De Iraanse president zei zaterdag dat Iran buurlanden niet langer zou aanvallen. Maar militairen en hardliners vrezen dat het land daarmee een belangrijke troefkaart uit handen geeft. Bij de Amerikaanse president Donald Trump lijkt de frustratie inmiddels toe te nemen.
"Ik bied persoonlijk mijn excuses aan aan de buurlanden die getroffen zijn door de acties van Iran", schreef Masoud Pezeshkian zaterdag op X. "Iran heeft altijd het belang benadrukt van vriendschappelijke betrekkingen en goed nabuurschap."
Het is een opvallende uitspraak, gezien Iran de voorbije week volop raketten en drones lanceerde richting Golfstaten als de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar. Pezeshkian voegde er wel aan toe dat die vriendschap "niet wegneemt dat Iran het recht heeft om zichzelf te verdedigen tegen militaire agressie" door de VS en Israël. Iran zou de buurlanden niet meer aanvallen, tenzij de VS of Israël nog aanvalt vanuit die landen.
Volgens Iranexpert Peyman Jafari laat de uitspraak het dilemma zien waar Iran voor staat. "Eigenlijk wilde Iran deze landen helemaal niet tegen zich in het harnas jagen", zegt hij. "Maar omdat de oorlog existentieel werd, zag het aanvallen op de regio als enige uitweg. President Pezeshkian zegt nu tegen de buurlanden: we hebben geen probleem met jullie, het gaat om de Amerikanen."
De uitspraak van Pezeshkian kreeg in Iran vrijwel meteen tegenwind, met name vanuit militaire kringen en van politieke hardliners. Een parlementslid noemde het "zwak en onacceptabel". Later op de dag ging in de VAE, Qatar en Bahrein ondanks de toezegging alsnog het luchtalarm af vanwege mogelijke raketten.
De discussie in Iran verbaast conflictonderzoeker Erwin van Veen niet. Door de Golfstaten niet aan te vallen geeft Iran een belangrijke troefkaart uit handen. Israël en de VS zijn vanwege hun militaire dominantie een lastiger doelwit voor Iran. De Golfstaten zijn een meer haalbare kaart. Met aanvallen kan Iran bijvoorbeeld energieprijzen opvoeren en handel- en luchtverkeer verstoren. "Je zou wel gek zijn om midden in een oorlog de meest voor de hand liggende doelen een uitzonderingsstatus te geven", zegt Van Veen.
Toch hoeft de verontschuldiging van Pezeshkian geen tweespalt te betekenen tussen de politieke en militaire leiding van Iran. In tegendeel: beiden vervullen een andere functie in deze oorlog. Jafari omschrijft het als de good cop/bad cop-methode. De president benadrukt als politieke leider dat dit een oorlog is die Iran wordt opgedrongen en dat Iran geen baat heeft bij escalatie. Het leger kijkt puur door een militaire bril naar de strijd: geen zwakte tonen en alle capaciteiten in stand houden.
De experts zien hoe Iran ondanks de zware Amerikaanse en Israëlische aanvallen betrekkelijk goed standhoudt. "Iran is een harde noot om te kraken, het land rolt niet zomaar met zijn pootjes omhoog", zegt Van Veen.
Zolang Iran in staat is om luchtaanvallen te incasseren, de heersende elite verenigd blijft en de veiligheidsdiensten loyaal blijven, ziet hij het regime niet zomaar kantelen. Ook inlichtingendiensten denken dat het "onwaarschijnlijk" is dat alleen bombardementen leiden tot een val van het regime, berichtte The Washington Post zaterdag.
Volgens Trump deed Pezeshkian de toegift vanwege "de meedogenloze aanvallen van de VS en Israël", schreef hij op Truth Social. Maar tegelijkertijd lijkt ook de frustratie bij de president toe te nemen. De voorbije dagen voerde hij de psychologische druk op Iran verder op. Vrijdag vroeg hij om een "onvoorwaardelijke overgave" en zaterdag zei hij dat Iran "heel erg zwaar zou worden geraakt".
Van Veen ziet Trumps uitspraken eerder als een teken van zwakte. "Hij dreigt met nog meer geweld, terwijl het al extreem intensief is. Het kan goed een vorm van blufpoker zijn. Trump had gedacht dat Iran al veel eerder de handdoek in de ring zou werpen."
Jafari vermoedt dat Trump de oorlog in Iran is ingegaan terwijl hij nog in de overwinningsroes na Venezuela zat. Daar voerde de VS gerichte aanvallen uit en namen troepen president Nicolás Maduro gevangen. "Hij denkt dat hij altijd gelijk heeft, ook als zijn adviseurs zeggen dat het niet gaat lukken." Hij bleek gelijk te hebben in Venezuela, maar de situatie van Iran is wezenlijk anders. Ook de Israëlische premier Benjamin Netanyahu beloofde dat het "een eitje" zou worden in Iran, stelt Jafari.
Of Iran uiteindelijk voor de druk zal zwichten, moet nog maar blijken. Ondanks zijn verontschuldigingen richting de buurlanden was president Pezeshkian duidelijk richting Trump. "De Amerikanen kunnen hun droom van de onvoorwaardelijke overgave van het Iraanse volk meenemen in hun graf", schreef hij.
Source: Nu.nl algemeen