Tot en met zondag staat de Nederlandse actrice en zangeres Joy Wielkens in de bejubelde musical Hadestown op West End. De Volkskrant zocht haar op in de beroemde Londense theaterbuurt. ‘Deze ervaring zet me aan het denken: is dit nou de droom?’
schrijft voor de Volkskrant over theater.
‘Anybody want a drink?’ Het is half negen in het Lyric Theatre in Londen, en als lentegodin Persephone stuurt de Nederlandse actrice Joy Wielkens (45) de ruim negenhonderd toeschouwers van musical Hadestown de pauze in. Daarna zal ze licht beschonken en zwalkend haar uitzichtloze leven bezingen in de opzwepende nachtcaféblues Our Lady of the Underground: met diepe stem, speels en rauw, roept ze de tot eeuwige arbeid veroordeelde doden in de onderwereld op tot destructie en verzet.
Sinds half januari speelt Wielkens, acht weken lang, deze spectaculaire rol, op deze al even spectaculaire plek: het Londense theaterdistrict West End, op een steenworp afstand van evergreens als Hamilton, Oliver! en Moulin Rouge. De actrice werd door de Londense producent benaderd na haar bejubelde vertolking van Persephone in Theater Carré in Amsterdam, vorige zomer. Daar was Hadestown ruim twee maanden te zien, met een grotendeels Nederlandse cast.
In Londen is de voorstelling te zien in een oud victoriaans theater aan de drukke Shaftesbury Avenue, hartje West End. In de beroemde culturele wijk zijn in pakweg veertig historische theaters dagelijks de populairste toneelvoorstellingen en musicals te zien. Succesvolle titels blijven er soms decennia op de gevels staan, zoals koploper Les Misérables (40 jaar) en The Phantom of the Opera (39 jaar). Een hit op West End betekent bovendien vaak internationale erkenning: wereldwijd kijkt de theaterwereld met een schuin oog mee naar wat er in Londen gebeurt.
Jong en oud, Londenaren en toeristen drommen hier elke avond samen in de vele theaters, pubs en eettentjes. Shaftesbury Avenue komt uit bij Piccadilly Circus, het Times Square van de hippe wijk Soho, waar het standbeeld van liefdesgod Eros ’s avonds door enorme billboards verlicht wordt. Het bruist.
‘Nooit, echt nooit gedacht dat ze me zouden vragen om de rol hier op West End te spelen’, zegt Wielkens ’s middags in haar kleedkamer. Sinds half januari speelt ze acht voorstellingen per week, verdeeld over zes dagen. Dat vergt ijzeren discipline en strakke schema’s: gezond eten, veel sporten, goed slapen. Veel tijd om de stad of zelfs maar de buurt te verkennen, is er niet. ‘Dat is de vloek van spelen op West End: je zit in het hart van het theater, maar je hebt bijna geen tijd om iets te zien.’
Ze zat in een repetitie toen er in november uit het niets een mailtje uit Londen binnenkwam: of ze in verband met een zwangerschap de rol van Persephone kon overnemen. ‘Ik hoefde niet eens auditie te doen. It’s yours if you want, stond er. Absurd toch: het West End dat mij vraagt, in plaats van andersom.’
Aanvankelijk twijfelde ze – ze zou in deze periode eigenlijk de rol van Hermelien Griffel vertolken in de theatervoorstelling Harry Potter en het vervloekte kind, die volgende week in première gaat in Scheveningen – maar ze realiseerde zich ook dat sommige kansen te mooi zijn om aan je voorbij te laten gaan. Dus vertrok ze begin dit jaar naar Londen.
Hadestown ging oorspronkelijk in 2019 in première op Broadway en sleepte daar acht Tony Awards (waaronder beste musical) en een Grammy in de wacht. Het vertelt de tragische mythe van de jonge geliefden Orpheus en Eurydice, die bijna aan de onderwereld ontsnappen. Hun zinderende romantiek wordt afgezet tegen de sleetse, uitgebluste relatie van Hades en Persephone. De Amerikaanse singer-songwriter Anaïs Mitchell en regisseur Rachel Chavkin situeerden het verhaal in een oude, smoezelige jazzbar, rondom zeven muzikanten die voortdurend swingende, soulvolle composities de zaal in pompen.
Volgens Wielkens is Persephone een rol om je tanden in te zetten, juist omdat ze zo ongrijpbaar is. ‘Persephone is zowel de queen of spring als goddess of the underworld. Die dualiteit – licht en donker tegelijkertijd – vind ik heel interessant. Om te spelen, maar ook omdat ik mezelf erin terugzie. Ik herken haar duistere kanten, ik heb een hang naar zwaarte en somberte, en soms gebrek aan zelfvertrouwen. En tegelijkertijd kan ik heel vrolijk zijn, heb ik een groot vertrouwen in de liefde. Mijn naam is Joy, for God’s sake.’
Vaak zijn personages in musicals vooral archetypen, legt Wielkens uit: ze vertegenwoordigen één specifieke eigenschap binnen het verhaal. ‘Persephone is tegenstrijdig, en daarom zo interessant om te ontleden. Hoe kan het dat ze oprecht houdt van Hades, die zoveel slechts aanricht en meedogenloos kan zijn? Volgens mij omdat ze onder zijn kwaadheid ook zijn schoonheid ziet. En dat kan ze alleen maar zien omdat zij dat kwaad ook in zichzelf herkent.’
Natuurlijk was spelen in de iconische Londense theaterbuurt een droom toen Wielkens op 23-jarige leeftijd van de Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie afstudeerde. ‘En dan wordt de droom twintig jaar later ineens realiteit, en blijkt die realiteit toch heel anders. Ik merkte meteen: of je nu wel of niet op West End staat, je moet ervoor zorgen dat de voorstelling er staat, dat het publiek het vreet, je moet ze elke avond opnieuw overtuigen. Die droom betekent in de praktijk dus vooral keihard werken, op het ongezonde af.’
Ze realiseert zich dat het een bijzondere ervaring is, maar haast zich ook om het hele avontuur te relativeren. ‘Iemand zei laatst: je bent nu leading lady op West End. Ik moest daar heel erg om lachen, want het klinkt absurd. Maar we moeten nog maar zien wat het betekent. Is het een opstapje naar meer rollen hier, en wil ik dat überhaupt wel? Ga ik er werk van maken om hier van alles uit te slepen? Of is het een mooie kers op de taart en ga ik daarna weer gewoon door waar ik gebleven was? Misschien was ik gewoon acht weken lang een goede invaller. Zoals vroeger op de basisschool, toen juf Loes kwam invallen omdat juf Bea zwanger was. Het zet me in elk geval aan het denken: is dit nu de droom? Altijd werken, weg van je huis, je geliefden, je katten.’
Wielkens is opgegroeid in de Amsterdamse wijk Osdorp bij haar moeder en zus. Na haar afstuderen aan de Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie pakte ze meteen haar koffers en zette koers naar Hamburg, waar ze anderhalf jaar lang hyena Shenzi vertolkte in de musical The Lion King. Terug in Nederland timmerde ze gestaag aan de weg in uiteenlopende theatervoorstellingen.
Haar carrière deelt ze grofweg in twee gelijke helften op: de eerste tien jaar nam ze ongeveer elke klus aan die op haar pad kwam. ‘Heel leerzaam, want je speelt uiteenlopende rollen. Maar het zoog me soms ook leeg, omdat het me veel kostte, maar weinig teruggaf. Het voelde als een soort artistieke roofbouw, die me steeds vaker in de weg ging zitten.’
Na tien jaar kwam er een kantelpunt: ze besloot haar projecten scherper te kiezen, en vooral dingen te doen waar ze inhoudelijk achterstaat. ‘Ook omdat ik wil dat mijn theaterwerk maatschappelijk iets bijdraagt, bijvoorbeeld op het gebied van diversiteit. Voor mij als zwarte actrice is dat natuurlijk extra belangrijk.’ Het resulteerde in een reeks mooie rollen in producties die expliciet over de zwarte gemeenschap gingen, zoals A Raisin in the Sun (2016), Dear Winnie (2019) en Broken Winged Bird (2020).
Gestaag kwam Wielkens steeds meer in haar kracht te staan in deze geëngageerde producties, al bleef ze bij het grote publiek lange tijd onder de radar. Pas de laatste jaren verwierf ze meer bekendheid, ook door haar televisierollen in onder meer Dertigers en Flikken Maastricht.
Maar het meest tot haar recht komt ze op het toneel, in direct contact met het publiek dat ze met haar gulle en indringende spel volop bespeelt. Ze imponeerde onder meer als Lady Macbeth in de voorstelling Lady + Lord Macbeth (2024). Shakespeares iconische, machtsbeluste koningin werd in deze bewerking van Tom Lanoye gekweld door een nooit ingeloste kinderwens, wat Wielkens met een cocktail aan kolkende, broeierige emoties vormgaf.
Een jaar eerder maakte ze al veel indruk in The Story of Travis, de bejubelde productie over een zwarte Amerikaanse familie in een voortdurende strijd om emancipatie en vrijheid. Met haar genereuze toneelspel liet ze zien hoe strijdvaardigheid en diepgewortelde pijn voortdurend om voorrang kunnen strijden, zonder dat je daardoor uit het veld geslagen hoeft te worden, of aan idealisme hoeft in te boeten. Wielkens liet met haar vurige, open spel diep in haar ziel kijken, en wist zo met een relatief kleine rol toch een grootse indruk achter te laten.
Wielkens beschikt bovendien over een ander geheim wapen: haar fenomenale zangstem, die moeiteloos van warm en diep naar ijzingwekkend schiet, en soms ineens hartverscheurend ijl is.
Collega’s noemen haar ijverig, iemand die haar werk heel serieus neemt. Acteur Justus van Dillen, met wie ze vier seizoenen van Dertigers maakte, herinnert zich dat ze altijd tot in de puntjes voorbereid op de set verscheen. ‘Joy doet niets lichtzinnig. Over elke zin had ze van tevoren al heel goed nagedacht.’
Romana Vrede, haar regisseur in The Story of Travis, deelt die observatie. ‘Mouwen opstropen en hard werken, daar draait ze haar hand niet voor om. Ze komt heel steady over, en dus moet je haar soms uit haar evenwicht halen, en iets laten doen waarvan ze niet zeker weet of ze het kan. In The Story of Travis wilde ik dat ze aan het eind echt de rauwe randjes van haar personage opzocht. Toen durfde ze heel ver te gaan, dat werd ongelooflijk kwetsbaar.’
Ja, daar herkent ze zich wel in, zegt Wielkens. ‘Ik vind het fijn om een structuur te hebben, zodat ik daarbinnen de vrijheid kan opzoeken. Ik hou van heldere afspraken, ik word onrustig als ik mijn tekst niet ken bij een repetitie. Tegelijkertijd weet ik: soms is het fijn om je tekst niet te kennen, omdat die onrust iets kan opleveren wat je anders nooit gevonden had.’
Ondanks mooie rollen en veel erkenning onder vakgenoten en theaterkenners, bleef een echte doorbraak uit – ook omdat Wielkens interessante rollen steevast verkiest boven succesgaranties, en daardoor geregeld in kleinere producties speelde.
Totdat ze in de zomer van 2025 theaterminnend Nederland definitief inpakte met haar bruisende vertolking van Persephone in Hadestown. Wielkens werd in recensies op stomende loftuitingen getrakteerd: ‘een ware wervelwind’, ‘een showstopper’, ‘een muzikaal wonder’. Toeschouwers stroomden massaal naar Carré, waar de productie met twee weken werd verlengd. En toen kwam, als klap op de vuurpijl, het verzoek uit Londen.
Markeert Hadestown nu die grote doorbraak? Wielkens kijkt bedenkelijk. ‘Ik ben huiverig voor het idee dat ik het nu ‘gemaakt’ zou hebben. Niet uit valse bescheidenheid, maar omdat dit voor mij juist als een heel onevenwichtige periode in mijn leven voelt. Vlak voordat ik naar Londen verhuisde dacht ik: West End, dit is een mooi ijkpunt in mijn carrière. Maar twee dagen geleden stond ik hier buiten nog te huilen omdat ik vol met vragen zit. Een ijkpunt? Wat dacht ik? Ik heb het gevoel alsof ik een deur heb opengetrapt waarachter alles op losse schroeven staat. Precies hetzelfde gevoel als twintig jaar geleden, toen ik net was afgestudeerd en geen idee had wat ik wilde, en waar ik heen moest.’
Eén ding staat vast, erkenning van een groot publiek zegt haar niet zoveel. Ze vindt het belangrijker om in projecten te staan waar ze intrinsiek honderd procent achter staat. Als kind zei ze al tegen haar moeder: ik wil toneelspelen, maar ik hoef niet de hoofdrol. ‘Ik vind het ook leuk om tweede viool te spelen in een verhaal dat me aan het hart gaat. Al vind ik inmiddels dat ik ook grote rollen mag ambiëren. Maar wie weet: misschien ben ik die ene acteur die wél altijd werk heeft, maar nooit beroemd wordt. Ik hoop het. Het lijkt me een nachtmerrie als je niet meer anoniem op een bankje in het park een blikje cola kan drinken.’
Musicalfan Naëmi Meerveld (19), die afgelopen zomer in Carré zo enthousiast was over Hadestown dat ze de voorstelling vorige week opnieuw bezocht in Londen, biedt wat dat betreft goede hoop: ‘Ik had eerst helemaal niet door dat het dezelfde actrice was als in Nederland. Ik dacht op een gegeven moment wel: wacht even, ken ik haar niet ergens van?’
Opnieuw vond ze de voorstelling trouwens ronduit spectaculair, zegt ze na het slotapplaus – al vond ze de Nederlandse Orpheus, Jeangu Macrooy, misschien wel nóg beter dan zijn Schotse collega Dylan Wood. En opnieuw heeft Wielkens haar omvergeblazen: ‘Zo prachtig, hoe ze zich gedurende de voorstelling helemaal laat gaan in de onderwereld. En dan die stem!’
Direct na de voorstelling verzamelen fans zich in een lange rij bij de artiestenuitgang om de hoek in Great Windmill Street, om handtekeningen te vragen of op de foto te gaan met castleden. Ook dat is een compleet nieuwe ervaring voor Wielkens, die het allemaal vooral een beetje ongemakkelijk vindt: ‘Ik denk toch de hele tijd: wat moeten zij nu met mijn handtekening? Ik ben gewoon Joy uit Osdorp.’
Hadestown speelt t/m 13 december in het Lyric Theatre in Londen en wordt daarna waarschijnlijk verlengd. Joy Wielkens is nog t/m 8 maart in de voorstelling te zien.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant