Documentaire ‘Mohammed & Paul – Once Upon a Time in Tangier’ gaat over de vriendschap en werkrelatie tussen de Amerikaanse schrijver Paul Bowles en Mohammed Mrabet in kunstenaarsutopie Tanger.
Mohammed Mrabet in zijn woning in 'Mohammed & Paul - Once Upon a Time in Tangier'.
Mohammed & Paul – Once Upon a Time in Tangier. Regie: Nordin Lasfar. Lengte: 93 minuten.
Rond de jaren zestig was Tanger een vrijplaats voor (westerse) kunstenaars. Voornamelijk mannen, die soms meer dan door strand, schoonheid en kunst, werden aangetrokken door wetteloosheid. Hier kon een westerling leven als koloniale libertijn. Een jongenslijf kostte er soms minder dan een dollar, blijkt uit een brief die schrijver William S. Burroughs vanuit Tanger aan een vriend schreef.
In die koloniale schemer ontmoetten de Marokkaanse verhalenverteller Mohammed Mrabet (1936) en de wereldberoemde Amerikaanse schrijver Paul Bowles (1910) elkaar. Ze gingen een innige maar zeer ongelijke vriendschap aan, die de analfabete Mrabet wereldwijde roem bracht. Maar hem ook verbitterd achterliet, blijkt uit de woorden van de inmiddels 89-jarige Mrabet in de documentaire Mohammed & Paul – Once Upon a Time in Tangier.
Paul Bowles verhuisde in 1947 naar Tanger met het voorschot voor zijn toekomstige hitroman The Sheltering Sky, en bleef er tot zijn dood in 1999. Hij was een boegbeeld van de Amerikaanse kunstenclave in Tanger, de schrijvers uit de beatgeneratie die er dronken, gebruikten en misbruikten. Mrabet ontmoette hij in de jaren zestig aan de kust. Bowles en zijn (lesbische) echtgenote Jane waren zo onder de indruk van Mrabets verhalen dat ze hem thuis uitnodigden om tapes op te nemen. Mrabet was daarna jarenlang ‘onderdeel van het huishouden’ – hij kookte, zorgde, vermaakte en vertelde. Bowles maakte veertien boeken met vertalingen van Mrabets magisch-realistische verhalen. Naar eigen zeggen verdiende Mrabet daar bijna niets aan.
De kernvraag van Mohammed & Paul is: wat betekent het als een verhaal de pen van een ander nodig heeft om gehoord te worden? Bowles’ vertalingen brachten de Marokkaanse orale traditie een wereldwijd publiek. Ook de Marokkaans-Nederlandse regisseur Nordin Lasfar ontdekte Mohammed Mrabet via Bowles. Anderzijds wrong Bowles zichzelf op de omslag, als vertaler. Hij verhief ‘een primitieve kunstvorm’ tot literatuur, zeggen zijn vrienden schaamteloos.
Een AI-illustratie van een van Mrabets verhalen in ‘Mohammed & Paul – Once Upon a Time in Tangier’.
Betrokkenen schetsen in Mohammed & Paul een complexe relatie. Een misbaksel van koloniale uitbuiting en exotische bewondering van de Marokkaanse jongen – die tóch lang werkte, al was het maar omdat Mrabet de ongelijke verhouding ook wist uit te buiten.
Of er echt vriendschap, of zelfs liefde, was? Dat kun je slechts vermoeden, de waarheid raakte verloren in de schaamte, racisme en vergeetachtigheid van de getuigen. Ook van Mrabet word je niet altijd wijzer, want net als in zijn verhalen mengt hij herinnering met verbeelding. Eén keer wordt hij woedend: als Lasfar vraagt wat er gebeurde in Californië bij een bezoek aan de Amerikaanse filmregisseur Elian Kazan en schrijver Tennessee Williams. Daar zal hij nooit over praten. Ook deze docu is uiteindelijk een verhaal: once upon a time in Tangier.
Zo is Mohammed & Paul, naast een wrang tijdsbeeld, ook een eerbetoon aan Mrabets verhalen. Hij vertelt er meerdere, gezeten op zijn bed in een krappe woning, begeesterd en ritmisch. Over een gigantische vis die hem, in ruil voor vrijlating, bij elk bezoek een verhaal vertelt. Over een honingpaleis in een watermeloen. Het is jammer dat die verhalen geïllustreerd worden met glanzende AI-animaties. Je ziet meer als je Mrabet in de ogen kijkt.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden