Tientallen miljoenen mensen meer dan verwacht zullen te maken krijgen met zeespiegelstijging. Niet doordat de zee sneller stijgt, maar door een fout in wetenschappelijke berekeningen. Er wonen nu al veel meer mensen onder zeeniveau dan de officiële cijfers aangeven.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Zó diep zit de fout, dat zelfs de toonaangevende rapporten van het VN-klimaatpanel IPCC het bij het verkeerde eind hebben. Een woordvoerder van de Universiteit van Wageningen duidt het scherp: ‘Mensen ter plaatse weten dit vaak al, het punt is alleen dat het niet in de onderzoeken staat. Je woont op een eiland, staat tot je nek in het water, maar de internationale wetenschap zegt: nee, het valt best mee, volgens onze cijfers sta je tot je enkels in het water.’
De fout komt erop neer dat de meeste onderzoeken een te laag ‘beginpunt’ van de zeespiegelstijging aannemen. Daardoor wonen er in werkelijkheid nu al twee keer zoveel mensen onder zeeniveau als de officiële cijfers aangeven. En bij stijging van de zeespiegel komen honderdduizenden vierkante kilometers kustgebied méér onder water te staan dan onderzoekers nu verwachten, vooral in Azië.
Die onderschatting is veruit het grootst voor kustgebieden in Zuidoost-Azië en Polynesië. Voor Europa (en Nederland) verandert er niets. Rond de Middellandse Zee pakt de zeespiegelstand in de bijgestelde prognoses zelfs een fractie lager uit dan in de onderzoeken staat.
Hoewel de weeffout al jaren bekend is bij experts, zijn het twee Wageningse onderzoekers die nu alarm slaan in het prominente vakblad Nature. Het tweetal hield bijna vierhonderd recente onderzoeken naar de gevolgen van zeespiegelstijging voor kustgebieden tegen het licht. 90 procent ervan borduurt voort op de foute aanname; nog eens 9 procent bevat andere fouten, schrijven de twee.
Bodemgeograaf Philip Minderhoud was tien jaar geleden in de Mekongdelta in Vietnam, toen hem opviel dat de zee er ‘te hoog’ staat. Officieel hoort de kust pas bij zo’n 1,5 tot 2 meter zeespiegelstijging in de problemen te komen. ‘Maar ik kon zien dat het oppervlaktewaterpeil op veel plaatsen nog maar enkele decimeters onder landniveau lag’, aldus Minderhoud. ‘Dat betekent dat het huidige zeeniveau veel hoger is dan de beschikbare metingen aangeven.’
In de jaren daarop ontrafelde hij samen met postdoc Katharine Seeger hoe dat zit. Klimaatwetenschappers die de gevolgen van zeespiegelstijging voor kustgebieden bestuderen, doen dat vaak door te kijken naar de ‘geoïde’, een denkbeeldig oceaanoppervlak dat je zou krijgen als de hele aardbol bedekt was met oceaan, slechts gekneed door de zwaartekracht en de aardrotatie. Maar in de echte wereld bepalen meer factoren de oceaanhoogte. Zoals stroming, overheersende windrichting en zoutgehalte.
Het gevolg is dat de oceaan in satellietmetingen gemiddeld 20 tot 30 centimeter, en op sommige plekken zelfs meer dan 1 meter hoger staat dan de ‘modelhoogte’ waar kustonderzoekers van uitgaan. En dat maakt uit. Zo wonen er in werkelijkheid nu al tussen de 22- en 35 miljoen mensen onder zeeniveau, in plaats van de 11- tot 15 miljoen waar onderzoeken van uitgaan.
En als de zeespiegel vandaag 1 meter zou stijgen zouden 77- tot 132 miljoen mensen onder zeeniveau belanden. Uitgaand van de ‘modelzee’ zijn dat er ‘slechts’ 34- tot 49 miljoen. Een verschil van ongeveer alle inwoners van Groot-Brittannië.
Hoe die cijfers in werkelijkheid uitpakken, is overigens lastig te zeggen. De zeespiegel stijgt immers langzaam, bevolkingen veranderen en mensen bouwen waterwerken of trekken weg. Maar voor risicoanalyses en toekomstplannen van bijvoorbeeld kuststeden ‘kunnen onze bevindingen verstrekkende gevolgen hebben’, aldus Minderhoud en Seeger in Nature.
Bij kenniscentrum Deltares erkent Marjolijn Haasnoot, expert klimaatadaptatie, de problemen. Maar verbetering is al gaande, benadrukt ze. ‘In mijn omgeving weten veel mensen dit inmiddels. En er wordt steeds meer rekening mee gehouden.’ Dat Minderhoud zoveel onderzoeken met de ‘oude’ aanname vond, komt omdat er in de wetenschap nu eenmaal altijd wat vertraging zit op nieuwe inzichten, zegt ze.
‘Bovendien verandert er niets aan de hoofdboodschap’, benadrukt Haasnoot. Die boodschap is dat de zeespiegel stijgt door klimaatverandering, met alle gevolgen van dien. ‘Mensen lopen risico, daartussen zitten wereldwijd grote verschillen, en vooral in Azië zijn de gevolgen groot’, somt ze op.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant