Drugsgeweld In het ooit veilige Ecuador hebben drugskartels havensteden steeds sterker in de greep, zodat ze makkelijk cocaïne kunnen uitvoeren naar Europa en de VS. In Guayaquil durft de politie alleen nog de kleine krabbelaars aan te pakken. Sinds een week worden ook Amerikaanse militairen ingezet tegen deze ‘plaag van narcoterreur’.
Agenten van de antinarcoticabrigade doorzoeken een woning in de havenstad Guayaquil. Geboeid op bed zit hun arrestant Julio A. die vanuit zijn woning drugs zou verkopen voor de bende Los Carniceros.
Met getrokken pistolen springen tien agenten – in burgerkleding, maar met kogelvrij vest – uit drie personenauto’s en sprinten naar een verpauperd hoekhuis. Eerst stormen ze de benedenverdieping binnen van de uit betonblokken, bamboepalen en golfplaten opgetrokken woning. Jonge kinderen beginnen te huilen, mannen te schelden en één vrouw roept in lange halen boven iedereen uit: „Qué pasó, qué pasó, qué pasoooo? [Wat is er gebeurd?]”
Wat er gebeurt, is een alledaags tafereel in Las Malvinas. De Ecuadoriaanse antinarcoticabrigade doet deze avond een inval in deze door bendegeweld geplaagde, dichtbevolkte volkswijk in kuststad Guayaquil. De nabijgelegen zeehavens zijn uitgegroeid tot het belangrijkste vertrekpunt van cocaïne voor de Amerikaanse en Europese markt, waardoor het ooit relatief veilige Andesland razendsnel in geweld is afgegleden.
Op de begane grond zullen de agenten ook na het opentrekken van allerlei kastjes en lades, en het overhoop halen van de woon- en slaapkamer niets aantreffen. Maar boven hebben ze al snel beet. Vanuit de doucheruimte walmt de zoete geur van marihuana: in de wc-pot drijft een laagje lichtgroen kroos.
De 33-jarige Julio A. die ze vanavond inrekenen heeft een deel van zijn handelswaar tevergeefs geprobeerd door te spoelen. Agenten vinden uiteindelijk vier zakjes wiet, tientallen mini-envelopjes en een brok van enkele tientallen grammen wit poeder, vermoedelijk cocaïne versneden met andere goedkopere drugs. Hiermee worden jongeren in de wijk verslaafd gemaakt om ze vervolgens te ronselen voor de bende.
Familieleden van de gearresteerde Julio. A verzetten zich tegen de politie-inval, waarbij kleine hoeveelheden wiet en cocaïne werden aangetroffen.
Onder luid protest van zijn vriendin – de vrouw die steeds ‘Qué paso’ riep – en onder toeziend oog van tientallen nieuwsgierige buren wordt de verdachte in een politiewagen afgevoerd. Langer dan twintig minuten zijn de almaar nerveuzer om zich heen kijkende agenten niet in de wijk geweest. In Las Malvinas zijn de autoriteiten al jaren niet meer de baas. Drugsbendes maken hier de dienst uit, zoals in steeds meer wijken van Guayaquil, en de agenten zijn duidelijk bevreesd dat de bende versterking kan sturen.
Ecuador was vorig jaar het land met het hoogste moordcijfer van Zuid-Amerika. En de criminaliteit vreet zich steeds dieper de samenleving in. Bendes zitten allang niet meer alleen in de drugshandel, maar persen ook op grote schaal burgers en ondernemers af. In hun strijd om controle over wijken en steden, en met de autoriteiten, gebruiken ze grof geweld.
Guayaquil geldt als het epicentrum van deze veiligheidscrisis. De grootste stad van Ecuador heeft meerdere zeehavens voor de export naar de VS, Azië en Europa, waarin grote partijen cocaïne kunnen worden verstopt. Die drug produceert Ecuador zelf niet, maar het heeft de pech ingeklemd te liggen tussen de twee belangrijkste cocaïneproducenten Peru en Colombia.
Naast de smokkel via zeecontainers, zijn er nog narcolanchas: speedboten die de gunstige golfstroom van de Stille Oceaan gebruiken om drugs naar Mexico en Midden-Amerika te vervoeren, waarna die over land naar de VS worden vervoerd. De Amerikaanse regering begon vorig jaar zulke vermeende drugsbootjes op te blazen, aanvankelijk in de Cariben, later ook op die Pacifische route.
Het opsporen van drugs is een constant kat-en-muisspel, vertelt agent John Soto Quichicha in Naportec-Bananaport. Dit is een van Guayaquils grotere havens, waar vooral de Amerikaanse fruitgigant Dole zijn bananen op enorme vrachtschepen laadt. Allerlei export kan misbruikt worden als deklading: blikjes tonijn, tussen het stevige karton van bananendozen, tussen ladingen potaarde of in een dubbele containerwand. In januari werd in de haven van Moerdijk nog een megapartij van 4.830 kilo cocaïne (straatwaarde: bijna 250 miljoen euro) ontdekt die verstopt zat tussen elektronische magneten. Vertrekhaven: Ecuador.
In de verscheidene vrachthavens van Guayaquil kunnen drugs overal in verstopt worden om ze het land uit te smokkelen.
Buiten de inspectiehal hangen enorme scanners, binnen lopen drugshonden rond en zo’n twintig agenten lichten containers steekproefsgewijs helemaal door. Toch kan dagelijks maar iets van 4 procent geïnspecteerd worden.
In de haven van Guayaquil werd vorig jaar minder in beslag genomen dan voorgaande jaren. Daar zijn twee verklaringen voor te geven, zegt politiekolonel Freddy González tijdens een presentatie. „De eerste lezing is dat we ons werk beter doen, dat we beter controleren. Dat onze afspraken met de exportsector werken.” Daardoor zouden de kartels nu andere routes of havens kiezen. „Maar een andere lezing is, dat ze wellicht nieuwe wegen hebben gevonden om onze controles te omzeilen.”
De tweede lezing is de waarschijnlijkste. De straatprijs van cocaïne in Europa en de VS is immers al jaren stabiel en de zuiverheid blijft groot, wat erop duidt dat er genoeg aanbod is. In heel 2025 werd twee derde van de onderschepte cocaïne pas opgemerkt in de haven van aankomst, blijkt uit cijfers van de Nationale Politie van Ecuador.
Kolonel Freddy González van de Ecuadoriaanse antinarcoticabrigade.
De smokkelaars vinden steeds nieuwe manieren om hun product het land uit te krijgen. Een recent veel beproefde tactiek is de zogeheten ‘gancho ciego’, letterlijk ‘blinde haak’. Hierbij wordt pas na afvaart en controles een schip – al dan niet met medeweten van de bemanning – geënterd om er drugs te verstoppen. De mangrovebosjes rond de havens van Guayaquil zijn voor smokkelaars ideaal om zich in op te houden.
Zo komt de hele directe omgeving van havens in het vizier van drugscriminelen. Wie deze wijken en toevoerwegen in handen heeft, kan makkelijker drugs opslaan en daarna in containers verstoppen. Havenmedewerkers, douaniers, truckers of bemanningsleden wonen vaak in deze buurten en de bendes proberen hen om te kopen of met doodsbedreigingen te chanteren om voor hun te gaan werken. „Met moorden, afpersingen en intimiderende flyers wordt de lokale bevolking dagelijks geterroriseerd”, zegt González.
Straatbendes kende Ecuador al langer, maar de afgelopen jaren nam hun macht fors toe doordat ze allerlei internationale allianties aangingen, legt kolonel González uit. Het gaat dan vooral om de twee machtigste Mexicaanse kartels, dat van Sinaloa en dat van Jalisco, waarvan de hoogste leider ‘El Mencho’ in februari bij een arrestatiepoging werd gedood.
Daarnaast streken in Ecuador de afgelopen jaren voormalige FARC-guerrillero’s uit buurland Colombia, Balkancriminelen, de Mocromaffia uit Nederland en België, en de ’Ndranghetta uit Napels neer. Allemaal proberen ze controle te krijgen over Guayaquil en ander havensteden aan de Pacifische kust om drugs het land uit te voeren.
De haven van Guayaquil. Bendes strijden in de omliggende wijken met geweld en afpersing om de macht..
Niet alleen de havens zijn een magneet voor bendegeweld, steeds meer delen van Guayaquil (drie miljoen inwoners) worden er door geteisterd. De voorheen bruisende metropool – ‘het New York van Ecuador’ genoemd – is deels een spookstad geworden. In sommige wijken domineren de neergelaten rolluiken met daarop plakkaten ‘te huur’ of ‘te koop’. Ondernemers die nog wel opengaan, verstoppen zich achter dik traliewerk.
De bendes gaan steeds agressiever te werk. Het blijft niet bij dreigpamfletten of kogels in de post. Om ondernemers tot betaling te dwingen worden explosieven bij hun panden tot ontploffing gebracht. Ook worden autobommen ingezet: vorig jaar gingen er vijf af in de stad. In oktober viel daarbij voor het eerst één dode, evenals dertig gewonden – allen onschuldige passanten.
Het escalerende geweld en de maatschappelijke onrust hierover dwingen de ene na de andere regering tot ferm klinkende maatregelen. De hard-rechtse president Daniel Noboa trad eind 2023 aan met de verkiezingsbelofte onverbiddelijk op te treden. Al snel besloten bendes de onervaren zoon van ’s lands bekendste bananenmagnaat uit te testen. Ze ontketenden een opstand in meerdere gevangenissen, evenals een terreurcampagne in de straten van Guayaquil, waarbij ze onder meer een tv-station kaapten.
De jonge Noboa (1987) bestempelde het geweld tot ‘binnenlands gewapend conflict’ en de criminele groepen tot ‘terroristische organisaties’. Het is een aanpak die leiders in Latijns-Amerika overal beloven: met ‘harde hand’ zullen zij nu wél orde op zaken te stellen. Noboa stuurde het leger af op de ‘narcoterroristen’ en onder zijn noodtoestand worden militairen sindsdien ingezet voor politietaken. Sinds vorige week dinsdag vechten ook Amerikaanse militairen mee in het land om „de plaag van de narco-terreur te bestrijden”, aldus het Pentagon.
Hoewel er veel media-aandacht is voor grootse vangsten of de uitschakeling van kopstukken, is in de dagelijkse praktijk de War on Drugs in Latijns-Amerika vooral een oorlog tegen arme sloppenwijkbewoners. Om controle te krijgen over de wijken en smokkelroutes, proberen de bendes ook steeds vaker de lokale jeugd verslaafd te maken. Van ‘slechts’ een doorvoerland wordt Ecuador hierdoor toenemend ook een afzetmarkt. Die kleine dealers aanpakken is veel makkelijker voor de autoriteiten dan een grote kartelbaas opsporen.
Hiertegen het leger inzetten klinkt daadkrachtig, maar in Las Malvinas liep deze militarisering eind 2024 helemaal verkeerd. Vier jongens (tussen de elf en vijftien jaar oud) werden door een legerpatrouille opgepakt terwijl ze een potje voetbal speelden. Hun vermissing beroerde het hele land en de ophef was groot toen ruim twee weken later hun verkoolde, gemartelde lichamen werden teruggevonden.
De ouders zijn ervan overtuigd dat ze door racisme doelwit werden, vertellen ze in het kantoor van zijn advocaat: alle vier de slachtoffers waren zwarte Ecuadorianen. „We zijn een eenvoudige, arme wijk, met veel mensen van oorspronkelijke Afrikaanse komaf”, zegt de vader van de elfjarige. „Maar dat wil toch niet zeggen dat we allemaal criminelen zijn?”
In december 2025 werden zestien militairen na een slepend proces veroordeeld tot lange gevangenisstraffen. Maar in de eerste maanden na de verdwijning werden de ouders bedolven onder verdachtmakingen: de jongens zouden vast iets op hun kerfstok gehad hebben, luidde de suggestie op zowel sociale media als van de autoriteiten.
In de wijk heerst sinds het incident meer vrees voor de militairen en politieagenten dan voor de bendes, zegt Luis Arroyo, vader van de vermoorde broers Ismael en Josué (15 en 14). Volgens hem zouden de autoriteiten veel meer aandacht moeten hebben voor de grote spelers achter de drugshandel. „De mensen die nu opgepakt worden, die soms verdwijnen, die komen allemaal uit de volksbuurten. Ga achter de mensen met geld aan. Die lopen nu vrij rond, hen gebeurt niets.”
Ouders van de vier vermoorde tienerjongens in las Malvinas in het kantoor van hun mensenrechtenadvocaat.
Deze klassenjustitie reikt tot het allerhoogste niveau. President Noboa verloor de afgelopen tijd niet alleen veel populariteit omdat zijn regering het geweld maar niet onder controle krijgt, hij kampt ook met aanwijzingen dat het enorme familie-imperium van zijn familie zelf betrokken is bij de drugshandel. Een Porsche Cayenne van het bedrijf kon worden gelinkt aan een bomaanslag in Guayaquil. En de nieuwe diepzeehaven van Posorja, eigendom van Noboa’s tante, is uitgegroeid tot het nieuwe favoriete uitvoerpunt van de kartels, documenteerde onderzoekscollectief OCCRP.
Noboa lijkt echter niet te hoeven vrezen voor hetzelfde lot als zijn Venezolaanse ambtgenoot Nicolás Maduro, die begin dit jaar door de VS werd ontvoerd omdat hij een ‘narcoterrorist’ zou zijn. Integendeel: de rechtse miljardairszoon kan juist op Amerikaanse goedkeuring rekenen, zeker sinds hij met zijn in Florida zakelijk actieve influencer-echtgenote Trumps inauguratie bezocht. Noboa belooft onder meer de macht van China in zijn land in te perken, die onder een linkse voorganger groeide.
De agenten die na hun inval in Las Malvinas terugrijden naar hun politiepost, erkennen dat de drugsoorlog op deze manier niet te winnen is. Enerzijds is elke nu machtige bende ooit klein begonnen en is het goed ze te bestrijden. Maar zien ze ook: hun arrestant had hoogstens een onsje harddrugs in huis, terwijl de cocaïne met tonnen het land uitgaat. „In voetbaltermen gezegd: we hebben de speler gepakt, niet de trainer.”
Uit zijn strafblad is hen inmiddels gebleken, dat de verdachte al drie keer eerder is opgepakt en nooit de cel in hoefde. Hij is waarschijnlijk lid van de relatief jonge, opkomende bende Los Carniceros (De Slagers). Justitie is zo overbelast dat hij er ook ditmaal wel mee weg zal komen, vermoeden ze. Op het bureau zullen ze niettemin zijn telefoon uitlezen en ze zullen hem verhoren. „Maar hij gaat echt niet praten over zijn chefs.”
Wijkbewoners zijn afgekomen op de politie-inval in Las Malvinas.