Simpelweg door grondwater op te pompen hebben we de planeet bewogen, leidend tot een akelige combi van zeespiegelstijging en verdroging. Gelukkig is er een erg leuke manier om het grondwater aan te vullen.
De mensheid heeft de as van de aarde verplaatst. De noordpool ligt niet meer waar ze ooit was. En het kantelen van de planeet gaat nog steeds door.
Het klinkt een beetje als het begin van een slechte sciencefictionfilm. Of de proloog van het boek Kinderen van Moeder Aarde van Thea Beckman, waarin onze planeet heftig reageert op een kernoorlog. ‘Moeder Aarde had Haar evenwicht verloren. Ze kantelde. De kettingreactie in de magmamantel waardoor de aardas zich met een ruk verplaatste ging gepaard met een opeenstapeling van natuurrampen zoals de mens nooit eerder had gekend.’ Er zijn vloedgolven van honderden meters, aardschokken, Californië verdwijnt in zee. De noordpool komt op de plek van Japan te liggen.
De aarde verandert razendsnel door menselijke ingrepen en de klimaatverandering. Asha ten Broeke beschrijft elke maand waar dat pijn doet.
Zo gewelddadig is het nu gelukkig allemaal niet. Wij hebben de aardas sinds begin jaren negentig een kleine meter uit het lood gezet; een ruime 4 centimeter per jaar. Maar toch: we hebben dus met z’n allen wel een complete planeet bewogen, inclusief oceanen, steden, bergen. En dat deden we door iets te doen wat vrij lullig klinkt: door grondwater op te pompen.
Ik heb het altijd lastig gevonden om me iets voor te stellen bij grondwater. Wanneer ik probeer erover na te denken, slaat mijn brein onwillekeurig af naar ondergrondse meren, het water glad en zwart, stalactieten erboven en een optie op prehistorische monsters. Nou bestaan er wel ondergrondse meren en rivieren, maar die zijn zeldzaam en voor zover bekend monsterloos. Het meeste grondwater zit in de ruimte tussen zand en stenen, waar het heel langzaam – vaak maar een paar meter per jaar – stroomt door de aarde onder onze voeten.
Dit alles klinkt als een redelijk subtiel proces, maar er is ontzaglijk veel grondwater, dat we – zeker in gebieden waar het klimaat droger wordt omdat de aarde opwarmt – in kolossale hoeveelheden uit de bodem halen. Daarna belandt het via irrigatie en drinkwatergebruik in zee en hebben we alles bij elkaar opgeteld genoeg massa verplaatst om dus de aardas te kantelen.
Wat misschien ontzagwekkend zou zijn, als dit gepomp ons niet op diverse manieren behoorlijk in de aap zou logeren. Zo kun je je voorstellen dat, als de gehele mensheid de ganse dag water naar de zee draagt, je op een gegeven moment te veel zee hebt en te weinig zoet water. En dat klopt ook. Grondwaterwinning laat de zeespiegel stijgen. Tegelijkertijd nemen de reserves zoet water op veel plekken flink af. Droge gebieden worden droger. En groter; elk jaar komt er 800 duizend vierkante kilometer aan droog gebied bij. Dat is ruim negentien keer Nederland. Elk jaar weer.
Op sommige plekken komt dat vooral door het smelten en verdampen van sneeuw en permafrost, op andere door het uitputten van grondwaterreserves, vooral door boeren die met grondwater hun gewassen irrigeren. Dat laatste geldt ook voor Nederland, dat deel uitmaakt van een soort verdorrende band die loopt van West-Europa en Noord-Afrika naar het noorden van India en China. De onderzoekers noemen de combi van zeespiegelstijging en verdroging de ‘akeligste boodschap over de impact van klimaatverandering tot nu toe’. En tenzij onze machthebbers als de wiedeweerga wakker worden, zijn we verschrikkelijk de sigaar. Zonder grondwater hebben we immers niets te drinken en niets te eten.
Gelukkig is er ook goed nieuws: de oplossingen om ons grondwater aan te vullen en te beschermen zijn technisch niet ingewikkeld en erg leuk. Zo moeten we zorgen dat het water dat in de winter en tijdens zomerse hoosbuien uit de lucht valt, in een gespreid bedje terechtkomt, zodat het niet verdampt of wordt afgevoerd, maar de tijd krijgt om lekker de bodem in te zakken. De beste manier om dat te doen – en dit is waar het echt gaaf wordt – is door meer natuur te maken; plekken waar water kan relaxen tot het grondwater kan worden. Stel je een landschap voor vol meertjes, beken, wetlands vol vogels, uitgestrekte bossen. En dat dan overal ter wereld.
Nog een laatste keer zal de mens invloed uitoefenen op de hele planeet, maar dan niet om haar uit het lood te slaan, maar om haar te helpen helen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant