Amerikaanse aanval Iran Tijdens het weekend kwam het kabinet met verschillende reacties over de aanval op Iran. Volgens minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken is de kabinetspositie ‘inmiddels op orde’. Maar de Kamer vindt het standpunt nog niet duidelijk.
Minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken staat dinsdag in Den Haag de pers te woord over de oorlog in Iran.
Het is de „nadrukkelijke wens van het kabinet” om „een vuist te maken in de wereld”, zei de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) dinsdag in de Tweede Kamer. Maar of Nederland die vuist ook wil maken om het internationaal recht te beschermen, daarover verwarde Berendsen de Kamer.
De Kamer had de minister naar de plenaire zaal geroepen om te horen wat nu precies het Nederlandse standpunt is over de aanval van de Verenigde Staten en Israël op Iran. Berendsen noemde die afweging een „worsteling”. Eerder had de minister gezegd dat het niet aan hem is om te beoordelen of de aanval voldoet aan het internationaal recht. Maar dinsdag zei hij géén begrip voor „schending van het internationaal recht” te hebben – alsof de VS en Israël zich daar volgens hem schuldig aan hadden gemaakt. Maar hij had óók begrip voor de „noodzaak” tot „ingrijpen” voor de Verenigde Staten en Israël. De situatie is volgens hem „niet zwart-wit”.
GroenLinks-PvdA-Kamerlid Kati Piri vroeg zich af waarvoor de minister nou precies begrip heeft, als het níét is voor de schending van het internationaal recht. Volgens Volt-leider Laurens Dassen draagt Berendsen „het internationaal recht ten grave” door geen duidelijke positie in te nemen.
Vanuit de rechterkant van de Kamer werd Berendsen juist verweten niet direct pal achter de VS en Israël te gaan staan. PVV-leider Geert Wilders zag te weinig waardering voor de Amerikaanse en Israëlische „helden” die de aanvallen uitvoerden. Gidi Markuszower (Groep Markuszower) zou zelfs graag willen dat Nederland „militaire steun” biedt.
Tijdens het weekend ontstond al verwarring over het kabinetsstandpunt. Zaterdag riep Berendsen op tot „terughoudendheid” en de-escalatie vanuit Kyiv, waar hij onder meer was om de Oekraïense president Volodymyr Zelensky te ontmoeten. Rob Jetten (D66), die in Nieuwegein zijn eerste partijcongres als premier beleefde, reageerde aan het einde van de ochtend met een soortgelijke oproep tot „terughoudendheid” – hij herhaalde het woord een aantal keer.
Maar later op zaterdag reageerde minister van Defensie Dilan Yesilgöz, die dit weekend samen met Berendsen in Oekraïne was, met een ándere boodschap. Volgens haar „kun je je afvragen hoe realistisch” de-escalatie „überhaupt is” in het geval van Iran. Daarmee wilde ze níét zeggen, benadrukte ze, dat de aanvallen van de VS en Israël „de geschikte manier” zijn om met Iran om te gaan.
Maandagmiddag bleek het kabinetsstandpunt richting Yesilgöz te zijn verschoven. Toen zei Berendsen tegen NU.nl „begrip” te hebben „voor de toch ook risicovolle aanvallen” van Israël en de VS, onder andere vanwege het kernwapenprogramma en de Iraanse steun voor de Russische invasie in Oekraïne. Volgens Berendsen is het internationaal recht „niet het enige kader” waardoor naar de situatie gekeken kan worden. „Je moet ook realistisch zijn gezien de moorddadigheid van het regime in Iran”, aldus Berendsen.
Piri van GroenLinks-PvdA vroeg zich dinsdag af wat er in de twee dagen tussen de eerste verklaring van Jetten en de uitleg van Berendsen op maandag was veranderd. Berendsen is, zei hij dinsdag, door „dezelfde worsteling gegaan de afgelopen uren en dagen als veel Kamerleden”. Volgens Berendsen zal de Nederlandse politiek „dit gesprek” vaker moeten voeren, in de „veranderende wereldorde”.
Ook binnen zijn eigen coalitie zal daarover gesproken moeten worden. VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans noemde de eerste reactie van het kabinet „vlak en neutraal”, en vroeg zich af „waarom het meer dan 48 uur duurde voordat het kabinet begrip uitte voor de Amerikaanse en Israëlische inzet”.
Hij ging nog een stap verder door zich af te vragen waarom het in deze kwestie überhaupt zoveel ging over het internationaal recht. „Als iemand het internationaal recht aan z’n laars heeft gelapt”, is het wel Iran, zei hij.
Berendsen snapte na de „initiële reactie van het kabinet” dat er kritiek was. Inmiddels is de „reactie van het kabinet op orde”, meent hij. De „oproep tot terughoudendheid” was met name gericht tot Iran, zei hij de minister dinsdag. Maar daarmee herschrijft hij de geschiedenis, vonden een aantal fracties: in zijn initiële statement riep hij namelijk expliciet „alle partijen op om terughoudendheid te betrachten”.
SP-Kamerlid Sarah Dobbe vroeg wat de minister denkt dat de „motieven zijn van de VS en Israël”. Dat vond Berendsen „lastig te duiden”. Daarom moeten „we het maar doen” met de officiële uitleg van de VS. Maar juist díé is verwarrend. Alleen al omdat Trump zélf uiteenlopende redenen voor de aanval gaf.
Hij noemde de ontwikkeling van nucleaire technologie door Iran. Ook probeert Iran volgens hem langeafstandsraketten te ontwikkelen die zowel Europa als Amerika in gevaar zouden brengen. Tegen Amerikaanse media zei hij bovendien „vrijheid voor het Iraanse volk” na te streven. Defensieminister Pete Hegseth zei juist dat de VS níét uit is op ‘regime change’. Op welke ‘officiële uitleg’ Berendsen zich baseert, bleef onduidelijk.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.