Mojtaba Khamenei treedt in de voetsporen van zijn vader als opperste leider van Iran. Daarmee kiest de Raad van Experts opnieuw voor een hardliner als staatshoofd, een die nauwe banden heeft met de Revolutionaire Garde.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Hij was al langer in beeld als mogelijke, maar niet erg waarschijnlijke opvolger van zijn vader, ayatollah Ali Khamenei. Mojtaba Khamenei, de 56-jarige zoon van de opperste leider van Iran, bewoog zich als adviseur van zijn vader dan wel in de kringen van de macht in Teheran, maar zijn cv bevatte een aantal punten die hem minder geschikt leken te maken voor het hoogste ambt.
Om te beginnen heeft hij onvoldoende status als islamitisch geestelijke. Hij is dan wel theoloog, maar zijn status in de geestelijke rangorde is die van ‘hojjatoleslam’, een trede lager dan ayatollah. Iets dergelijks speelde toen Ali Khamenei in 1989 werd voorgedragen als opvolger van Ruhollah Khomeini, stichter van de Islamitische Republiek.
In de grondwet stond dat de opperste leider marja moest zijn, een trede hoger dan ayatollah en de hoogste titel in het sjiitisch geloof. Omdat Khamenei geen marja was, werd de grondwet aangepast. Wellicht zal zo’n kunstgreep, zoals een benoeming tot ayatollah, ook bij Mojtaba Khamenei worden toegepast, als dat al niet is gebeurd.
Verder heeft Khamenei junior nooit een hoge functie in het staatsapparaat vervuld, noch is hij lid geweest van een van de machtige organen in het landsbestuur, zoals de Raad van Experts of de Raad van Hoeders. Hij was lange tijd docent theologie in de heilige stad Qom.
Een bezwaar tegen Khamenei was ook dat met een benoeming tot opperste leider in feite een fenomeen herhaald zou worden, stammend uit de tijd van de in 1979 verjaagde sjah, namelijk dat van erfopvolging. Dit zou niet alleen onder delen van de bevolking, maar ook binnen het staatsapparaat niet goed vallen.
Kennelijk hebben beide factoren geen doorslaggevende rol gespeeld in de keuze van de Raad van Experts, het lichaam dat volgens de grondwet een opperste leider aanwijst. De raad bestaat uit 88 islamitische geestelijken die worden gekozen door de Iraanse bevolking. Vrij zijn die verkiezingen niet. Kandidaten moeten worden goedgekeurd door de Raad van Hoeders, een uit geestelijken en rechtsgeleerden bestaand orgaan waarvan de samenstelling grotendeels wordt bepaald door de opperste leider.
Het blijft raden op grond waarvan de Raad van Experts tot zijn besluit is gekomen, al zal hebben meegespeeld dat de zoon van een ‘martelaar’ (de leider die het ultieme offer heeft gebracht voor de natie) een streepje voor heeft.
Ook zijn er sterke aanwijzingen dat de Revolutionaire Garde druk heeft uitgeoefend ten gunste van Khamenei. Dit elitekorps drukt een zwaar stempel op de gang van zaken in Iran: van economische kwesties tot binnenlandse repressie en buitenlands beleid. Veel Iran-experts omschrijven daarom het bestuurlijk systeem van Iran als iets dat het midden houdt tussen een theocratie en een militaire dictatuur.
De nieuwe leider heeft nauwe banden met de Revolutionaire Garde. In de oorlog met Irak in de jaren tachtig was hij onderdeel van het Habib ibn Mazahir-bataljon, waarvan diverse leden later zouden opklimmen tot machtige militaire inlichtingenposities. In de decennia daarna bleef Khamenei intensieve contacten houden met het elitekorps. Hij had ook grote invloed op de Basij, een door de Revolutionaire Garde aangestuurde militie die vaak wordt ingezet om protesten de kop in te drukken.
Pas de laatste tijd, en zeker sinds het begin van de oorlog, dook de naam van Khamenei vaker op in speculaties over wie eventueel de op 28 februari bij een bombardement omgekomen opperste leider zou kunnen opvolgen.
Mogelijk heeft daarbij ook Ali Larijani een rol gespeeld, een man die de laatste maanden feitelijk fungeerde als rechterhand van Ali Khamenei. Volgens The New York Times had hij ‘feitelijk de leiding over het land overgenomen’. Larijani is voorzitter van de Nationale Veiligheidsraad. The Washington Post citeert echter een inlichtenbron volgens wie Larijani zich juist tegen Khamenei’s kandidatuur heeft verzet. Of hij voortaan evenveel invloed zal hebben, moet dus worden afgewacht.
De criteria voor de kwalificatie voor het ambt van opperste leider zijn volgens de grondwet ‘islamitische geleerdheid, rechtvaardigheid, vroomheid, juist politiek en sociaal inzicht, voorzichtigheid, moed, bestuurlijke vaardigheden en voldoende leiderschapscapaciteiten’. De opvolger moet uiteraard een man zijn en sjiitisch moslim.
Dat de zoon aan al die kwalificaties voldoet, valt niet direct af te lezen uit zijn cv. Mojtaba Khamenei werd in 1969 geboren in Mashhad, de op een na grootste stad van het land. Daar groeide hij op terwijl zijn vader deelnam aan het ondergrondse verzet tegen sjah Mohammed Reza Pahlavi, die in 1979 het veld moest ruimen. In de officiële biografie van Ali Khamenei wordt beschreven hoe de geheime politie van de sjah, de Savak, het huis van het gezin binnenviel en de geestelijke mishandelde.
Vanaf het moment in 1989 dat zijn vader opperste leider werd, kreeg Mojtaba niet alleen toegang tot de macht, maar ook tot de wereld van het geld. Volgens persbureau Bloomberg, dat uitgebreid onderzoek deed naar zijn financiële handel en wandel, is Khamenei verbonden aan een ondoorzichtig financieel netwerk dat gebruikt wordt om activa buiten Iran te beheren en sancties te omzeilen. Het gaat om onroerend goed in Londen en Dubai, evenals belangen in scheepvaart, bankrelaties en Europese horeca.
De vrouw van Mojtaba, Zahra Haddad-Adel, kwam bij de luchtaanvallen die zijn vader doodden om het leven. Zij was de dochter van een prominente hardliner, voormalig parlementsvoorzitter Gholamali Haddadadel. Ook een zoon kwam om.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant