Oorlog Iran Zaterdagochtend vielen de Verenigde Staten en Israël verschillende doelen aan in Iran, vanaf militaire bases en een Amerikaans vliegdekschip. Iran reageerde met raket- en droneaanvallen.
Al weken werd gespeculeerd over een Amerikaanse aanval op Iran. Nadat het ayatollahregime grote protesten in Iran eerder dit jaar hardhandig neersloeg, bouwde de Amerikaanse president Donald Trump zijn troepen in de regio op. Een „enorme armada”, noemde hij dat eind januari.
Ondertussen waren de twee landen ook aan het onderhandelen over het nucleaire programma van Iran, dat sinds het terugtrekken van de Verenigde Staten uit het akkoord daarover in 2018 weer uranium was gaan verrijken. Volgens Iran is dat vooral voor medische toepassingen. De VS menen dat er een nucleair wapen mee wordt ontwikkeld, en stelden dat er ook gewerkt wordt aan langeafstandsraketten en dat er binnen enkele dagen een kernbom in elkaar gezet zou kunnen worden. Die beweringen zijn door The New York Times ontkracht.
Zaterdagochtend bleek dat Trump de diplomatieke route niet langer wilde bewandelen. Rond 7.00 uur Nederlandse tijd (9.30 uur in Teheran) vielen de VS, samen met Israël, verschillende doelen in Iran aan. Sindsdien vonden er elke dag aanvallen op Iran plaats – en dat zal volgens Trump nog zeker enkele weken zo blijven.
Hoofdstad Teheran is een van de meest getroffen steden. De VS en Israël voerden zaterdag een aanval uit op het zwaarbeveiligde complex waarin ayatollah Ali Khamenei woonde. De leider van Iran werd bij die aanval gedood. De VS en Israël bombardeerden ook de woonwijk in het noordoosten van de hoofdstad waar oud-president Mahmoud Ahmadinejad woont, een gebied nabij het Iraanse ministerie van Inlichtingen en het hoofdkwartier van de Revolutionaire Garde.
Iraanse havens rond de straat van Hormuz – een smalle zeestraat die de Perzische Golf met de Golf van Oman verbindt en tevens een van de belangrijkste transportroutes voor olie en gas ter wereld is – zijn ook doelwit van de VS en Israël. Uit satellietbeelden blijkt dat Bandar Abbas, de grootste Iraanse marinehaven, zwaar beschadigd is door de aanvallen. Verschillende schepen zijn geraakt of zelfs gezonken.
De VS voeren de aanvallen uit vanaf vliegdekschip USS Abraham Lincoln, die in het noorden van de Arabische Zee ligt, en vanaf militaire bases in de buurt van Iran. Vanaf de drie militaire schepen die het vliegdekschip begeleiden heeft het Amerikaanse leger onder meer Tomahawks afgevuurd op Iran. Dat zijn kruisvluchtwapens met een bereik van ongeveer 1.600 tot 2.500 kilometer – genoeg om doelen tot diep in Iran te raken.
The New York Times schrijft dat er ook aanvalsvliegtuigen zijn vertrokken vanaf militaire bases in de Golfregio. Dat zijn zowel Amerikaanse bases als bases waar de VS gebruik van mogen maken. De militaire aanwezigheid varieert sterk: zo hebben de VS ongeveer 2.300 militairen gestationeerd in Saoedi-Arabië, tegenover 13.500 in Koeweit, waar ook meerdere Amerikaanse bases zijn.
Israël heeft onder meer F-35I Adir gevechtsvliegtuigen ingezet voor de aanvallen op Iran. Dit is een variant van de F-35 vliegtuigen, Adir betekent ‘de machtige’ in het Hebreeuws. Deze vliegtuigen zijn gestationeerd op Israëls luchtmachtbasis Nevatim, in het zuiden van het land, en zijn hoogstwaarschijnlijk vanuit daar vertrokken, al kon NRC dat niet verifiëren aan de hand van radargegevens.
In reactie op de aanvallen van de VS en Israël heeft Iran tegenaanvallen uitgevoerd, op doelen in veel landen in het Midden-Oosten. Iran en bondgenoten als Hezbollah in Libanon vuurden drones en raketten af op meerdere Israëlische steden, maar ook op een Britse militaire basis op Cyprus en op doelen in de Golflanden.
Die doelen zijn veelal militair, maar niet uitsluitend. Zo viel Iran een vijfsterrenhotel aan in Dubai en veroorzaakte de inslag van twee Iraanse drones dinsdag brand in de Amerikaanse ambassade in de Saoedische hoofdstad Riad. Ook neemt Iran specifiek industriële locaties onder vuur, variërend van een elektriciteitscentrale in de Verenigde Arabische Emiraten tot een aluminiumsmelterij in Bahrein. Iran wist niet alle doelen te raken: de Golfstaten slaagden er meermaals in drones en raketten te onderscheppen.
Dat Teheran aanvallen uitvoerde met ballistische raketten en drones is duidelijk, maar verder is veel onbekend over de Iraanse wapenvoorraden. In 2023 schatte de toenmalige commandant van het Amerikaanse leger Kenneth McKenzie de hoeveelheid Iraanse raketten op 3.000. Het gaat om verschillende soorten die een bereik hebben tussen de 300 en 2.000 kilometer. Na de aanvallen over en weer tussen Israël en Iran vorig jaar in juni schatte Israëlische militaire deskundigen de voorraad middellangeafstandsraketten van Iran tussen de 300 en 1.300. The Wall Street Journal schrijft dat Iran de afgelopen dagen zeker 380 ballistische raketten heeft afgevuurd richting de Golfstaten.
En dat staat los van de honderden drones die Iran de afgelopen dagen heeft ingezet, vooral in de Verenigde Arabische Emiraten en Koeweit, schrijft The Wall Street Journal. Hoe groot die drone-voorraad precies is, heeft Iran nooit onthuld. Wel is bekend dat Iran een ervaren droneproducent is. Zo heeft Iran ook Shahed-drones aan Rusland geleverd.
De aanvallen van de VS en Israël op Iran, de Israëlische aanvallen op Libanon en de Iraanse aanvallen op andere landen in het Midden-Oosten hebben veel levens gekost, van militairen en van burgers. In Iran stond het dodental dinsdagmiddag op 787. In Libanon heeft Israël meer dan vijftig mensen gedood, in de Golfstaten zijn acht mensen omgekomen, in Israël elf. Tot dusver hebben de aanvallen ook aan zes Amerikaanse militairen het leven gekost.
Hoe de oorlog in en rond Iran verder zal gaan, is onbekend Volgens Trump gaat de oorlog nog weken duren. Dat levert de Amerikaanse president steun én weerstand op. In Europa wordt bijvoorbeeld verschillend gedacht over de aanvallen op Iran.
Spanje gaat voorop in het bekritiseren van de aanvallen en verbood de VS om zijn twee militaire bases in Spanje te gebruiken voor deze oorlog. Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk verklaarden zondagavond met de VS te gaan samenwerken om „onze belangen en die van onze partners in de regio te verdedigen”. Nederland wilde de aanval van de VS en Israël niet expliciet steunen, maar Buitenlandminister Tom Berendsen (CDA) zei er maandagmiddag tegenover RTL wel „begrip” voor te hebben.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet