Na zeges in oostelijke deelstaten krijgt de AfD ook in het westen van Duitsland meer invloed. In Baden-Württemberg, de rijke deelstaat die zondag een nieuw parlement kiest, is de extreemrechtse partij in de peilingen verdubbeld. Waarom?
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Als Baden-Württemberg zondag kiest, kijkt heel Duitsland om allerlei redenen mee. Omdat de stembusgang het startschot is van een heus Duits verkiezingsjaar. Omdat De Groenen van hun koppositie gewipt kunnen worden door hun klassieke aartsrivaal, de conservatieve CDU. En omdat een jaar na het aantreden van bondskanselier Friedrich Merz het vertrouwen in zijn belofte van een economische herstart afneemt.
Ook zullen de ogen gericht zijn op drie letters die het democratische midden in Duitsland nu al jaren groeiende angst inboezemen: AfD (Alternative für Deutschland). Want als de bevolking van de grote, welvarende deelstaat van Mercedes-Benz en Bosch ook naar extreemrechts neigt, dan kan heel Duitsland zijn borst nat maken.
De verkiezingen in Baden-Württemberg vormen de aftrap van het ‘Superwahljahr 2026’. Vijf deelstaten, die eigen regeringen hebben, kiezen tot en met september een nieuw parlement. Ruim een jaar na het aantreden van Merz wordt zijn regering de maat genomen.
Baden-Württemberg staat bekend om twee dingen: rijkdom en natuur. Weinig deelstaten zijn zo verbonden met de autoindustrie. Porsche en Mercedes-Benz zetelen hier, net als een eindeloze hoeveelheid toeleveranciers. Samen met buurstaat Beieren, van BMW en Siemens, leeft zuidelijk Duitsland al decennia goed van de Duitse productie- en exportmachine.
Die rijkdom wordt genoten in welvarende steden als Stuttgart en Mannheim en in de natuurlijke weelde van het Schwarzwald, waarvan de naaldbomen tientallen kilometers lang glooien over heuvels richting de Franse grens. Veel mensen zijn gewend aan goede, stabiele banen en een hoge kwaliteit van leven. Dus waarom, vragen Duitse commentatoren zich de afgelopen weken af, dreigt in deze deelstaat de AfD groter te worden dan ooit?
‘Angst voor verlies’, concludeert Auf den Punkt, de podcast van de Süddeutsche Zeitung. Nog gaat het goed in Baden-Württemberg, maar donkere wolken pakken samen. Duitsland heeft te maken met een serieuze kapitaalvlucht. Er wordt zelfs gesproken van de-industrialisatie.
De afgelopen jaren vloeide er gemiddeld ruim 100 miljard euro aan investeringen uit Duitsland weg. Buitenlandse bedrijven vertrekken en Duitse bedrijven verplaatsen hun activiteiten naar het buitenland. Duitsland heeft te maken met hoge loonkosten, hoge brandstofkosten, hoge belastingkosten, hoge regeldruk, gebrek aan vakmensen, stimuleringsprogramma’s uit de VS en door de staat gesponsorde concurrentie uit China.
Eerst het goede nieuws, vanuit het perspectief van Merz. Zijn conservatieve regering nam begin 2025 het stokje over van Olaf Scholz, wiens progressieve coalitie na intern geruzie voortijdig uiteen viel. Na jaren van inflatie, energietekorten, oorlog en economische stagnatie waait er een andere politieke wind in Duitsland.
In Baden-Württemberg kan de CDU na vijftien jaar de macht terugwinnen van De Groenen, die er sinds 2012 aan de macht zijn. Beide partijen wedijveren om de winst, in de peilingen staat de CDU nipt voor met 27 procent. Derde met 20 procent is de AfD, een partij die campagne voert tegen migratie, tegen de gevestigde politieke partijen, tegen de EU, tegen steun aan Oekraïne, tegen lhbti-rechten en tegen klimaatbeleid.
‘Danke, wij kiezen AfD’ tekende de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) op in het noorden van Mannheim, in arbeiderswijken die ooit golden als bastion van de sociaaldemocratische SPD. Het is niet eens dat het de mensen hier zo slecht gaat, zei Stefan Höß, de vicevoorzitter van de ondernemingsraad van Daimler Trucks, tegen FAZ. De maatschappij is veranderd en oude structuren functioneren niet meer, meent hij.
Höß: ‘Mensen wantrouwen media en politici, lezen geen kranten en komen niet meer naar verkiezingsbijeenkomsten. Alles wordt in het negatieve getrokken. Wij-zij-denken domineert het discours. Wij, het volk, tegen jullie, de elite. Het enige wat de AfD hoeft te doen, is de onvrede aanwakkeren. De maatschappij vernietigt zichzelf en creëert daarmee ruimte voor de AfD.’
Gelooft de kiezer nog dat het politieke midden Duitslands problemen kan oplossen, of vestigt die zijn hoop op extremen? Daar draait het om bij deze deelstaatverkiezingen en in Duitsland als geheel. Merz heeft zijn regering in Berlijn, een terugkeer van de klassieke grote coalitie van CDU en SPD, betiteld als ‘de laatste kans’ voor het Duitse politieke midden om extreemrechts weg te houden van de macht.
Landelijk staat de AfD torenhoog in de peilingen, soms op nummer één, soms net achter de CDU. In de vijf oostelijke deelstaten zijn de extremisten al absolute koploper. Eind 2024 behaalde de AfD in Thüringen een klinkende overwinning met 33 procent van de stemmen.
In Saksen en Brandenburg werd de partij nipt tweede met zo’n 30 procent, maar voert de AfD de peilingen nu ruim aan. In Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern, die in september kiezen, staat de AfD zo hoog dat wordt gefluisterd over een mogelijke absolute meerderheid.
Maar wil de AfD in 2029 de landelijke verkiezingen winnen, dan is groei in westelijke deelstaten als Baden-Württemberg een voorwaarde.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant