Een nieuwe wet geeft het ministerie van Defensie volgens critici ‘carte blanche’ om de huidige wet- en regelgeving te negeren. Omwonenden van vliegbasis Leeuwarden vrezen meer geluidsoverlast. ‘Straks mogen de F-35’s ook ’s nachts vliegen.’
is verslaggever binnenland van de Volkskrant.
Een bulderend lawaai dat je tot diep in je buik voelt trillen. Het kost Gerard Veldman (77) geen moeite om het geluid te beschrijven van de F-35’s die een paar keer per dag over zijn woning vliegen.
Op zijn eettafel in Cornjum ligt een kaart waarop te zien is hoe dicht de omliggende Friese dorpen bij de start- en landingsbaan van de militaire vliegbasis Leeuwarden liggen. ‘Op geen enkele plek ter wereld is dat zo. Vorig jaar blies een F-35 in Marsum de pannen van een dak.’
Omwonenden vrezen dat de gevechtsvliegtuigen binnenkort vaker zullen opstijgen. Omdat Defensie ‘sneller en flexibeler’ wil kunnen opereren, komt er een nieuwe wet. Die ‘Wet op de defensiegereedheid’ moet de ‘regeldruk’ verminderen en maakt het verkrijgen van een vergunning, vaak een tijdrovend proces, voor tal van activiteiten overbodig.
‘Nu gelden er allerlei eisen waaraan moet worden voldaan, maar als de nieuwe wet er komt doen die er ineens niet meer toe. Dan kunnen ze niet alleen meer gaan vliegen, maar ook ’s avonds en ’s nachts’, legt Geert Verf (70) uit.
De gepensioneerde verpleegkundige spant zich samen met Veldman al sinds de jaren tachtig in om de overlast van de vliegbasis tot een minimum te beperken. Het leidde tot betere isolatie en er kwam een striktere geluidsnorm. Sindsdien mag er slechts beperkt worden gevlogen. Daar wil Defensie nu vanaf, om vaker te kunnen oefenen – ook in het donker.
Niet alleen in Friesland is kritiek op de nieuwe wet. Burgers, milieuorganisaties, gemeenten en provincies uit het hele land vrezen dat Defensie bestaande wetgeving, bedoeld om mens en natuur te beschermen, te gemakkelijk buitenspel kan zetten.
Die zorgen zijn begrijpelijk, zegt Rogier Kegge, universitair docent staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden. Hij begrijpt goed dat de krijgsmacht meer speelruimte wil nu de tijden zijn veranderd, maar vindt dat er flink wat schort aan het huidige wetsvoorstel.
Zo is het volstrekt onduidelijk hoe lang de wet van kracht zal zijn. Als een Kamermeerderheid er komend voorjaar mee instemt, is dat in principe voor altijd. Kegge: ‘Terwijl voor een echte noodwet, waarvan dit voorstel zeker iets weg heeft, allerlei strikte criteria gelden. Die ontbreken hier.’
Door de wet kunnen tal van ‘gereedstellingsactiviteiten’ op zee, land en in de lucht worden uitgevoerd. Het gaat bijvoorbeeld om het aanleggen van loopgraven, laagvliegen met helikopters of bouwen van militaire kampen. Op bestaande locaties, maar ook op nieuwe plekken.
Wanneer Defensie ‘gereed’ is, wordt tot Kegges verbazing niet benoemd. Doordat een einddatum ontbreekt, bestaat volgens hem het gevaar dat een minister het op een gegeven moment ‘lekker makkelijk’ vindt en in stand zal houden. ‘En dan kan de Tweede Kamer er niets meer over zeggen. Het wordt een vrijbrief die Defensie in zekere zin carte blanche geeft.’
Het valt op dat de drempel om bezwaar te maken tegen activiteiten van Defensie fors wordt verhoogd. Wie een besluit wil aanvechten kan in veel gevallen niet meer terecht bij de bestuursrechter. ‘Burgers kunnen alleen naar een civiele rechter stappen. En dat is een stuk duurder en complexer.’
Toen de F-35 in 2019 in Leeuwarden werd gestationeerd, was dat wennen. Het toestel maakt flink meer geluid dan de F-16, zijn gepensioneerde voorganger. Om dat te bewijzen haalt Geert Verf zijn telefoon tevoorschijn. Op het scherm houdt hij een geluidsmeter in zijn hand, terwijl achter hem een F-35 de landing inzet. Luid gefluit klinkt door de speaker. De meter tikt 108 decibel aan. ‘Dat is 26 decibel meer dan de F-16 daarvoor.’
Beide mannen hebben er alle begrip voor dat de krijgsmacht meer wil kunnen oefenen. Maar wel graag in overleg. ‘Dat gaat nu hartstikke goed’, zegt Verf. Hij bracht onlangs zelfs taart naar de basis toen piloten een manier vonden om de dorpen zo veel mogelijk te ontzien. ‘Ze maken nu sneller hoogte na de start, dat scheelt enorm.’
In de beginjaren van hun verzet was een goede relatie met de basis minder vanzelfsprekend. Zo lieten ze eens ballonnen op om het luchtverkeer tot stilstand te brengen. ‘Toen waren we een stuk radicaler, echte actievoerders’, lacht Veldman. ‘Die tijd ligt achter ons.’
Door de actie kregen ze aandacht van de landelijke pers. ‘En er kwamen Kamerleden op af’, zegt Verf. Dat kwam hem wel op kritiek van zijn familie te staan. ‘Mijn vader was beroepsmilitair, mijn moeder heeft een half jaar niet tegen me gepraat. Ze haalde zelfs mijn trouwfoto’s van de muur.’
Of de mannen klaar zijn om binnenkort weer de barricaden op te gaan? Ze hopen dat het niet zo ver hoeft te komen en dat er toch nog iets gedaan wordt met de zienswijze die ze na de presentatie van de wet indienden. Vooralsnog is er niets gebeurd met de ruim 1.500 reacties die toen binnenkwamen. De versie waarover de Raad van State zich nu buigt, is onveranderd.
‘Het kan toch niet zo zijn dat dit geluid straks ook ’s nachts klinkt’, zegt Veldman. Als er nu buiten de vooraf aangekondigde tijden wordt gevlogen, is het dorp in rep en roer. ‘Dan krijgen wij appjes: of de Russen komen?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant