Ali Larijani Vorige week werd Ali Larijani aangewezen om tijdelijk Iran te leiden als ayatollah Khamenei gedood zou worden. Dat bleek geen moment te vroeg.
Ali Larijani wordt in 2025 verwelkomd in Libanon
Een van de grootste nationalisten van Iran, en de man die het land tijdelijk moet leiden na de dood van de opperste leider ayatollah Ali Khamenei, werd niet geboren in Iran. Ali Larijani werd op 3 juni 1958 geboren in Irak. Het gezin keerde in 1961 terug naar Iran. Zijn vader, een grootayatollah, was in de jaren dertig naar het buurland gevlucht omdat hij vreesde vervolgd te worden door de Pahlavi-dynastie. Hij vestigde zich in de stad Najaf, het belangrijkste centrum voor sjiitische geleerdheid buiten Iran.
De familie Larijani vormt al tijden een belangrijke machtsfactor in Iran, waarbij Ali voorname politieke posities bekleedt en zijn oudste broer als ayatollah plaatsnam in de Raad van Hoeders, een soort Eerste Kamer.
Ali Larijani, de een na oudste, is de meest opvallende van vijf broers. Hij voltooide een bachelor in informatica en wiskunde en een master in filosofie aan de universiteit van Teheran. Dat zijn hart lag bij de laatste studie, blijkt uit de drie boeken die hij in 2004 schreef over de Duitse filosoof Immanuel Kant. In 2024 verscheen nog zijn politiek-filosofische beschouwing Rede en rust in het bestuur.
Een rol in het openbare leven kreeg hij als commandant van de Revolutionaire Garde en in het bestuur als onderminister van zowel Arbeid en Sociale Zaken als van Informatie en Communicatie. In het kabinet van president Hashemi Rafsanjani (1989-1997) werd hij aangesteld als minister van Cultuur en Islamitische Leiding, om daarna directeur-generaal te worden van de Iraanse Omroep IRIB. Hij was voorzitter van het Iraanse parlement van 2008 tot 2020. Op dit moment staat hij aan het hoofd van de Hoge Nationale Veiligheidsraad.
In 2015 nam Larijani deel aan de onderhandelingen met de VS en andere landen die leidden tot een akkoord over het nucleaire programma, het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA). Ook bij de laatste gesprekken met de VS die vorige week in Oman plaatsvonden werd hij naar voren geschoven door ayatollah Khamenei. Hij stelde zich daarbij pragmatisch op. Zo liet hij in een interview met de staatstelevisie van Oman weten dat het probleem wat hem betreft oplosbaar was. „Als de Amerikaanse zorgen zijn dat Iran geen kernwapens mag hebben, dan kan daar rekening mee worden gehouden”, zei hij.
Toen de troepenmacht van de VS voor de kust van Iran steeds verder werd uitgebreid, zei hij in Doha, de hoofdstad van Qatar: „Wij zijn er klaar voor. We zijn niet op zoek naar oorlog en we zullen geen oorlog beginnen. Maar als ze ons ertoe dwingen, zullen we reageren.” Op 30 januari bezocht hij de Russische president Vladimir Poetin om te praten over de groeiende westerse aanwezigheid in de regio.
Zijn rol bij het neerslaan van de demonstraties in januari, waarbij Larijani als het ‘brein’ wordt gezien omdat hij van Khamenei de opdracht had gekregen de situatie te ‘stabiliseren’, leidde ertoe dat hij samen met andere prominente Iraniërs op een sanctielijst van de VS terechtkwam. Larijani gaf de opdracht om keihard in te grijpen, met tienduizenden doden tot gevolg. Het was volgens website Modern Diplomacy de reden dat zijn dochter onlangs werd afgewezen voor een baan als docent aan de Emory-universiteit in de VS.
Niet alles lukte Larijani. Zo deed hij driemaal vergeefs een poging om president te worden. In 2005 eindigde hij als zesde. Daarna deed hij pogingen in 2021 en in 2024, maar beide keren wees de Raad van Hoeders zijn kandidatuur af. Een reden werd niet gegeven, maar volgens Britannica is dat om zijn dochter in de VS studeerde en de Britse nationaliteit had.
In 2013 beschreef Al Jazeera hoe de machtige familie Larijani zich vanaf 2000 perfect wist te positioneren rondom Khamenei. „Wat de familie zo fascinerend maakt, is hun pragmatische vermogen om met de wind mee te waaien en razendsnel van koers te veranderen. Daardoor hebben de Larijani’s zich in een positie gemanoeuvreerd waarin ze hoe dan ook nuttig kunnen zijn”, schreef de nieuwszender. De Larijani’s zijn de Kennedy’s van Iran, vatten ze het familieprofiel samen. Dat maakt ze machtig, maar ook kwetsbaar.
Een bijkomstig probleem voor Larijani om de opperste leider van Iran te worden is dat hij geen hoge sjiitische geestelijke is, een grondwettelijk vereiste waar zijn familie (vooralsnog) niets aan kan doen.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.