‘Actrice Femke Boersma overleden, weduwe en tegenpool van Frits Bolkestein,’ kopte de NOS onlangs. Tegenpolen? Ja, want „waar Bolkestein bekendstond als een rechtse VVD’er, was Boersma links gebleven”. Ze vond de VVD zelfs een „verwerpelijke partij”. Collega’s en vrienden namen haar haar huwelijk kwalijk. Ze verdedigde zich dan door te zeggen dat hij „geen echte VVD’er” was maar „een wereldburger, die veel meer over de dingen nadenkt dan in zijn partij gebruikelijk is”.
Ik dacht meteen aan een kennis wier man Trumpist is, en aan een vriendin wier man „heel rechts” stemt; ze wil niet zeggen wat. Ook zij verdedigen hun partnerkeuze tegenover progressieve vrienden. Wat opvalt: het is de vrouw die een vergoelijkende beweging maakt richting de man. Verontschuldigde Bolkestein zich ook bij zijn rechtse vrienden? ‘Ze is geen echte GroenLinkser, ze gaat gewoon mee op skivakantie hoor.’
Zij links, hij rechts. Kan gebeuren. Maar er zijn tegenwoordig zorgen over de zogenoemde dating gap: kunnen de linkse vrouw en de steeds rechtser wordende man elkaar in deze gepolariseerde tijd nog wel vinden? Wanneer een linkse Gen Z-vrouw uit een datingprofiel opmaakt dat een man rechtse voorkeuren heeft, swipet ze hem weg.
Een journalist van De Standaard belde me op om te vragen wat ik ervan vond. Hij had zich in de cijfers verdiept: 32 procent van de Gen Z-jongens zou met grote waarschijnlijkheid op de rechts-nationalistische partij Vlaams Belang stemmen, bij de meisjes is dat amper 9 procent. Amerikaans onderzoek bevestigt dat mensen hun liefdesleven, van dating tot relatie, steeds vaker langs partijlijnen inrichten. Europa toont een iets gemengder beeld, maar de signalen zijn er. Een video met de rechtse Davey in First Dates werd miljoenen keren bekeken en ontketende een fel debat in de talkshows: welk meisje wil hem nou daten?
Ik overdacht mijn eigen liefdesbiografie. Was ik ooit met een ‘echte’ rechtse partner geweest? De grappige corpsbal misschien – maar wat stemde die eigenlijk? Ik herinner me relaties die stukliepen op botsende hygiëne (‘levensstijl’) en karakters, maar op politieke voorkeur? Nee. Misschien is het dus een generatiekwestie, iets van het algoritmische datingtijdperk waarin politieke voorkeuren in profielen staan, en jonge mannen via de manosphere naar rechts afdrijven, terwijl hun vrouwelijke, hoogopgeleide generatiegenoten zich thuis voelen in de progressieve politiek.
Mijn eerste reflex is om niet te zwaar te tillen aan deze nieuwe trend. De liefde, zeker de erotiek, is per definitie grensoverschrijdend, en trekt zich weinig aan van stemhokjes. Sterker nog, het stemt me gerust als twee mensen met verschillende politieke voorkeuren het samen uithouden. Als het thuis lukt, dan wellicht ook in de politiek, want het politieke is persoonlijk. ‘Homogamie’, soort zoekt soort, is het fenomeen dat relaties met partners die op je lijken meer kans van slagen hebben op de lange duur. Maar een beetje verschil kan een relatie aangename spanning geven, of kun je wegrationaliseren, zoals Femke Boersma deed. Bovendien, elke tijd, land en cultuur kent zijn eigen Romeo en Julia, te overbruggen verschillen verbeeld via de liefde.
In de jaren vijftig en zestig sliep de duivel tussen twee geloven op een kussen, in de jaren negentig ging het over klasse en ‘downdating’: hoogopgeleide vrouwen die ineens aan de bak moesten met de spreekwoordelijke timmerman. Daarna volgde een hausse aan films en series over gemengde relaties, de Romeo’s met een ander paspoort of andere religie (denk aan Najib en Julia, Marokkaanse-Nederlandse pizzakoerier met het Haagse hockeymeisje). En nu is het dus de politiek die bij Gen Z romantische scheidslijnen trekt.
Maar als de kloof op één as, of op te veel assen tegelijkertijd – religie, klasse, opleidingsniveau, cultuur, en nu ook politiek – te groot wordt, dan is een duurzame liefdesrelatie lastig. Ook gaat de omgeving sterker afwijzend reageren op de normoverschrijding. Mocht het algoritmisch wat links en rechts betreft zorgelijk uit de hand lopen, dan lijkt het goede nieuws me dit: een progressieve kijk op seks, liefde en romantiek heeft de tijdgeest mee. Van Epstein tot Weinstein, wie heeft er nog zin in machtige, dominante mannen die menen alles te kunnen grijpen? Een jongen die afglijdt in de manosphere omdat hij zo denkt een meisje te krijgen, wordt mogelijk afgewezen, want het meisje wil hem zo niet. Dan kan hij afhaken of hij past zich (een beetje) aan, omdat hij anders niemand krijgt.
Eenmaal in de relatie, zie ik zonnige kansen. Ze zit er niet op te wachten, en het is ook niet haar taak, maar kan de progressieve vrouw niet een beschavingsoffensief inzetten voor de samenleving? Nu de NPO moet bezuinigen, verhef hem, die man!
Ik kan alleen maar putten uit meer anekdotiek, maar ik zag het met eigen ogen: bij een jongeman, aangetrokken tot fitness, vleesdieet en vol rechtse praat, kwam een leuk progressief meisje langs. Hij wilde haar houden. De jongen paste zijn toon aan. Niet omdat hij een progressief pamflet van een linkse vrouw had gelezen, maar omdat hij verliefd was.