Mojtaba Khamenei is aangewezen als de nieuwe hoogste leider van Iran, ruim een week nadat zijn vader, ayatollah Ali Khamenei, werd gedood bij Amerikaanse en Israëlische aanvallen. Dat maakte de Assemblee van Experts bekend, het college van sjiitische geestelijken dat volgens de Iraanse wet de hoogste leider kiest. Volgens Iraanse staatsmedia en persbureaus Fars, Tasnim en ISNA wordt hij daarmee de derde leider sinds de Islamitische Republiek in 1979 werd uitgeroepen.
De keuze voor Mojtaba komt terwijl de druk van buitenaf hoog is. Oud-president Donald Trump zei eerder tegen Axios dat de benoeming van Khameneis zoon voor hem "onacceptabel" is en dat hij zelf een rol wil bij de keuze van de nieuwe leider. "Ze verspillen hun tijd. Khamenei’s zoon is een lichtgewicht. Ik moet betrokken zijn bij de benoeming," zei hij. In een interview met ABC News herhaalde hij dat de nieuwe leider "niet lang zal blijven" als Iran hem niet tevredenstelt. Het Witte Huis reageerde zondag niet direct op vragen over de aanwijzing van Mojtaba Khamenei.
Ook Israël reageert dreigend op de machtswissel in Teheran. Het Israëlische leger liet weten dat elke opvolger van Ali Khamenei als doelwit geldt. Minister van Defensie Israel Katz zei eerder deze week dat elke nieuwe hoogste leider "een ondubbelzinnig doelwit voor uitschakeling" wordt. Volgens hem zullen Israël en de Verenigde Staten samenwerken om "de capaciteiten van het regime te breken en voorwaarden te scheppen voor het Iraanse volk om het te verdrijven en te vervangen".
Mojtaba Khamenei overleefde de aanval waarbij zijn ouders en andere familieleden omkwamen. Het semi-officiële persbureau Mehr meldde vorige week al dat hij in leven is en "zaken rond de martelaren in de familie" regelt, daarnaast interne zaken coördineert en advies geeft over belangrijke nationale kwesties. Mojtaba is geestelijke en politicus en heeft een stevige positie binnen de machtsstructuur in Teheran, met name bij bestuurders en de Revolutionaire Garde.
In Iran ligt erfopvolging echter gevoelig. Veel Iraniërs verzetten zich tegen de stap van vader naar zoon, mede door de herinnering aan de door de VS gesteunde monarchie van sjah Mohammad Reza Pahlavi, die in 1979 werd omvergeworpen. Critici wijzen er ook op dat Mojtaba niet hetzelfde religieuze gewicht heeft als zijn vader, terwijl het systeem zichzelf presenteert als geestelijke leiding die Gods wil op aarde vertegenwoordigt. Dat voedt de twijfel over zijn legitimiteit, zowel religieus als politiek.
Socioloog Valentine Moghadam van Northeastern University in Boston zei voorafgaand aan de benoeming dat veel Iraniërs hoopten op een heel ander systeem, met een president en een ministersraad aan de top, voorafgegaan door een referendum. Volgens haar is die hoop nu verder weg door de recente aanvallen van de VS en Israël, die de machthebbers eerder lijken te dwingen om hun huidige lijn vast te houden dan om te openen voor verandering.
De vraag wie Ali Khamenei zou opvolgen hing al langer boven Teheran, zeker sinds de dood van president Ebrahim Raisi bij een helikoptercrash in mei 2024. Raisi gold lang als een van de belangrijkste kanshebbers. Analisten zeggen dat het regime met de snelle keuze voor Mojtaba wil laten zien dat het niet wankelt. "Door een nieuwe hoogste leider te kiezen, geeft het systeem een signaal," zei Javed Ali, voormalig Amerikaans terrorismedeskundige en nu docent aan de Universiteit van Michigan. Volgens Aniseh Bassiri Tabrizi van denktank Chatham House betekent de benoeming vooral dat "er niets zal veranderen".
De Assemblee van Experts kwam voor het laatst in 1989 bijeen om een nieuwe hoogste leider te kiezen, toen Ali Khamenei aan de macht kwam. De wet schrijft voor dat de functie naar een mannelijke islamitische geestelijke gaat. Wie die positie inneemt, stapt volgens Ali in een systeem dat nog altijd een "ijzeren greep" houdt via de belangrijkste staatsinstellingen. Ongeacht de beperkte steun voor Mojtaba Khamenei binnen delen van de bevolking, lijkt de structuur rond de functie dus te blijven zoals die is, terwijl de nieuwe leider zelf meteen tot topdoelwit is verklaard door Israël.
Source: Fok frontpage