Aanval op Iran Na de eerste, fatale klap voor ayatollah Khamenei, blijft onduidelijk wat Trump wil met de aanval op Iran. Regime change lijkt het doel, maar de Amerikaanse president kan het land ook zomaar laten vallen en de volgende nucleaire opbouw afwachten.
De Amerikaanse president volgde de aanvallen vanuit zijn woning in Mar-a-Lago in Florida.
Na de dood van de Ali Khamenei, de 86-jarige leider van de Iraanse dictatuur, kan Donald Trump opnieuw pochen met snel succes in een complexe militaire operatie. Iraanse staatsmedia bevestigen dat de ayatollah zaterdag is omgekomen bij Amerikaans-Israëlische bombardementen. Maar in tegenstelling tot na de ontvoering van autocraat Nicolás Maduro, vorige maand in Venezuela, staat in Iran geen opvolger klaar die de Amerikaanse president gewillig ten dienste is —zonder enige democratische concessies te doen. De nieuwe oorlog in het Midden-Oosten lijkt nog maar net begonnen. De gevolgen zijn niet te overzien.
Wat de strategie of het einddoel van de Verenigde Staten is, blijft vaag. In een video van acht minuten waarmee Trump „grootschalige gevechtshandelingen” aankondigde, beloofde hij het vernietigen van Irans raketindustrie, marine en nucleaire ambities — die hij afgelopen juni al zei te hebben uitgeschakeld. Hij riep negentig miljoen onderdrukte Iraniërs op zelf de dictatoriale theocratie na bijna vijftig jaar ten val te brengen.
Interviews sinds de eerste bommen vielen, schieten alle kanten op. Tegen The Washington Post zei Trump, midden in de nacht: „Ik wil alleen vrijheid voor het [Iraanse] volk.” In een later interview met nieuwssite Axios beweerde hij dat hij verschillende uitvluchten heeft. „Ik kan lang doorgaan en de hele boel overnemen, of het in twee of drie dagen beëindigen en de Iraniërs zeggen: ‘Tot over een paar jaar als jullie [je nucleaire en raketprogramma’s] weer gaan opbouwen’.”
Volgens Axios zou dat erop duiden dat Trump alsnog een deal zou kunnen sluiten met wat er over is van het regime, à la Venezuela. Een deal over het einde van de ontwikkeling van een atoomwapen die Khamenei hem niet ‘gunde’. „Het Iraanse regime had hun kans, maar weigerde een deal te sluiten — en nu ondervinden ze de consequenties”, schreef Defensieminister Pete Hegseth op X.
Na de dood van Khamenei kondigde Trump op zijn Truth Social, in kapitalen, aan dat de bombardementen door zouden gaan: „ononderbroken gedurende de hele week of zo lang als nodig is om ons doel te bereiken: vrede in het Midden-Oosten en, sterker nog, de hele wereld”.
De Islamitische Republiek was zowel regionaal als binnenlands verzwakt sinds Israëls extreme vergelding voor de Hamas-aanslag in 2023. Het opportunisme om van die zwakte te profiteren, lijkt voor de VS en Israël zwaarwegender dan de toekomst van de Iraanse bevolking. Die kan snel in de steek gelaten worden door de immer ongeduldige Trump. Waar de Amerikaanse president lijkt te hopen dat anderen zijn scherven opruimen, is de kans dat die blijven rondvliegen veel groter dan in Venezuela. Iran heeft de capaciteit om zich regionaal te vergelden, internationale terreur te veroorzaken en de oliemarkt en vaarroutes te verstoren.
Voorafgaand aan de voorziene aanval heeft Trump weinig gedaan om thuis de geesten rijp te maken voor een nieuwe oorlog. In zijn jaarlijkse State of the Union toespraak in het Congres, afgelopen dinsdag, maakte hij er nauwelijks een woord aan vuil. Vriend en vijand verwijten hem dat hij zijn verkiezingsbelofte van ‘America First’ breekt. Op sociale media worden eindeloos citaten gerecycled waarin Trump George W. Bushs inval in Irak belachelijk maakte, Barack Obama verweet bij gebrek aan binnenlandse populariteit het land in nieuwe buitenlandse conflicten te storten en zich uitsprak tegen „falende regime change”. Hij beloofde in zijn laatste verkiezingscampagne: „Ik ga geen oorlogen beginnen, ik ga ze beëindigen.”
Wel waarschuwde Trump zaterdag dat er bij Iraanse vergelding Amerikaanse slachtoffers kunnen vallen in het Midden-Oosten, waar tienduizenden militairen gestationeerd zijn. In Israël en Dubai zijn slachtoffers gevallen bij Iraanse tegenacties, er zijn nog geen Amerikaanse doden gemeld.
Leiders van de Democratische Partij hebben hun afschuw uitgesproken over het Iraanse regime en atoomprogramma, maar benadrukken dat het Congres toestemming moet geven voor dergelijke oorlogshandelingen. Fractievoorzitter in de Senaat Chuck Schumer schreef dat hij Buitenlandminister Marco Rubio had aangespoord „eerlijk te zijn tegenover het Congres en het Amerikaanse volk over de doelstellingen van deze aanvallen en wat er daarna komt”.
Zijn collega in het Huis van Afgevaardigden, Hakeem Jeffries, roept op tot „een waterdichte rechtvaardiging voor deze oorlogsdaad” en „een plan om een nieuwe kostbare, langdurige militaire impasse in het Midden-Oosten te voorkomen”. Anderen, onder wie senator Ruben Gallego (Arizona), noemden de aanval „fout”. „Trump voerde campagne met de belofte pedofielen te ontmaskeren en oorlogen te stoppen”, schreef hij op X, verwijzend naar het Epstein-dossier. „Nu beschermt Trump pedofielen en begint hij oorlogen.”
Trump stuurt de militaire operatie aan vanuit zijn resort in Florida, met Rubio, maar zonder vicepresident JD Vance aan zijn zijde. In de buurt van het Witte Huis demonstreerden zaterdag zowel voor- als tegenstanders van de bombardementen. Iraans-Amerikaanse voorstanders waarderen dat deze president íéts doet tegen de dictatuur waar hun families onder lijden. Maar ze beseffen ook dat een positieve regimewissel nooit met alleen luchtaanvallen tot stand komt. Wanneer er een dictator mee werd afgezet, zoals in 2011 in Libië, kwam er iets minstens zo gewelddadigs en instabielers voor in de plaats.
„Ik denk niet dat iemand een eenvoudig antwoord kan geven op de vraag wat er in Iran zal gebeuren als de opperste leider en het regime ten val komen”, zei Rubio in januari in het Congres. „Er bestaat geen modern precedent voor een regimeverandering die uitsluitend door luchtaanvallen is bereikt. Bommen kunnen de infrastructuur beschadigen. Ze kunnen de capaciteiten verzwakken. Maar ze creëren geen georganiseerde politieke alternatieven.” De onzekere periode die hij voorspelde, is nu aangebroken.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet