is Ombudsvrouw van de Volkskrant.
Hier is iets niet pluis, vermoedde de lezer. In de zaterdagkrant las hij een ingezonden brief over de recensie van het nieuwe boek van Rutger Bregman. Die heb ik gemist, dacht hij, en ging ernaar op zoek in eerdere edities. Daar vond hij de recensie niet. Even later stuitte hij er per ongeluk op, in dezelfde zaterdagkrant nota bene.
‘Dit roept vragen op’, schreef hij in een mail. ‘Heeft de briefschrijver een gave in de vorm van helderziendheid c.q. het vermogen toekomstige uitspraken van journalisten bijna woordelijk te voorspellen?’ Of ging het hier wellicht om een bekende van de recensent, die al wist wat er in de krant zou verschijnen?
Ombudsvrouw Loes Reijmer behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de journalistiek van de Volkskrant. U kunt haar per mail bereiken.
Eind januari waren lezers al even verbaasd. Toen berichtte de Volkskrant over wetenschappelijk onderzoek waaruit bleek dat oppassende oma’s en opa’s beter presteren op hersentests. Een paar pagina’s verder, in dezelfde krant dus, reageerde iemand al op het nieuws met een ingezonden brief.
‘Is hier per ongeluk een AI-gedreven complot blootgelegd?’, mailde een man. Een ander vermoedde ‘paranormale gaven’ bij de briefschrijver. Een lezer schreef dat hij al 55 jaar geregeld artikelen uitknipt. ‘Maar voor deze krant ga ik een speciaal schrijntje bouwen’, een bijzonder kistje. ‘Want rara, hoe kan het?’
Deze brieven zijn natuurlijk een feest om te krijgen. Ze voegen een vleugje Hans Klok toe aan een werkend bestaan in een grijs-beige kantoortuin in Duivendrecht, ingeklemd tussen betonfabriek Beamix en een waaier aan horecagroothandels. Bovenal laten ze zien hoe scherp en betrokken lezers zijn. Dat ze, geconfronteerd met een recensie die ze gemist denken te hebben, ernaar op zoek gaan en niet de schouders ophalen om vervolgens gedachteloos door Instagram te scrollen.
De verklaring is helaas wel een stuk prozaïscher dan de lezers vermoedden. De artikelen waarop de briefschrijvers reageerden, waren simpelweg eerder die week al online gepubliceerd, in de mobiele app en op de site dus. Dat mailde ik ook aan de man die op zoek ging naar de Bregman-recensie.
‘U brengt het nogal als de normaalste zaak van de wereld’, reageerde die. Hij had nog vragen. Het boek van Bregman is niet bepaald hard, urgent nieuws, constateerde hij. Kon die recensie niet gewoon wachten tot de zaterdagkrant en dan pas via onlinekanalen worden verspreid? En moest dit niet beter worden afgestemd tussen de brievenredactie en de onlineplanning?
De normaalste zaak van de wereld: daarmee raakt de lezer aan een belangrijk punt. Want wat intern voor de Volkskrant inmiddels gangbaar is, is dat voor lezers, en dan vooral degenen die de krant op papier of als pdf lezen, misschien niet.
De afgelopen jaren heeft er een belangrijke omslag plaatsgevonden. Vroeger volgde de site (en de app) grotendeels het ritme van de papieren krant. Dat betekende dat er veelal één moment van publicatie was: als verslaggever leverde je ’s avonds een verhaal in, de volgende ochtend stond het in de krant en op de site.
Gaandeweg is online steeds belangrijker geworden. Tegenwoordig leest twee derde (!) van de abonnees de Volkskrant doordeweeks alleen in de app of op de site. In het weekend wordt er wel veel op papier gelezen, omdat er dan tijd is om met een kop koffie aan de keukentafel te zitten en uitgebreid te bladeren.
De site moet er de hele dag urgent en patent uitzien, en daarom zijn er gedurende de dag meerdere momenten waarop stukken gepland staan. Actueel nieuws komt uiteraard zo snel mogelijk online, maar voor andere verhalen wordt gekeken naar de juiste timing. Met andere woorden: waar lezers op dat moment behoefte aan hebben.
‘In de ochtend is dat nieuws en context bij het nieuws’, zegt de chef die verantwoordelijk is voor de onlineplanning. ‘Tijdens de lunch merken we dat mensen bijvoorbeeld graag interviews lezen. Tegen de avond komt er meer ruimte voor series, films en boeken, dingen waar lezers misschien ook meteen tijd voor hebben.’
Zoals de dag zijn getijden heeft, heeft de week dat ook. De weekendkrant is zo dik dat niet alle grote verhalen tegelijkertijd een mooie plek op de site kunnen krijgen. Daarom worden sommige stukken bijvoorbeeld al eerder prominent online geplaatst, of soms pas op maandag. De restaurantrecensie in Volkskrant Magazine die zaterdagochtend op de mat valt, verschijnt bijvoorbeeld altijd vrijdagmiddag al online.
Het moment van publicatie kan worden afgestemd op het gesprek van de dag: onderwerpen waarover het veel gaat op sociale media, televisie of aan de eettafel. Daarmee komen we bij de recensie van het boek van Rutger Bregman, want die werd op dinsdag online geplaatst, een dag nadat het boek was verschenen. Op papier verscheen de recensie inderdaad pas in het weekend, omdat het essay- en boekenkatern Zondag er dan is.
Bij bekende, langverwachte boeken gebeurt dat vaker: het interview met Maria Vlaar, de biograaf van Joost Zwagerman, kwam op een woensdag op de site. Datzelfde gold voor de recensie van de nieuwe Herman Koch. Het interview met Gisèle Pelicot lazen abonnees maandag al op hun telefoon, en zaterdag pas in Volkskrant Magazine.
Recensies en interviews vallen niet in de categorie hard nieuws dat meteen online moet, zoals de man van de Bregman-recensie terecht constateerde. Alleen is de vraag wel: waarom zou je wachten op papier? Zoals de krant een ritme heeft dat in decennia zo is gegroeid, heeft online dat ook. En juist die snelheid en wendbaarheid moet de Volkskrant benutten.
Het wordt pas een probleem als ingezonden bijdragen en brieven naar een verhaal verwijzen zonder dat duidelijk is waar het te vinden is. Doorgaans vermeldt de brievenredactie in welke papieren krant en in welk katern een stuk staat. Dat gebeurde alleen niet bij de recensie van het Bregman-boek. Bij de ingezonden brief over de oppassende opa’s en oma’s stond dan wel weer de datum, alleen riep die vragen op omdat het eveneens dezelfde krant betrof.
Het lijkt me goed om, in het zeldzame geval dat brief en verhaal in dezelfde krant staan, expliciet te melden dat het artikel eerder online is verschenen. Dat scheelt een hoop verwarring onder lezers, en daarmee verdenkingen van ‘AI-complotten’, nepotisme en paranormale gaven. De magie laten we aan Hans Klok.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant