Gevolgen Iran-oorlog
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Vladimir Poetin, de Russische president, mag in zijn handen knijpen: afgelopen donderdag kochten wanhopige raffinaderijen in India volgens persbureau Reuters Russische olie voor 4 dollar méér dan de gangbare olieprijs (Brent). En dat terwijl Russische olie door Westerse sancties voorheen juist zo’n 13 dollar goedkoper was – de landen die het nog wilden hebben, wisten Ruslands zwakte goed uit te buiten.
Reden voor de omslag is de Israëlisch-Amerikaanse aanval op Iran. Een van de resultaten daarvan is dat de scheepvaart door de Straat van Hormuz zo goed als stilligt. De regio exporteert 20 procent van de olie die in de wereldeconomie wordt gebruikt. De olieprijs is daardoor al fors gestegen, van 71 dollar naar ruim 87 dollar per vat. Poetins Rusland, dat zijn korting op die prijs heeft zien omslaan in een premie, profiteert dus dubbel.
En zo helpt de aanval op Iran indirect Moskou de oorlog in Oekraïne langer te laten volhouden. Tegelijk wordt Oekraïne door de VS gevraagd zijn anti-drone-expertise te delen om Irans vergeldingsacties te neutraliseren. Want die zijn er mede op gericht de olie- en gasproductie in de Golfregio kreupel te maken.
Er is al breed geconstateerd dat het de Israëlisch-Amerikaanse aanval aan een vervolgplan lijkt te ontbreken. Maar dat geldt niet alleen voor de situatie in Iran zelf na een eventuele verandering van regime – hoe positief het ook zou zijn als deze machthebbers, die hun bevolking op meedogenloze wijze onderdrukten, het veld zouden ruimen.
Want er zijn steeds meer kennelijk onbedoelde consequenties. Om er een paar te noemen: de gebleken kwetsbaarheid van de Golfstaten, bondgenoten van de VS die zo’n beetje álles importeren wat ze nodig hebben, en daar nu van afgesneden zijn. Hun jarenlang zorgvuldig opgebouwde imago van (financiële) veiligheid en stabiliteit dat schade oploopt. China als onwaarschijnlijke verdediger van de internationale rechtsorde. Europa dat zijn energie-onafhankelijkheid een extra impuls zal willen en moeten geven en dus ook daarin losser zal komen van de VS – zie de opgelaaide discussie over het Groningse gas.
President Trumps erelijst van eigen doelpunten groeit met de dag. En het einde is nog niet in zicht: Qatar waarschuwde deze vrijdag, nog geen week na de eerste aanvallen op Teheran, dat als de oorlog nog langer aanhoudt, het land binnen enkele weken zijn olieproductie helemaal moet stopzetten. Trump en Netanyahu hebben al gezegd dat zij verwachten dat de oorlog een week of vier, vijf zal duren.
Hogere olie- en gasprijzen sijpelen razendsnel door in de ‘echte’ economie, zeker in energie-intensieve landen. Een vuistregel die het Internationaal Monetair Fonds hanteert stelt dat een olieprijsstijging van 10 procent de inflatie het jaar daarop met 0,4 procentpunt verhoogt. Ook de economische groei neemt af, met 0,15 procentpunt per 10 procent hogere olieprijs. De olieprijs steeg sinds vorige week al met 23 procent. Europa, dat veel energie importeert, wordt relatief hard getroffen, Nederland met zijn grote gasafhankelijkheid nog meer. Niet voor niets mengt ook de Europese Centrale Bank zich inmiddels in het oorlogsdiscours: hoofdeconoom Philip Lane van de ECB waarschuwde deze week voor een piek in de inflatie.
Donald Rumsfeld, de Amerikaanse minister van Defensie ten tijde van de aanval op Irak in 2003, sprak destijds van unknown unknowns. Maar de huidige aanval op Iran wekt sterk de indruk dat een groot deel van de huidige unknowns heel goed bekend (known) hadden kunnen zijn, als de VS zich er wat beter in hadden verdiept.
Het blijft dan ook een raadsel waarom het land zich in het conflict heeft laten trekken. De hoeveelheid onvoorziene neveneffecten, die ook Trump zelf politiek kunnen raken als Amerikanen getroffen worden door hogere energieprijzen, duiden niet op een doordacht Amerikaans plan.
Dat lijkt niet te gelden voor Israël. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft de oorlog die hij al zo lang wilde hebben: met steun van grote broer Amerika wordt aartsvijand Iran kapotgebombardeerd. En passant marcheert Israël het zuiden van Libanon binnen. Een territoriale uitbreiding lijkt niet onwaarschijnlijk. Netanyahu ligt in eigen land al jaren onder vuur; hij zet oorlogen (ook die in Gaza) in uit politiek lijfsbehoud. Danny Citrinowicz, een Iran-expert van het Institute for National Security Studies in Tel Aviv, zei het in de Financial Times onomwonden: „Als we [Israël, red.] een staatsgreep kunnen plegen, prima. Als we mensen de straat op kunnen krijgen, prima. Als we een burgeroorlog kunnen krijgen, prima. Israël geeft niets om de toekomst… [of] de stabiliteit van Iran.”
De chaos en mondiale economische schade die Netanyahu’s gedroomde – en door Trump gesteunde – oorlog tegen Iran hebben veroorzaakt, maken één ding duidelijk. Waar Israël onverschillig is over de toekomst van Iran, interesseert het Witte Huis zich op geen enkele manier voor de gevolgen van zijn beleid: niet die voor de onschuldige inwoners van Iran, Libanon of de Palestijnse gebieden, niet die voor voorheen bevriende machtsblokken in Europa of het Midden-Oosten. En zelfs niet die voor de eigen Amerikaanse burgers, die vroeg of laat de prijs van het conflict zullen betalen. Zo bezien is de roekeloze oorlog in het Midden-Oosten slechts een nieuwe bevestiging van wat de wereld al ruim een jaar weet: op de VS hoeft niemand meer te rekenen de komende jaren.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet