Iran Samen staan Europese landen veel sterker tegenover de VS. Waar blijft in hemelsnaam dit besef bij politieke leiders in reactie op de oorlog in Iran, vraagt Frans Timmermans.
Het voordeel van aan de zijlijn staan is dat je makkelijker kan zeggen dat de keizer geen kleren aan heeft. Mensen die denken afhankelijk te zijn van de keizer, houden liever hun mond. Dat is niet zonder risico’s. Laat ik eerst een paar feiten benoemen.
Frans Timmermans is oud-eurocommissaris en oud-fractievoorzitter van GroenLinks-PvdA.
Ten eerste: de Israëlisch-Amerikaanse aanval op Iran is in strijd met het internationaal recht. Op de tweede plaats: onder bepaalde voorwaarden kan een aanval die in strijd is met het internationaal recht desalniettemin noodzakelijk worden geacht. Maar aan geen van die voorwaarden wordt voldaan: Iran stond niet op het punt een kernwapen te maken, stond niet op het punt een ander land aan te vallen, stond niet op het punt genocide tegen delen van de eigen bevolking te plegen.
Het derde feit: het doden van een dictator met heel veel bloed aan zijn handen (die overigens al met één been in het graf stond) is geen garantie dat een regime zal instorten. ‘Regime change‘ vanuit de lucht is gedoemd te mislukken, zeker als een regime zo diepgeworteld is als het Iraanse. Het risico van chaos, burgeroorlog en gruwelijke repressie van de bevolking is ondertussen wel levensgroot.
En tot slot: het in internationale wateren torpederen van een schip van een land waarmee je niet officieel in oorlog bent, is in strijd met het internationaal recht, net als het ontvoeren van een dictator en het doden van vermeende drugssmokkelaars als deze al zijn uitgeschakeld en geen bedreiging vormen. Voeg hier nog de acties in Nigeria en Ecuador aan toe en het wordt een aardig lijstje aan buitenlandse interventies voor een president die een einde zou maken aan buitenlandse interventies.
President Trump laat er geen enkele twijfel over bestaan dat hij niet alleen lak heeft aan internationaal recht, hij negeert zijn eigen volksvertegenwoordiging, publieke opinie en zijn bondgenoten. Zoals hijzelf zegt: zijn handelen wordt alleen begrensd door zijn persoonlijke morele grenzen. Bondgenoten hoeven niet te worden betrokken bij de besluitvorming, zelfs niet te worden geïnformeerd, ze moeten op de knieën zodra de Amerikanen tot actie overgaan. Trump zal met plezier vaststellen dat ze dat doorgaans ook gedwee doen, al is het tandenknarsen vaak oorverdovend. Maar de angst door de VS geheel in de steek te worden gelaten of zelfs gestraft, wint het van de wetenschap dat het Amerikaanse optreden zeer schadelijk is voor de positie van alle Europese landen.
Samen staan de Europese landen veel sterker dan ze denken. De Spaanse premier Pedro Sánchez wijst als enige ondubbelzinnig op de aard van het Amerikaanse optreden en de grote risico’s die daarmee verbonden zijn. De leiders van de drie grootste Europese landen waren eerst bijna even duidelijk, maar vonden dat ze daarop terug moesten komen, vooral uit zorg voor het lot van hun burgers in de landen die nu in het oorlogsgeweld dreigen te worden meegesleurd. Maar zij hadden ook de Spaanse premier kunnen volgen in zijn oordeel én meteen gezamenlijk alles op alles kunnen zetten om de eigen burgers te beschermen alsook de bevriende landen in de regio. Het lijdt voor mij geen enkele twijfel dat dit tot veel begrip bij een grote meerderheid van Europeanen had geleid.
Paradoxaal genoeg laat de oorlog tegen Iran ook zien dat de Amerikaanse macht niet onbegrensd is. Trump zal erachter komen dat hij zijn bondgenoten nodig heeft. Als die bondgenoten een gezamenlijke lijn weten te vinden, kunnen zij veel meer invloed uitoefenen dan ieder voor zich. Waar blijft in hemelsnaam dit besef?
Premier Sánchez heeft ook gelijk als hij wijst op de enorme gevolgen voor de positie van Europa als de Trumpmantra ‘macht boven recht’ permanent het leidende principe wordt van de wereld(wan)orde. Het internationaal recht is nooit perfect geweest, verre van, er is de afgelopen decennia vaak tegen gezondigd, ook door de VS en Europese landen. Maar de wens, ook van de machtigste landen, zo mogelijk binnen de kaders van dat recht te opereren, heeft regelmatig erger kunnen voorkomen en internationale organisaties in staat gesteld zaken als ontwapeningsverdragen te sluiten en andere conflict-verlagende afspraken te maken. Zeker middelgrote en kleinere landen die voor hun veiligheid, stabiliteit en economische ontwikkeling afhankelijk zijn van een minimum aan wereldorde hebben hier zeer van geprofiteerd. Als dit geheel wegvalt – en Trump doet zijn best dat tot stand te brengen – staat dit voor Europa allemaal op het spel.
Dat er niet de (hele) waarheid wordt gesproken, is tot daaraan toe. Een beetje overdrijven of evidente problemen onbenoemd laten, vooruit. Maar dat er zo vierkant gelogen wordt, op een manier die iedereen meteen doorziet, is heel zorgelijk. Van Trump zijn we het gewend. Maar Rutte die zegt dat de hele NAVO als één achter Trump staat of dat de NAVO nog nooit zo sterk is geweest, dat is zo kras, dat gelooft geen mens. Hij zegt het om Trump te plezieren, maar vergeet dat de hele wereld meeluistert. Wat Trump doet is niet in het belang van de VS, maar daar gaan de VS zelf over. Het is zeker niet in het belang van Europa en daar zouden niet de VS over moeten gaan, maar Europeanen zelf. Dat kan alleen maar lukken als wij eensgezind zijn, en dat begint met eerlijk zijn tegen onze burgers over de levensgevaarlijke ravage die Trump aanricht.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet