De Groep Markuszower ontpopte zich deze week als potentiële steunpilaar voor het nieuwe minderheidskabinet. Wat bewoog deze oud-PVV’ers om in januari de partij van Geert Wilders te verlaten? ‘Het is terreur. Niet af en toe, de hele tijd.’
‘Kon ik die debatten maar skippen.’ In de vroege ochtend van zondag 5 oktober 2025, een kleine week voor de eerste grote verkiezingsdebatten, appt Geert Wilders zijn vertrouweling Gidi Markuszower. Die reageert met een grafiekje waaruit blijkt dat Wilders de lijsttrekker is waarover het meest wordt gesproken. Wilders: ‘Waarom moet ik dan naar die stomme debatten?’ Weer een paar minuten later: ‘Verzin een list.’
Op vrijdagochtend 10 oktober, de dag van het Radio 1-debat met de belangrijkste lijsttrekkers, is die list nog niet verzonnen. Wilders ziet vooral op tegen het eerste tv-debat met vier lijsttrekkers bij RTL, twee dagen later. ‘Ik voel me niet oké, heb er geen zin in’, appt hij Markuszower, opnieuw in de vroege ochtend. ‘Verzin een smoes dat ik niet hoef te gaan.’ Om daaraan toe te voegen: ‘Maar hoe verkoop ik dat nu zonder dat ze me voor lafaard uitmaken?’
Markuszower komt niet veel verder dan het idee om een buitenlandse reis te plannen. ‘Ik zal nog verder denken. Als ik DE smoes heb, laat ik het je weten’, appt hij. ‘Thx, maar moet wel vandaag dan, anders is het te laat’, antwoordt Wilders. Als Markuszower om 13.16 uur nog niets bedacht heeft, schrijft Wilders wanhopig: ‘Please, please, please.’
Een kwartier later is het bedenken van een smoes niet meer nodig. Om 13.28 uur stuurt Wilders Markuszower een Belgisch nieuwsbericht door waarin wordt gemeld dat Wilders op een lijst zou staan van drie opgepakte jihadistische jongeren. De jongeren waren aangehouden omdat ze een aanslag op de Belgische premier Bart De Wever beraamden.
Via berichtenplatform X laat Wilders ’s middags aan de rest van Nederland weten: ‘Er wordt nu uitgezocht of dit bericht klopt of niet. Tot ik dat weet ga ik nergens heen.’ Het radiodebat zegt hij af, ook telefonisch wil hij niet meedoen. Bart De Wever gaat die dag gewoon aan het werk.
Van de NCTV krijgt Wilders te horen dat er geen ‘restdreiging’ is, de verdachten zijn immers aangehouden. Wilders aan Markuszower: ‘Wordt het gezien als laf, want geen restdreiging?’ Toch zegt Wilders al zijn publieke optredens af. ‘Ik heb hier zelf een slecht gevoel bij en schort al mijn campagneactiviteiten voorlopig op’, schrijft hij op X. Aan het RTL-debat op zondag 12 oktober wil hij niet meedoen, ook niet als wordt voorgesteld het debat te verplaatsen naar de zwaarbeveiligde Tweede Kamer.
Wat Wilders op dat moment niet kon bevroeden, is dat de berichten vier maanden later met de Volkskrant zouden worden gedeeld. Laat staan dat Markuszower – mede vanwege de passieve houding van Wilders tijdens de campagne – de fractie zou verlaten. Hij gold als de belangrijkste vertrouweling van Wilders. Ruim twintig jaar waren de mannen bevriend; ze gingen samen op vakantie en dineerden samen met hun echtgenotes.
Waarom vond Markuszower het nodig om achter Wilders’ rug een plan te beramen om uit de fractie te stappen? En waarom besloten zes andere dissidenten, van wie sommigen nog maar net Kamerlid waren, hem te volgen? Wisten ze niet waarvoor ze tekenden toen ze zich aansloten bij de partij van Wilders?
In een poging de motieven van de zeven vertrekkers te doorgronden, sprak de Volkskrant meer dan acht uur individueel met de vertrekkende Kamerleden, zag appverkeer in en verifieerde informatie bij een PVV’er die nog in de fractie zit.
Dit is het verhaal van een man die zint op wraak, van bevriende Kamerleden die hun geloof in hun partijleider verloren, en van nieuwelingen die opgelucht zijn dat ze ‘de sekte’ – zoals sommigen het omschrijven – van Geert Wilders hebben verlaten.
‘Dit overvalt ons ook, moet u weten.’ Vlak buiten de beveiligde zone van de PVV in het Tweede Kamergebouw staat Gidi Markuszower (48) de toegestroomde Haagse pers te woord. Het is dinsdag 20 januari. Een paar minuten daarvoor hebben de zeven tot verrassing van de buitenwereld de vergadering van de PVV verlaten. Markuszower legt namens hen uit waarom ze uit de fractie stappen. ‘We hebben net geprobeerd om in de fractie een discussie te starten die zou leiden tot meer resultaten voor onze kiezers, en die discussie werd onmogelijk gemaakt.’
Markuszower vertelt dat ze wilden dat de slecht verlopen verkiezingscampagne van Wilders wordt geëvalueerd. Ook spraken zij de wens uit dat de PVV gaat hervormen tot een partij die meer interne democratie en meer samenwerking met andere partijen toestaat. Omdat Wilders geen discussie hierover zou willen, besloten ze om op te stappen. ‘Op een gegeven moment moet je daar wel je conclusies uit trekken natuurlijk’, vertelt Markuszower de journalisten.
In werkelijkheid is hij allerminst overvallen door het vertrek, en is zijn motief persoonlijker dan op het eerste gezicht lijkt, vertelt hij als de Volkskrant hem drie weken later in zijn nieuwe fractiekamer spreekt. ‘Ik heb hem als vriend keihard genaaid. Het was terecht en politiek noodzakelijk, maar daar komt het wel op neer.’
Wie wil begrijpen hoe het zover heeft kunnen komen, moet weten wat er in 2024 is gebeurd in het politieke leven van Gidi Markuszower. Hij is een man met twee kanten: naar buiten toe is Markuszower een uitgesproken PVV’er die harde uitspraken doet over migratie en D66-politici. Maar op het Binnenhof staat hij bekend als een sociale Amsterdammer, die met zijn zelfspot en charme makkelijk mensen voor zich wint.
Al in het voorjaar van 2024 twijfelt Markuszower serieus aan zijn toekomst bij de PVV. Hij is dan zeven jaar Tweede Kamerlid en fractiesecretaris. Daarvoor was hij Eerste Kamerlid en betrokken bij het screenen en selecteren van nieuwe Tweede Kamerleden. De joodse Markuszower deelt niet alleen veel politieke opvattingen met Wilders, ze vinden elkaar ook in hun onvoorwaardelijke steun aan de staat Israël.
Als Markuszower zijn belastingadviesbureau verkoopt in die lente van 2024 (‘Ik kon een goede deal krijgen’), heeft hij voor het eerst het beklemmende gevoel dat zijn leven volledig om Geert Wilders gaat draaien. Markuszower: ‘Ik denk dat het voor zijn gevoel ook anders werd. Want toen dacht hij: nou heb ik hem helemaal.’
Hij wil graag voor de PVV naar Brussel voor een beetje afstand, laat hij Wilders weten, maar die weigert. ‘Hij zei tegen mij iets in de trant van: ik hier met al die idioten, jij hier met al die idioten’, verwijzend naar zijn eigen PVV-fractie.
Ondertussen krijgt Markuszower er regelmatig van langs, blijkt uit appjes die de Volkskrant heeft ingezien. Wilders is soms vriendelijk en geïnteresseerd, soms noemt hij zijn vriend ‘vals’, ‘smerig’, ‘een baantjesjager’ en appt ‘Wie denk je dat je bent?’ als Markuszower feedback geeft op een voorstel van Wilders.
Markuszower: ‘Het is terreur. Niet af en toe, de hele tijd.’ Het Kamerlid raakt bovendien gefrustreerd over het feit dat Wilders hem laat opdraven op momenten dat er volgens hem niets te doen valt. ‘Dat spelen met mijn tijd. Die oneindig lange uren in zijn kantoor. Ik werd er gek van.’
Een nieuwe kans om weg te komen uit ‘het moeras van Geerts kamer’, zoals hij het begint te noemen, doet zich voor als Markuszower in het zomerreces van 2024 door Wilders wordt gevraagd om vicepremier en minister van Asiel en Migratie te worden in het nieuw te vormen kabinet-Schoof.
Het loopt anders. Twee dagen nadat zijn kandidatuur is uitgelekt, vraagt Wilders aan Markuszower om langs te komen in zijn werkkamer. Wilders heeft net daarvoor mondeling van formateur Richard van Zwol en beoogd premier Dick Schoof te horen gekregen dat de AIVD belastende informatie had over Markuszower. In het ambtsbericht bestemd voor Van Zwol, dat in bezit is van de Volkskrant, schrijft de AIVD dat Markuszower ‘gedurende lange tijd meerdere malen nadelig voorkomt in de systemen van AIVD’.
Volgens bronnen die kennis hebben van het dossier zou Markuszower ‘regelmatig’ en ‘actueel’ contacten hebben gehad die door de inlichtingendienst als ‘ernstig’ worden beoordeeld. Waar het precies over gaat, mag de AIVD niet vertellen aan Schoof en Van Zwol, en krijgt Wilders volgens betrokkenen dus ook niet te horen. Desondanks twijfelt Wilders niet: Markuszower kan geen minister worden.
Markuszower zegt dat hij geen flauw idee heeft van wat er speelt, en dat het ook om iets uit het verleden kan gaan. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 haalde Wilders hem van de lijst toen hij te horen kreeg dat Markuszower betrokken was bij het delen van ‘informatie aan buitenlandse mogendheden’, meldde NRC destijds. Mogelijk gaat het nog om die oude kwestie, aldus Markuszower, die in zijn ogen gebaseerd was op een misverstand.
Als Wilders Markuszower meedeelt dat hij geen minister kan worden, is hij naar eigen zeggen verbouwereerd. Markuszower zegt zich van geen kwaad bewust te zijn. Eenmaal thuis wordt hij boos dat Wilders geen weerstand heeft geboden. ‘Een beetje een vriend zegt toch: flikker op, laat het eerst maar eens bewijs zien. Wat bedoel je nou precies?’
Het wordt in de ogen van Markuszower nog erger als Wilders op 13 juni 2024 de uitkomst op X zet en de buitenwereld hoort dat ‘de inhoud van de naslag’ de reden was om zijn kandidatuur in te trekken. Hij had Wilders van tevoren verteld dat hij zich zorgen maakte om de naslag, aldus Markuszower, waarna Wilders beloofde hem eerst te laten screenen en dan pas voor te dragen als minister. Nu ligt op straat dat de AIVD hem een risico vindt en is zijn reputatie ernstig beschadigd. ‘Het voelde alsof Geert me in de rug schoot met tien kogels. Dat doe je niet als vriend. Er is toen bij mij iets onherstelbaars geknapt.’
Andersom is Wilders ook een aantal weken boos, vertelt Markuszower. ‘Ik was in zijn ogen opeens de grote verrader. Hij heeft tegen iedereen in de fractie gezegd dat met mij niet meer gesproken mocht worden.’ Markuszower voelt zich steeds minder verbonden met de PVV. Wat doet hij eigenlijk nog bij die club? Als de Volkskrant hem in die periode spreekt, vertelt Markuszower hoe hij echt over Wilders denkt: iemand die nog niet eens een cafetaria kan runnen, laat staan premier kan worden, en zijn partij regeert als de intrigant uit een gelijknamig Asterix-album, een manipulator die zijn fractieleden isoleert en tegen elkaar uitspeelt.
Ondertussen blijft Markuszower intern, naar Wilders toe, loyaal. Een vertrek uit de politiek ziet hij niet zitten, integendeel: hij wil eerherstel en niet ‘door de achterdeur eruit als een soort halve crimineel’.
Een jaar later, in de zomer van 2025, valt het sommige PVV-collega’s op dat hij ‘met zijn ziel onder zijn arm loopt’. Hij is nog niet over het ‘verraad’ van Wilders heen en is nog verder weggezakt in het ‘moeras’ van Den Haag. Eerherstel lijkt ver weg. De grillen van Wilders beginnen hem steeds meer tegen te staan. ‘Ik heb heel lang tegen mijn karakter in gefunctioneerd. Op een gegeven moment trok ik dat niet meer’, zegt Markuszower nu.
Een paar maanden later besluit hij Wilders te confronteren met een lijst met eisen waarmee Wilders onmogelijk akkoord kan gaan. Dan kan hij zeggen dat hij niet anders kon dan de fractie te verlaten. Wie er met hem meegaat, dat ziet hij later wel. Markuszower weet dat er tijdsdruk is: als ze namens een nieuwe fractie nog met de informateur willen praten, om zich constructief op te stellen naar een nieuw kabinet en daarmee politieke invloed te krijgen, dan moeten ze snel zijn. Ze moeten het plan dus uitvoeren vóór 31 januari, als de informatieronde is afgelopen.
Als Markuszower in de fractievergadering van 20 januari ziet dat hij Wilders volledig verrast, voelt hij genoegdoening. ‘Dat Geert dacht dat hij dit bij mij kon doen, en daar nooit een keer de rekening voor zou krijgen, dat is een grove onderschatting. There is no such thing as free lunch.’ Om daaraan toe te voegen: ‘En ik begin nu pas.’
René Claassen krijgt het benauwd als Markuszower in de fractievergadering koelbloedig het woord neemt om de eisen van de vertrekkers te formuleren. Zijn hartslag is 140, ziet hij op zijn sporthorloge. ‘Om daar publiekelijk tegen Geert in te gaan, dat had ik nog nooit gedaan. Dat verwachtte hij ook niet van mij’, vertelt Claassen een paar weken later.
Limburger Claassen is met zijn 54 jaar de oudste van de dissidenten. De voormalige ic-verpleegkundige en opleidingsmanager is de zoon van een vakbondsbestuurder en staat bekend als een gemoedelijk Kamerlid. Bij zijn aantreden twee jaar geleden vertelde hij in Trouw dat hij ‘de verbinding’ wilde zoeken met andere partijen.
Het valt fractiegenoten op dat hij al snel een onafscheidelijk duo vormt met een ander nieuw Kamerlid: de ambitieuze Hidde Heutink, net als Claassen iemand die tot de binnenste kring van Wilders wordt gerekend en die qua leeftijd de zoon van Claassen kan zijn. Ze zijn met elkaar op skivakantie geweest en slapen doordeweeks in Den Haag in hetzelfde hotel.
Het is tegen de zin van Wilders, weten ze, die er niet van houdt als PVV’ers nauw met elkaar optrekken. ‘Het klopt niet. Die twee kunnen geen vrienden zijn, je moet eens weten hoe ze over elkaar praten’, krijgt Nicole Moinat, op dat moment beleidsmedewerker van Wilders, van de PVV-leider te horen.
In de zomer van 2025 raakt het duo langzaam gefrustreerd. Wilders eist van een aantal Kamerleden dat ze alles uit hun handen laten vallen om de verkiezingen voor te bereiden. Zo moet campagneleider Hidde Heutink permanent paraat staan in Den Haag, terwijl hij weinig anders doet dan interviewverzoeken afwijzen.
René Claassen heeft zijn gezin laten weten dat een gezamenlijke zomervakantie er niet in zit. Hij voert wekenlang sollicitatiegesprekken met nieuwe kandidaat-Kamerleden, terwijl hij naar eigen zeggen geen idee heeft wat Wilders zelf doet. Hij is amper begonnen met selecteren of Wilders appt: ‘Ik heb de eerste veertig van de lijst al klaar.’ ‘Toen had ik het gevoel: wat ben ik dan aan het doen? En ook wel: je krijgt er dus geen fuck voor terug.’
Sterker nog: Wilders doet buitengewoon denigrerend naar Kamerleden en fractiemedewerkers, vinden de vertrekkers. Een fractiemedewerker die dacht dat hij niet nodig was bij een vergadering krijgt in het bijzijn van collega’s te horen: ‘Hoe durf je godverdomme te zeggen dat je hier niet naartoe hoefde te komen? Dat heb ik nooit gezegd. Jij moet gewoon hier zijn!’, aldus een woedende Wilders, herinnert Claassen zich.
Maanden later, nu Wilders niet meer zijn partijleider is, verwijt hij zichzelf dat hij nooit is opgekomen voor zijn jongere collega’s. ‘Terwijl ik zoiets vroeger nooit, nooit, nooit zou laten gebeuren. Ik heb bij twee grote bedrijven gewerkt en had 90 fte onder mij.’ Hij vindt het moeilijk te begrijpen dat hij is ‘meegegaan in een cultuur gebaseerd op angst en afrekenen’. ‘Ik heb bij dingen gezeten en heb gezwegen’, aldus Claassen.
Hij herinnert zich bijvoorbeeld een moment in de plenaire zaal van de Tweede Kamer waarbij Wilders zich omdraait naar zijn eigen fractieleden die instemmend roffelen nadat een motie van Lidewij de Vos is aangenomen, die nota bene mede is ingediend door Wilders. ‘Wat roffelen jullie nou voor iemand anders’ motie, sukkels!’, roept Wilders hoorbaar voor andere fracties. Claassen: ‘Emotioneel was ik toen eigenlijk klaar.’
Ook de koers van Wilders begint de twee mannen steeds meer tegen te staan. Waar de Kamerleden willen dat de PVV zich in de Tweede Kamer constructief opstelt en inhoudelijk verbreedt, wil Wilders weer doen waarvoor hij de partij heeft opgericht: ‘de islam bestrijden (...) in binnen- en buitenland’, zo blijkt onder meer uit een appje aan Markuszower. De gedachte om de komende jaren in een afgesloten hoek van de Kamer door te brengen, zonder resultaten te boeken, vinden ze allerminst aantrekkelijk.
Ergens die zomer delen Claassen en Heutink ‘heel voorzichtig’ hun onvrede over Wilders met Markuszower. Wanneer het was en wie het initiatief nam, weten ze niet meer. Wat wel duidelijk is, is dat ze zonder de ervaren Markuszower nooit op het idee waren gekomen om uit de fractie te stappen. Op de kamer van Heutink, die buiten het beveiligde gedeelte ligt en dus buiten het zicht van Wilders, spreken ze steeds vaker af. Na de verkiezingen is ook kersvers Kamerlid Annelotte Lammers, de nummer 4 op de lijst, daar steeds vaker te vinden. Markuszower houdt de anderen voor: ‘We kunnen met een Lada de vangrail inrijden. Of we stappen nu in een Ferrari, en rijden dan later de vangrail in.’
Waar Markuszower vooral bezig is met zijn strategie richting Wilders, proberen Claassen en Heutink af te tasten of ze medestanders in de fractie hebben. ‘Als iemand tegen je zegt dat hij ontevreden is, dan denk je wel tien keer na of je daarop gaat doorvragen’, zegt Claassen. Je wil niet dat iemand het doorvertelt aan Wilders. ‘Dan is het echt klaar, dan word je politiek meteen doodgemaakt in de fractie.’
Op 10 december maakt Claassen een geheime appgroep voor de dissidenten aan: ‘het motorblok’, waar ze frustraties kunnen delen en plannen bespreken.
Een PVV’er die nu nog in de fractie zit, en niet met naam wil worden genoemd uit angst dat dit voor hem gevolgen heeft binnen de PVV, herinnert zich hoe hij ergens in december door Claassen en Heutink op de gang wordt aangetikt. ‘Ze vroegen: hoe voel jij je in de fractie? Vind je dat het goed gaat met de partij? Hij schrikt in eerste instantie. ‘Ze stonden dichter bij Geert dan ik. Misschien wilden ze me wel uithoren.’ De PVV’er voert in december en januari meerdere gesprekken met Claassen en Heutink, maar is als de dood dat Wilders erachter komt. Hij besluit uiteindelijk bij de PVV te blijven.
Claassen en Heutink wijzen hun fractiegenoten erop dat Wilders het in de verkiezingscampagne volledig liet afweten. Appjes van Wilders, waarin hij aangeeft geen zin in de debatten te hebben, vormen het bewijs. Wat ze de anderen ook voorhouden: de 62-jarige Wilders is van plan te stoppen met de politiek en alle schepen achter zich te verbranden.
Aanleiding voor dat gerucht is een amendement van D66-Kamerlid Joost Sneller. Hij heeft een aanvulling op een eerder wetsvoorstel in voorbereiding, waarin de eis wordt opgenomen dat alleen partijen die leden toestaan mogen deelnemen aan verkiezingen – iets wat de PVV niet doet. Waarschijnlijk zal de nieuwe Tweede Kamer in de loop van 2026 over het voorstel stemmen. Pogingen van de mannen om dit met Wilders te bespreken, mislukken. ‘Ik heb de partij opgericht, dus het stopt ook met mij’, hoort Claassen Wilders zeggen.
Het is voor de dissidenten het perfecte argument om te breken met Wilders. Dan maar alleen verder. Op dinsdag 20 januari komen ze ’s ochtends in het geheim samen in de kamer van Heutink om de scenario’s voor die dag door te nemen. Mocht Wilders niet akkoord gaan met een discussie over partijhervormingen, dan zullen ze voorstellen om Markuszower tijdelijk fractievoorzitter te maken. Als dat niet lukt, en die kans is levensgroot, dan zit er maar één ding op.
Tamara ten Hove neemt het woord in de kamer met afgeplakte ramen waar Geert Wilders elke week met zijn PVV-fractie overlegt. Iets daarvoor is daar een discussie over de PVV-leiding ontaard in een emotionele woordenwisseling. Bij een stemming over het fractievoorzitterschap kreeg Markuszower steun van zes PVV’ers. Vier van hen zijn daarna direct met hem de deur uitgelopen. Ten Hove en Shanna Schilder zijn blijven zitten. ‘Het kan toch niet zo zijn dat de PVV nu scheurt?’, houdt Ten Hove de fractieleden voor. ‘We moeten hier toch gewoon over kunnen praten?’
Wilders lijkt geen zin te hebben om de discussie die hij net de kop heeft ingedrukt alsnog te voeren. ‘Blijf je hier of ga je met hen mee?’, bijt hij Ten Hove volgens aanwezigen toe. De oud-verpleegkundige en voormalige militair zit nog maar net in de Kamer, maar werkte zo’n twee jaar als fractiemedewerker. Ze had tot dan toe de hoop dat ze er samen uit zouden komen. Maar als Wilders haar voor het blok zet, stapt ze op, loopt de fractiekamer uit, de beveiligingssluis door, op zoek naar de andere vertrekkers. Shanna Schilder, die ook voor Markuszower stemde, blijft als enige dissident achter.
Nog geen drie maanden eerder, in oktober, zegt Schilder haar baan op Curaçao op om Kamerlid te worden. De geboren Volendamse heeft nog nooit iets voor de PVV gedaan en belandt tot haar eigen verrassing op plek 3 van de kandidatenlijst. ‘Ik zei: als je een volgzaam type zoekt, zet me niet op 3, want dat gaat fout.’ Ze kent de reputatie van Wilders, maar voelt in de sollicitatie alle ruimte om zichzelf te zijn. ‘Geert gaf aan dat hij wel een beetje eigenwijs type kon gebruiken.’
Maar ze komt naar eigen zeggen van een koude kermis thuis. Een van de eerste dingen die Schilder van PVV-collega’s te horen krijgt, is dat Wilders hen ‘geheid’ op de eerste dag van hun vakantie gaat bellen. En dat gebeurt ook. ‘Dan ben je nog niet uit het vliegtuig of je wordt al gebeld met: je moet morgen een stuk leveren en je moet dit en je moet dat. Terwijl er helemaal geen enkel debat staat gepland en er niets aan de hand is. Het gaat puur om het niet gunnen dat een ander vrij is.’
‘Je moet gewoon continu, 24 uur per dag aanstaan bij deze man’, aldus Nicole Moinat, de nummer 17 van de PVV-lijst die vóór het Kamerlidmaatschap een paar maanden beleidsmedewerker was van Wilders. ‘Dat is geen leven.’ Als je niet meteen reageert op een appje stuurt hij volgens haar direct vraagtekens, en daarna belt een van zijn medewerkers. Moinat: ‘Als mijn eigen man dat zou doen, reageer ik drie dagen niet en neem ik een hotel.’
Inhoudelijk zijn de vrouwen het net als de andere vertrekkers volledig eens met de standpunten van Wilders. Maar ze schrikken van de cultuur in de fractie: ‘Alsof je een sekte binnenkomt.’
PVV’ers op het Binnenhof zijn regelmatig angstig om iets te doen dat de grote leider boos maakt, valt de nieuwelingen op. Zo krijgt Annelotte Lammers de wind van voren als ze niet wil meewerken aan de traditionele PVV-nieuwjaarsvideo. Wilders heeft het idee opgevat dat hij een nieuwjaarsboodschap wil opnemen met de nummers 3 en 4 op de lijst: Schilder en Lammers. Lammers vindt dat raar, herinneren meerdere oud-PVV’ers zich. Waarom doet de nummer 2 op de lijst, Sebastiaan Stöteler, niet mee aan de video?
De dertiger krijgt de indruk dat Wilders de video met hen wil opnemen omdat ze twee jonge vrouwen zijn. Daar voelt ze weinig voor. En dat wil ze Wilders laten weten. ‘Jij durft’, krijgt ze van collega’s te horen.
Wilders wordt boos. ‘Hij verhief zijn stem en zei: hoe durf je dit tegen me te zeggen terwijl ik je op plek 4 heb gezet’, vertelt Lammers. Maar ze houdt voet bij stuk. ‘Ik hoorde van anderen dat hij daarna zei: die Annelotte is niet te vertrouwen.’
Twee dagen later krijgt ze van Wilders de vraag: ‘Vind je het erg dat Gidi het debat over de ledenpartij doet?’ De discussie over de ledenpartij was een belangrijk onderdeel van haar portefeuille. Daarna hoort ze naar eigen zeggen nooit meer iets van Wilders, met uitzondering van een appje met een nieuwjaarswens. ‘Als je niet in het gareel loopt, dan word je kaltgestellt.’
Lammers en Moinat zijn al langer op de hoogte van het ‘het motorblok’, maar pas in de laatste weken horen Schilder en Ten Hove van de geheime plannen. De nieuwelingen lijken er oprecht van overtuigd dat het mogelijk is om de partij te hervormen, en hopen dat er genoeg steun is in de fractie om daar werk van te maken.
Als Ten Hove in navolging van de eerste vijf Kamerleden op 20 januari ook de fractiekamer heeft verlaten, blijft van de dissidenten alleen Shanna Schilder nog achter bij Wilders en de resterende PVV-fractie. Schilder: ‘Geert zei: jij gaat toch niet weg?’ Als ze er weken later over vertelt, emotioneert het haar nog. ‘Ik zei: Geert, dit is voor mij echt oprecht een verschrikkelijke dag. Maar nu laat je zien hoe het hier gaat. Als ik blijf, doe ik dat in de wetenschap dat we dus nooit iets kunnen inbrengen.’
Ze vraagt vijf minuten om het even te laten bezinken. Twee PVV’ers met wie ze het goed kan vinden, lopen onmiddellijk achter haar aan. ‘Doe nou geen rare dingen. Ga niet weg!’
Ondertussen hebben Haagse journalisten zich al verzameld voor de beveiligingssluis van de PVV. Omdat ze te geëmotioneerd is om met journalisten te praten, belt ze in paniek Nicole Moinat op. ‘Ik kom je halen’, roept Moinat. Waar de meeste andere vertrekkers opgelucht zijn of voldoening ervaren, voelt Schilder vooral het verlies als ze voor het laatst als PVV-Kamerlid de sluis doorloopt. ‘Ik ben al mijn hele leven een PVV-prediker.’ Voordat ze gaat, appt ze Wilders: ‘Hé Geert, het spijt me enorm, maar ik kan niet blijven. Het doet me enorm veel pijn. Ik wil je bedanken voor de kans die je me hebt gegeven.’
Ze krijgt geen reactie.
De Volkskrant heeft Geert Wilders op 23 februari een lijst met achttien vragen voorgelegd. Hij heeft daar niet op gereageerd. Op 12 februari liet hij al weten geen behoefte te hebben om te praten over de AIVD-kwestie. Sinds de zomer van 2024 sprak de Volkskrant meerdere keren met Gidi Markuszower over zijn ervaring bij de PVV. De gesprekken met de leden van de Groep Markuszower vonden plaats tussen 27 januari en 25 februari. Alle appberichten die in dit artikel worden genoemd, zijn ingezien door de krant. De namen van anonieme bronnen in dit artikel zijn bekend bij de hoofdredactie.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant