Bezorgd om hun geliefden, blij om de dood van Khamenei, bang voor wat komen gaat en nu ook nog bedreigd of veroordeeld vanwege hun mening: Iraanse Nederlanders voelen zich verscheurd. ‘Ik ben tegen dit regime, maar ik ben ook fel tegen westerse inmenging en oorlog.’
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie en de multiculturele samenleving.
De dagen van Sepideh Zarrinkelk volgen sinds afgelopen zaterdag een vast patroon: telefoon pakken, WhatsApp openen, constateren dat alle naar Iran verstuurde berichten nog altijd niet zijn aangekomen, Instagram openen, scrollen op zoek naar nieuws, telefoon wegleggen en proberen deze cyclus niet iedere vijf minuten te herhalen.
‘Israël kondigt op sociale media soms aan welke wijken ze gaan bombarderen’, vertelt de 36-jarige Iraanse Nederlander die als baby naar Nederland kwam maar haar middelbareschooltijd in Teheran doorbracht. ‘Ik ken mensen in die wijken, maar kan ze niet waarschuwen. Ze hebben geen internet en bellen lukt ook niet.’ Na een korte stilte vervolgt ze: ‘Ik weet natuurlijk ook niet of ze nog in die wijk zijn. Ik weet niet eens of ze nog leven.’
Naast de gekmakende onzekerheid worstelt de ICT-specialist met de diepe verdeeldheid binnen de Iraanse diaspora. Die centreert zich met name rond het al dan niet steunen van Reza Pahlavi, de zoon van de laatste sjah, die zichzelf naar voren heeft geschoven als oppositieleider. ‘Ik vind hem te nationalistisch’, zegt Zarrinkelk. ‘En zijn aanhang, of in ieder geval een deel daarvan, is behoorlijk agressief. Als je Pahlavi niet steunt, noemen ze je een landverrader.’
Maar ook mensen uit haar eigen ‘links-progressieve bubbel’ stellen haar teleur. ‘Ik voel me politiek dakloos’, aldus Zarrinkelk. ‘Progressieve Nederlanders willen me voorschrijven hoe ik me moet voelen over de dood van Khamenei. Ze vinden dat ik niet blij mag zijn over iets dat Israël of Amerika heeft gedaan. Dan denk ik: hoepel toch op. Moeten we dan een regime laten zitten dat het eigen volk uitroeit?’ Ze slaakt een diepe zucht. ‘Het is van alle kanten zo vermoeiend.’
Zarrinkelk is lang niet de enige die zich zo voelt, blijkt uit een rondgang van de Volkskrant onder links-progressieve Iraanse Nederlanders. Het is een groep die zich klem voelt zitten. Met aan de ene kant luidruchtige Pahlavi-aanhangers, van wie een deel uiterst vijandig is tegen andersdenkenden en haatberichten en bedreigingen stuurt. Aan de andere kant linkse Nederlanders die hun met opgeheven vinger de les lezen over internationaal recht en de geschiedenis van het Amerikaanse imperialisme.
Zelf voelen ze zich, naast misselijkmakend bezorgd over hun geliefden in Iran, intern vooral verscheurd over de aanval van Israël en de VS. Ze verafschuwen Benjamin Netanyahu’s genocide in Gaza en alles waar Donald Trump voor staat, maar zijn ontzettend blij dat ayatollah Ali Khamenei dood is. Ze hebben het internationaal recht hoog in het vaandel, maar willen ook wraak voor decennia van onderdrukking en tienduizenden afgeslachte Iraanse demonstranten. Ze weten dat westers ingrijpen in Syrië, Afghanistan en Irak niets positiefs heeft opgeleverd, maar hopen, tegen beter weten in, dat het dit keer anders afloopt. ‘Al die dingen zijn tegelijkertijd waar’, zegt Zarrinkelk. ‘Dat vinden mensen lastig te begrijpen.’
Ook Asefeh Eskandari, een 38-jarige Iraans-Koerdische Nederlander, stoort zich aan het zwart-witdenken om haar heen. ‘Je hoort mij Netanyahu niet bejubelen. Maar wat ik mensen steeds probeer uit te leggen, is dat de vijand van mijn vijand tijdelijk mijn vriend kan zijn’, zegt ze. ‘Ik hoorde laatst een mooie metafoor: het is alsof je in drijfzand zit en je hoofd al bijna onder is. Pak je dan de hand die jou omhoog wil helpen? Ook als die hand is besmeurd met bloed?’
Eskandari is de oprichter van diversiteitsorganisatie Nour+ en werkt onder meer aan arbeidsparticipatie voor gemeenten. Daarnaast is ze fel pleitbezorger voor een vrij Iran en spreekt daarover regelmatig op radio en televisie. Ook zij heeft sinds de bombardementen zijn begonnen niets meer van haar familie vernomen. En ook zij scrolt bijna maniakaal door liveblogs en sociale media in de hoop op snippers informatie uit Iran. Intussen stroomt haar berichtenbox al maanden vol met haat van Pahlavi-aanhangers.
Half januari liet Eskandari zich kritisch uit over Pahlavi in het VPRO-programma Bureau Buitenland, waarna ze werd bedolven onder haatreacties en dreigementen. ‘We weten waar je dochter naar school gaat’, aldus iemand in een privébericht op Instagram. ‘Stop met praten of je weet wat er gaat gebeuren.’ Eskandari deed aangifte en ging een week naar het buitenland met haar dochter. ‘Ik heb overwogen te stoppen’, zegt ze. ‘Maar ik woon in een vrij land met een goed functionerende rechtsstaat, ik laat me niet de mond snoeren.’
Intimidatie van Iraanse Nederlanders is al heel lang een probleem, maar voorheen kwamen bedreigingen en geweld vrijwel uitsluitend vanuit de kant van het regime. Nu liggen ook mensen met kritiek op Pahlavi onder vuur.
Pahlavi is de zoon van de sjah die in 1979 door de ayatollahs van de troon werd gestoten en sindsdien in ballingschap leeft in de Verenigde Staten. Hij riep de Iraanse bevolking in december op om de straat op te gaan, en wil na de val van het regime een transitieperiode naar democratie leiden. Het is onduidelijk hoeveel steun Pahlavi in Iran precies heeft, zeker is wel dat zijn naam tijdens de straatprotesten veelvuldig klonk. Binnen de diaspora is zijn populariteit het afgelopen jaar razendsnel gegroeid.
Nadat zondag het nieuws bekend was geworden dat ayatollah Khamenei was gedood door Israël en de VS, gingen in de hele wereld Iraniërs dansend de straat op, wapperend met zowel de Iraanse vlag van voor 1979 als vlaggen van Israël en de Verenigde Staten. Ze scandeerden massaal de naam van ‘koning’ Pahlavi. Ook in Nederland zijn deze ‘monarchisten’ de aanvoerders van de demonstraties die deze week zijn georganiseerd.
Maar veel Iraanse Nederlanders bleven ook thuis. ‘Ik begrijp dat mensen in Iran dansen om de dood van Khamenei te vieren’, zegt Zarrinkelk. ‘Ik gun ze dat kleine moment van vreugde. Maar voor ons in het Westen vind ik het smakeloos om te feesten terwijl een land wordt gebombardeerd. Er zijn schoolkinderen gedood. Sommige mensen zeggen: ‘Dat is de prijs van vrijheid’, maar dat is makkelijk praten vanuit een veilig land.’
Zarrinkelk gelooft niet dat Trump en Netanyahu werkelijk iets geven om het volk van Iran. ‘Trump zegt nu al dat hij iemand van binnen het huidige regime aan de leiding wil hebben. Tegelijkertijd zegt hij tegen Iraniërs dat ze zelf het regime moeten omverwerpen. Intussen wordt het hele land verwoest.’ Ze is even stil. ‘Eigenlijk voel ik vooral angst als ik denk aan wat nog gaat komen.’
Ook Eskandari vindt het veel te vroeg om te feesten: ‘Dit kan heel slecht eindigen.’ Bovendien heeft de politie haar vanwege de dreigementen met klem afgeraden naar demonstraties van Pahlavi-aanhangers te gaan.
Eskandari kwam als baby naar Nederland, heeft een Koerdisch-Iraanse achtergrond en pleit voor een democratisch Iran met een bepaalde mate van autonomie voor etnische minderheden (naast Koerden wonen er onder meer Azerbeidzjanen, Arabieren en Beloetsjen). Dat is geen vanzelfsprekendheid in een land waar deze groepen van oudsher zijn gemarginaliseerd, ook onder de sjah. Etnische minderheden, ook in de diaspora, hebben dan ook een stuk minder vertrouwen in ‘kroonprins’ Pahlavi dan de Perzische meerderheid.
Pahlavi presenteert zich als verbinder, maar zegt tegelijkertijd dat hij de Iraanse Volksmoedjahedien, een socialistisch-islamitische oppositiegroep, uitsluit van gesprekken in het geval hij een transitie gaat leiden. Ook is Pahlavi niet voornemens hervormingsgezinde mensen van het huidige regime een plek aan de politieke tafel te geven. ‘Ik sta ook niet achter het gedachtegoed van de moedjahedien’, zegt Eskandari. ‘Maar als je zegt dat je in democratie gelooft, kun je groepen niet bij voorbaat uitsluiten.’
De huidige bombardementen verzwakken het regime, maar echte verandering moet volgens Eskandari van binnenuit komen. ‘De gevangenissen zitten vol dappere oppositieleden die een rol moeten spelen in de transitie. Zonder geweld gaat het helaas niet lukken om hen vrij te krijgen en dit regime omver te werpen. Daarom put ik hoop uit de gesprekken die nu worden gevoerd over het bewapenen van de Koerden. Ik hoop dat de Koerden vervolgens de handen ineenslaan met andere etnische groepen.’
Eskandari is niet de enige die wordt bedreigd vanwege haar opvattingen over Iran. In januari sloot de politie drie socialemedia-accounts vanwege het doxen (het online delen van persoonsgegevens) van Iraniërs in Nederland. De onderzoeken lopen nog. ‘Er zijn zeker tachtig mensen gedoxt omdat ze volgens de daders aanhangers zouden zijn van het regime’, vertelt advocaat Amin Roozdar. ‘Maar wat hun mening ook is, doxen is strafbaar.’
De problemen van zijn cliënten begonnen volgens Roozdar nadat zij tegen buitenlandse inmenging in Iran hadden gedemonstreerd. ‘Een van hen kreeg dreigtelefoontjes, haar huis is beklad. Zij moest vanwege haar veiligheid onderduiken.’ Zelf werd de advocaat ook bedreigd en gedoxt nadat bekend was geworden dat hij de slachtoffers bijstaat.
Eskandari benadrukt dat ze niet alle monarchisten over één kam wil scheren. ‘Het gaat om een groepje fanatici, doorgeslagen idioten. Soms denk ik zelfs dat het infiltranten zijn, ingezet door het regime om Iraniërs uit de oppositie tegen elkaar uit te spelen.’ Ze merkt dat veel Pahlavi-aanhangers zich distantiëren van agressie en dreigementen. ‘Ze bieden mij excuses aan voor wat die anderen doen.’
Feit is dat de verdeeldheid dwars door families en vriendengroepen snijdt. ‘Ik heb vrienden verloren met wie ik al tien jaar omging’, vertelt Eskandari. Zarrinkelk heeft in haar intieme kring vooral gelijkgestemden, maar zag zich genoodzaakt een aantal vrienden op sociale media te muten. ‘Ik heb nu de energie niet om met ze in discussie te gaan.’
De 32-jarige Iraans-Nederlandse Sara Khosdelazad is psycholoog. Dat helpt haar om de giftige polarisatie in de diaspora beter te begrijpen. ‘Veel Iraniërs in ballingschap leven al decennialang met onverwerkte trauma’s’, zegt ze. ‘Die trauma’s bepalen de manier waarop ze naar de huidige gebeurtenissen kijken.’
Haar moeder, bijvoorbeeld, heeft de eerste Golfoorlog meegemaakt. ‘Toen de bombardementen begonnen, speelde haar oude oorlogstrauma weer op’, vertelt Khosdelazad, zelf in Nederland geboren. ‘Toen ik hoorde dat Khamenei dood was, heb ik van blijdschap even gedanst met de vrienden met wie ik een weekendje weg was. Ik belde mijn moeder, maar zij voelde vooral verdriet over de bombardementen en vond het pijnlijk dat mensen feestvierden tijdens een oorlog.’
Veel politieke vluchtelingen hebben Iran nooit meer kunnen bezoeken. Nu een machtswisseling voor hun gevoel dichterbij lijkt, wil iedereen dat een toekomstig Iran zal lijken op het land van hun dromen. ‘Dat verklaart misschien waarom de emoties zo hoog oplopen.’
Zelf worstelt Khosdelazad met de vraag wat ze van de aanval moet vinden. ‘Ik ben onverzettelijk tegen dit regime’, zegt ze. ‘Maar ik ben ook fel tegen westerse inmenging en oorlog. Dat is een pijnlijke paradox.’ Ze begrijpt dat mensen de aanvallen toejuichen: ‘De wanhoop is zo groot.’ Tegelijkertijd vraagt ze zich af wat straks overblijft. ‘Is een land dat wordt bevrijd na verwoesting en buitenlandse overheersing nog wel het land waar al die moedige mensen in Iran voor vochten?’
Ze is geen tegenstander van Pahlavi, ook geen uitgesproken voorstander. ‘Ik vind het vooral van belang dat iedereen zijn mening hierover in vrijheid mag uiten. Zelf zou ik nooit naar een demonstratie gaan waar ze met Israëlische en Amerikaanse vlaggen staan te zwaaien.’
Volgens de Iraanse mensenrechtenorganisatie Hrana zijn er al zeker 1.168 Iraanse burgers gedood bij de Amerikaanse en Israëlische bombardementen, van wie 194 kinderen. ‘We hebben allemaal dezelfde pijn en angst over het lot van onze familie en alle andere mensen in Iran’, zegt Khosdelazad. ‘Ook daarom is het belangrijk dat we elkaars verschillen respecteren. Als diaspora moeten we elkaar nu omhelzen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant