunnen hulpbehoevenden zelf hun zorg inkopen. De SVB is verantwoordelijk voor de betalingen van deze budgetten aan zorgverleners of aan de cliënten zelf. Medewerkers konden in het systeem ook de bankrekeningnummers aanpassen. En daar maakten Z. en zijn medeverdachten gebruik van.
De SVB-medewerkers zetten de betaling van de zorgbudgetten via wijzigingsformulieren om naar mensen die hiervoor hun bankrekening ter beschikking stelden aan de verdachten, zogenoemde katvangers. De zorgcliënten voor wie het geld eigenlijk bedoeld was, hadden niet door dat de verdachten met hun budget fraudeerden. De meesten maakten gebruik van de Wet langdurige zorg, waar hoge bedragen bij horen. De verdachten kozen bovendien cliënten uit die niet zo vaak hun budget controleerden, waardoor de fraude lang onopgemerkt zou blijven. Dit is in twintig dossiers gebeurd in anderhalf jaar tijd.
Uit het onderzoek van het OM blijkt dat de drie verdachte SVB-medewerkers veelvuldig met elkaar appten via hun privételefoon. Twee van hen zijn inmiddels veroordeeld, de ene tot een gevangenisstraf van vier maanden en de andere schikte met het OM en kreeg een taakstraf van 180 uur.
Volgens het OM vormen de appwisselingen, inloggegevens en betalingen een duidelijk beeld. „Verdachte wist van de fraude en was emotioneel betrokken. Hij was teleurgesteld als het niet lukte en blij als een wijziging gelukt was”, aldus de officier van justitie tijdens de zitting. Als de SVB een wijziging afwijst, appt Z. bijvoorbeeld: „Kutzooi man”. Op de momenten dat er veel appverkeer was, werd opvallend vaak in dossiers van cliënten gekeken.
„Nog hete dingen?”, vraagt Z. op 24 juli 2019 in een appbericht. Even later kijkt SVB-handlanger L. elf keer in een dossier van een cliënt. Een paar dagen later betaalt de SVB 15.000 euro uit – alleen niet aan deze cliënt, maar aan een katvanger.
Maar de verdachten belazerden elkáár ook, stelt het OM in het feitenrelaas. „Er staat toch al wat op”, vraagt Z. in de app. Een van de katvangers blijkt het bedrag te hebben overgemaakt naar zijn vrouw en dochter, in plaats van naar de SVB-medewerkers. In de app is te lezen dat een andere handlanger, ene O., niet werkzaam bij de SVB, vervolgens druk zet om het geld alsnog volgens afspraak over te maken. Het geld moest terug, anders volgt escalatie, zo vat de officier van justitie de appwisseling samen.
De fraude startte in 2019 en liep door tot eind 2021. De zaak kwam begin 2020 aan het licht nadat de SVB meldingen kreeg van zorgcliënten die erachter kwamen dat hun gegevens zonder dat zij ervan wisten waren gewijzigd. De SVB startte eerst zelf een onderzoek, daarna bijgestaan door rechercheurs van de Nederlandse Arbeidsinspectie die onderzoek deden voor het OM. Het bleek dat de vervalste informatie alleen afkomstig kon zijn van medewerkers van de SVB. Het duurde lang voordat de verdachten in beeld kwamen.
Twee jaar na de eerste meldingen deed de politie een inval bij de hoofdverdachte. Om 06.00 uur in de ochtend werd Z. aangehouden en werd zijn hele huis doorzocht. Rechercheurs namen een laptop, notitieblokken en ander bewijsmateriaal in beslag. Bij de huiszoeking werd ook een wapen gevonden.
Z. heeft sinds de aanhouding geen enkele verklaring gegeven voor zijn deelname aan de fraude. Tot vorige week. De verdachte, tenger en klein van stuk, praat zacht tegen de rechter en vertelt hoe het volgens hem is gegaan. Hij werkte vijf jaar voor de SVB toen hij op het idee kwam om zelf in de zorg te gaan werken. Hij wilde samen met O. een zorgbureau starten. Volgens Z. was het idee om adresgegevens van pgb-houders uit het systeem van de SVB te halen om mensen te benaderen om zorg aan hen te leveren. Hij zegt niet te hebben geweten dat de informatie voor andere doeleinden werd gebruikt en ontkent dat hij rekeningen heeft aangepast in dossiers bij de SVB.
De officier noemt het opmerkelijk dat Z. in korte tijd zeven keer een dossier opent en dat de SVB de volgende dag 12.990 euro overmaakt naar een katvanger. Volgens Z. is het heel gebruikelijk dat je vaker een dossier opent. „Soms moet je even een klant bellen voor meer duidelijkheid. Of als je twijfelt of je het juiste hebt aangevinkt, kun je het nog een keer openen. Ik begeleidde ook medewerkers. Daarom kunnen dossiers ook vaker geopend worden.”
Bij een huiszoeking is een nagemaakte handtekening van een zorgcliënt gevonden op een notitieblaadje en werden vingerafdrukken van Z. en zijn zwager op valse zorgovereenkomsten aangetroffen. De vingerafdruk van Z. kon in het politiesysteem vergeleken worden met een vingerafdruk uit 2013.
Het OM heeft van twintig zorgovereenkomsten vastgesteld dat ze vals zijn opgemaakt. Uiteindelijk heeft de SVB aan de hand van twaalf dossiers een ton overgemaakt aan het criminele netwerk. Volgens het OM is hiervan 40.000 euro in contanten op de rekening van Z. terechtgekomen. De verklaring dat hij dit geld van een broer had gekregen in ruil voor een creditcardbetaling die hij voor het kopen van een auto had gedaan, noemt het OM ongeloofwaardig.
Nadat hij door de fraudezaak bij de SVB werd ontslagen, was het volgens hem moeilijk om aan werk te komen. Zijn verklaring omtrent gedrag (vog) werd telkens geweigerd. Hij heeft nu een WW-uitkering. Zijn kompaan L. die ook bij de SVB werkte, werkt inmiddels voor het UWV waar hij opleidingen geeft, zo verklaarde hij in september vorig jaar aan de rechtbank in de zaak tegen hem.
De rechtbank veroordeelde L. tot een een gevangenisstraf van vier maanden, waarvan twee voorwaardelijk, en achtte de oplichting bewezen. De katvangers kregen een taakstraf van 30 tot 80 uur. De twee handlangers van buiten de SVB kwamen er het beste van af. De zwager van Z., wiens vingerafdruk was gevonden op een valse zorgovereenkomst, kreeg een boete van 750 euro. O. is niet vervolgd wegens gebrek aan capaciteit bij het OM.
Z. wordt ook vervolgd voor het vervalsen van reisbewijzen tijdens de coronapandemie, onder werktijd bij de SVB. Hij vervalste er ook een voor zijn leidinggevende daar. Het OM voegt deze verdenking toe aan de pgb-zaak en eist een gevangenisstraf van acht maanden waarvan drie voorwaardelijk. Voor wapenbezit kreeg Z. vorig jaar al een taakstraf van 60 uur.
De rechter doet 11 maart uitspraak in zijn zaak.