Iran wordt aangevallen en slaat terug met een blokkade van de Straat van Hormuz. Deze dunne zeestraat is van wereldbelang voor de olie- en lng-transport. Onrust zorgt voor stijgende brandstofprijzen, ook in Nederland. "Het gaat eigenlijk om een derde van de oliehandel over zee."
Ruim 150 tankers hebben hun anker laten zakken in de buurt van de Straat van Hormuz. Ze vermijden dit knelpunt ten zuiden van Iran, uit angst voor het geweld dat is ontstaan door de aanvallen van de Verenigde Staten en Israël. De oliemarkt reageert nerveus op de ontwikkelingen.
Een vijfde van 's werelds olieproductie gaat door de Straat van Hormuz. Aan de ontwikkeling van de prijzen in de afgelopen tijd is te zien dat handelaren al rekening hielden met een aanval op Iran. De brandstofprijzen zijn op het hoogste niveau in jaren.
"De afgelopen drie maanden liep de olieprijs op en zeker in de afgelopen week was er een flinke stijging", zegt Steven Brakman, hoogleraar internationale economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. "De Amerikaanse militaire macht verzamelde zich in het gebied. De onrust vertaalde zich al in hoge olieprijzen."
De Gasunie verwacht dan ook dat de gasprijzen zullen stijgen als gevolg van de aanvallen op Iran. Een woordvoerder zegt tegen het ANP dat de onrust in het Midden-Oosten op een "hoogst ongelukkig moment" komt, nu de gasopslag in Nederland hard is geslonken. Maar de Gasunie verwacht op korte termijn geen leveringsproblemen.
Hoewel de zeestraat niet volledig en permanent is afgesloten - Iran heeft de sluiting nog niet officieel aangekondigd - heeft deze vermindering van verkeer al grote gevolgen, merkt energiespecialist Jilles van den Beukel van het Haags Centrum voor Strategische Studies.
"Saoedi-Arabië is na de VS 's werelds grootste olieproducent", zegt Van den Beukel. Saoedi-Arabië heeft alternatieve routes, maar de meeste olie moet door de Perzische of Arabische Golf, en dus via de Straat van Hormuz. Daarnaast exporteren ook Irak, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten en Iran zelf via die route.
Naast olie wordt ook veel vloeibaar lng via de zeestraat vervoerd. "De drie grote lng-producenten zijn de VS, Australië en Qatar", zegt Van den Beukel. Qatar ligt ten westen van de Straat van Hormuz en de schepen die daarvandaan vertrekken, moeten door het knelpunt. Het gaat om ongeveer een vijfde van het wereldwijd geproduceerde lng.
Of het zeevervoer de komende tijd weer op gang komt, zal afhangen van de situatie in Iran. Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen waarschuwde dat de regio in een geweldsspiraal terecht kan komen. Maar veel partijen zijn gebaat bij stabiliteit.
De Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR) is bezorgd over de tientallen Nederlandse schepen in de Perzische Golf. Die kunnen nu niet of heel moeilijk weg uit het gebied wegkomen.
"Voorlopig neemt de stroom wel af omdat reders voorzichtiger zijn", zegt Van den Beukel. Het Duitse Hapag-Lloyd kondigde bijvoorbeeld aan dat de containervervoerder het transport door de Straat van Hormuz stillegt. Verzekeraars schrappen de vergoedingen voor het gebied.
Als de rust terugkeert, kan het transport weer op gang komen en zakken de olieprijzen waarschijnlijk weer. Maar als het geweld toeneemt, kunnen de prijzen verder stijgen.
Ook China zal de ontwikkelingen nauwlettend volgen. Iran is een belangrijke bondgenoot en China is voor olie zeer afhankelijk van import. De Amerikaanse militaire actie in Iran is de tweede grote tegenslag voor China op oliegebied, na de Amerikaanse militaire actie in Venezuela.
Want de Straat van Hormuz is eigenlijk veel belangrijker voor de wereldwijde oliehandel dan de kale getallen vertellen. Dat zegt expert Jan-Hein Jesse, die meer dan veertig jaar ervaring heeft in de energiesector, onder meer als werknemer bij Shell en als hoofd energiefinanciering bij ING.
"Het gaat in de Straat van Hormuz eigenlijk om 34 procent van de wereldwijde oliehandel over zee", zegt Jesse. "In heel veel gebieden blijft de olie in de eigen regio. De VS produceert veel, maar dat is vooral voor de VS en Canada. Hetzelfde geldt voor Rusland. Maar er is een grote flow vanuit het Midden-Oosten naar Azië."
Eigenlijk hebben alle landen er baat bij dat het olietransport door de Straat van Hormuz weer op gang komt. Hoogleraar Brakman kan zich daarom niet voorstellen dat de zeestraat dicht blijft. "De Amerikanen zijn nu toch in de buurt met hun legermacht."
Volgens Brakman zijn de effecten op de lange termijn economisch gezien waarschijnlijk belangrijker. "Qatar, Saoedi-Arabië en Emiraten zoals Dubai zijn bezig zich economisch te ontwikkelen en minder afhankelijk te worden van de olie-export. Iran is een stokebrand, een onruststoker, en zit dat in de weg."
"Ik denk dat landen in de regio het zullen waarderen als er, na de onrust die we nu zien als we de tv aanzetten, een ander regime komt in Iran. De kortetermijnschok is de olie, maar de effecten op de lange termijn kunnen gunstiger uitpakken. Dat is de rationele economische overweging."
Source: Nu.nl economisch