Onder jonge meiden is WhatsApp inmiddels uitgegroeid tot een soort socialemediaplatform. Ze delen foto's en video's met volgers, maar soms ook schoolroosters en andere privégegevens. Wat ze niet doorhebben, is dat iedereen mee kan kijken. "WhatsApp is niet meer zo onschuldig."
Sinds september 2023 biedt WhatsApp de functie van het WhatsApp-kanaal aan. Dat is geen groepsapp, maar een eenzijdig communicatiekanaal. Beheerders van het kanaal plaatsen berichten en volgers kunnen die bekijken en reageren. Vaak gebeurt dat met emoji's, soms met een berichtje.
Onder jonge meisjes, gemiddeld rond de dertien jaar oud, zijn de WhatsApp-kanalen steeds populairder geworden. Deze zogenoemde 'meidenhuizen' zijn kanalen met meerdere beheerders die berichten plaatsen. "Soms maken en verkopen ze sieraden, anderen doen dansjes. Het zijn typische meidendingen die je ziet", zegt universitair docent Loes Pouwels van de Radboud Universiteit.
Dat jonge meiden daarmee bezig zijn, is logisch, vindt mediapedagoog Jacqueline Kleijer. "Als ik naar mezelf kijk van vroeger, dan was het belangrijk om ergens bij te horen. Maar waar je dat vroeger deed met het doorgeven van briefjes, doe je dat nu online. Dat iedereen mee kan lezen, is de keerzijde daarvan."
De inhoud van de berichten is vaak onschuldig, maar het is allesbehalve privé. Waar je op Instagram en Facebook nog kunt bepalen wie jouw content mag zien, kan dat hier niet. "Veel van die kanalen zijn openbaar, dus iedereen kan ze bekijken", zegt Pouwels. "Je kunt ze actief volgen of anoniem kijken wat erin staat." In tegenstelling tot een groepsapp zie je als volger niet wie er verder deelneemt. Beheerders hebben daarin ook beperkt inzicht.
De sfeer in de kanalen lijkt voornamelijk positief te zijn. Toch gaat het niet altijd goed. Op sommige filmpjes of foto's die de beheerders delen, wordt bijvoorbeeld gereageerd met de emoji van een middelvinger of een poppetje dat moet overgeven. Je kunt als beheerder niet zien wie dat stuurt.
Vervelende opmerkingen worden soms ook gestuurd in een tijdelijke groepsapp. Die worden aangemaakt als er "audities" worden gehouden om een nieuwe beheerder van het kanaal te kiezen. De gebruikers sturen dan bijvoorbeeld dansfilmpjes. Op basis daarvan en van hun hoeveelheid volgers worden de nieuwe beheerders gekozen. Iedereen kan op de uitnodigingslink voor die groep klikken, ook ongewenste personen.
Het is duidelijk dat meisjes van deze leeftijd niet voldoende privacybewust zijn, zegt Freek Zwanenberg van Bureau Jeugd & Media. "Ze snappen nog niet wat er allemaal kan gebeuren met de filmpjes die ze maken." Ze realiseren zich niet dat hun honderden tot duizenden volgers ook volwassenen kunnen zijn die meekijken, zegt hij.
Sommige meisjes delen ook persoonlijkere gegevens, zoals schoolroosters of hun routes naar school. Dat is heel kwetsbaar, zegt Kleijer. "Mensen die iets verkeerds willen, kunnen daar iets verkeerds mee." Jongeren zijn behendig met sociale media, maar op het vlak van privacy nog jong en naïef, vult Zwanenberg aan. Ouders zijn dat tot op een bepaalde hoogte ook, zien de experts. Zij zijn zich onvoldoende bewust van wat hun kinderen allemaal uitvoeren op hun telefoon.
"Ouders maken zich vooral zorgen om schermtijd", zegt Hilde Brons, onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam. "Maar je moet ook kijken naar wat het kind ziet. We zien WhatsApp nog steeds als onschuldig platform, omdat je daar communiceert met mensen met wie je bekend bent. Het lijkt dan geen kwaad te kunnen als je kind daarop zit."
Maar WhatsApp is de afgelopen jaren steeds meer op Instagram gaan lijken. Zo kun je een status toevoegen, die op een Instagramstory lijkt. De WhatsApp-kanalen lijken op hun beurt op community chats van Instagram. "Het is ironisch dat ouders er zo weinig van weten, want WhatsApp is de app die iedereen gebruikt", zegt Zwanenberg. "Maar volwassenen gebruiken die nieuwe functies niet. Kinderen kunnen de raarste kanalen bekijken, terwijl hun ouders denken dat ze aan het chatten zijn."
Alle experts raden ouders dan ook aan om in gesprek te gaan met hun kinderen. "Jongeren geven aan dat ze het belangrijk vinden om met hun ouders in gesprek te gaan, maar dat ze het ook lastig vinden omdat het ervoor kan zorgen dat ouders hun gebruik inperken", zegt Pouwels. Het is dan ook aan ouders om het gesprek beginnen.
"We adviseren om interesse te blijven tonen", zegt Brons. "Stel simpelweg de vraag: hoe was je dag? Heb je nog wat meegemaakt? Ga het gesprek aan. We zien uit eerder onderzoek dat dat het beste werkt voor de mediaopvoeding." Kleijer voegt toe: "Vraag ze hoe het werkt en waarom ze het leuk vinden. Toon interesse. Als je vraagt wie het allemaal kan zien en ze antwoorden: 'Iedereen', beseffen ze dat zelf ook."
Het is vooral belangrijk om niet gelijk veroordelend te zijn, zeggen de experts. Natuurlijk mag je wel je zorgen uiten. Praat samen over privacy en welke risico's er aan dit soort kanalen verbonden zijn, zegt Zwanenberg. "En praat over hoe je omgaat met vervelende opmerkingen die je misschien krijgt." Door een open gesprek te voeren, durven kinderen naar je toe te komen als er iets misgaat.
Source: Nu.nl Tech