Bij de Amerikaans-Iraanse oorlog in het Midden-Oosten houdt China zich op de vlakte. Al heeft het conflict geen direct verband met China, Beijing heeft wel grote belangen aan beide kanten van de Straat van Hormuz. Waarom stelt China zich zo afwachtend op? Vijf vragen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Hoe reageert China tot dusver?
Beijing reageert terughoudend en kwam aanvankelijk niet verder dan een plichtmatige veroordeling van de ‘moord’ op de Iraanse leider Ayatollah Ali Khamenei. Zondag voegde minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi daaraan toe dat de oorlog ‘nooit had mogen gebeuren’. Van expliciete kritiek op de Verenigde Staten is geen sprake. De Chinezen roepen namelijk alle strijdende partijen op de gevechten te staken.
Zo blijft Beijing op goede voet met zowel zijn strategische partner Iran als de Golfstaten, die belangrijke knooppunten zijn geworden in de Chinese internationale economische strategie van het ‘Belt and Road Initiative’ (BRI). Voor de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië is China een nieuwkomer. De uitwisseling tussen China en Iran op de antieke Zijderoute is echter stokoud: in de 6de eeuw voor Christus waren Chinese keizers al dol op Perzische paarden.
Welke banden heeft het moderne China met Teheran?
Met 520 miljoen vaten in 2025 exporteert Iran vrijwel al zijn olie naar China. Hofleverancier is Iran echter niet, want China nam met 1,4 miljard vaten in 2025 meer af van de olieproducerende Golfstaten.
Deze oorlog heeft dus grote gevolgen voor de Chinese energievoorziening. Toch is er geen reden voor paniek. ‘China heeft grote strategische energievoorraden en kan besluiten meer gas en olie uit Rusland te kopen’, aldus William Figueroa, een gerenommeerde expert op het gebied van China en het Midden-Oosten die verbonden is aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Het Westen is al langer bezorgd over de relaties tussen Beijing en Teheran. Die lijken innig, zeker sinds het strategische partnerschap uit 2016 en een handelsdeal ter waarde van 400 miljard dollar die dateert uit 2021.
Bovendien geeft Beijing Iran internationale speelruimte in door China opgerichte clubs zoals Brics, een op economische samenwerking gerichte landengroep. Teheran mag als waarnemer bij de Shanghai Cooperation Organisation (SCO) voor veiligheidsvraagstukken ook meedoen met gezamenlijke militaire oefeningen met China en Rusland. Voor westerse waarnemers is dat reden om China en Iran onder te brengen in een antiwesterse ‘As van Woede’, samen met Rusland en Noord-Korea.
Zijn die relaties echt zo gevaarlijk?
Volgens Figueroa wordt de vriendschap tussen Beijing en Teheran overschat. De eensgezindheid is slechts schijn, zegt hij. ‘Al voor dit conflict overheerste wederzijdse teleurstelling. China hoopte dat Iran openging voor internationaal zakenverkeer, Iran wilde meer Chinese investeringen dan Beijing bereid was te geven.’
Bovendien vindt China de Iraanse banden met extremistische geestverwanten Hamas, Hezbollah en de Houthi’s al langer een risico wegens de chaos die deze groepen in het Midden-Oosten veroorzaken. China wil geen instabiliteit nu Beijing zo soepel samenwerkt met de Golfstaten. Die landen zijn voor China’s economische ambities veel belangrijker geworden dan Iran.
Alleen al in de Verenigde Arabische Emiraten werken volgens de Israëlische China-specialist Tuvia Gering 400 duizend Chinese expats. Ironisch genoeg moeten die nu de schuilkelder in voor Iraanse drones en raketten, die met Chinese onderdelen en technologie zijn gemaakt.
Waarom verwacht Iran geen militaire steun uit Chinese hoek?
China doet niet aan militaire bondgenootschappen, behalve met Noord-Korea. Het land heeft geen ambitie zich te gedragen als de Amerikanen. Beijing concentreert zich op zijn militaire dominantie in Azië. Strategische partners moeten sterk genoeg zijn om militair hun eigen broek op te houden. Anders zijn ze in Chinese ogen hun partnerschap met Beijing niet waard.
China projecteert zijn wereldmacht economisch. Daarom zal Beijing zich opwerpen als initiatiefnemer voor de toekomstige wederopbouw van Iran, net zoals eerder inzake Oekraïne en Gaza. Voor en na een oorlog is China onmisbaar, maar tijdens een oorlog hebben vrienden van Beijing er niet veel aan.
In het Westen wordt gespeculeerd dat deze passieve houding schadelijk is voor het Chinese imago in het mondiale zuiden. Dat valt volgens Figueroa mee, zegt hij. ‘Niet-westerse landen weten dat ze voor militaire bescherming niet bij Beijing moeten zijn.’
Hoe zal China zich gedragen in dit conflict?
China is, net als de rest van Azië, gebaat bij rust op belangrijke handelsroutes. Daarom zal Beijing vast willen meedoen met initiatieven om de vrije doorvaart in de Straat van Hormuz veilig te stellen. Mocht er op termijn met dat doel een internationale troepenmacht worden georganiseerd, dan kan China putten uit ervaringen met Chinese deelname aan internationale patrouilles tegen piraterij voor de Somalische kust.
Eerst Venezuela, nu Iran: het is vervelend dat de Amerikaanse president Donald Trump steeds belangrijke olieleveranciers van China onder vuur neemt, maar er zitten ook voordelen aan.
Nu zo’n 40 procent van de Amerikaanse marine in het Midden-Oosten wordt ingezet, komt Trump voorlopig niet toe aan het inperken van China in de Indo-Pacific. De munitie en wapensystemen die waren bestemd voor Trumps Aziatische bondgenoten, gaan niet naar Tokio of Taipei, maar naar het Midden-Oosten.
Dat Trump wordt afgeleid door Iran bevalt Beijing prima, al moet de oorlog zich niet uitbreiden. Dan staat China voor een dilemma: blijft het Iran voorzien van onderdelen voor raketten, als Teheran daarmee schiet op de nieuwe Arabische zakenpartners van China aan de andere kant van de Straat van Hormuz?
Op dit moment is kiezen nog niet nodig, zegt Figueroa. ‘China zit in een comfortabele positie, te vergelijken met iemand die in een warme huiskamer door het raam naar het noodweer kijkt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant