Vrouwelijke politici moeten nog steeds verplicht (tijdelijk) ontslag nemen bij zwangerschap. Ministers van eerdere kabinetten erkenden dat het anders moet, maar hervorming van de regeling blijft uit.
Leven we nog in de jaren vijftig? Zwangere volksvertegenwoordigers worden nog steeds verplicht tijdelijk ontslag te nemen. Artikel 57a zegt expliciet: wie zwanger wordt, legt haar functie neer en mag tijdelijk niet meedoen. De regeling is bijzonder ouderwets in vergelijking met het bedrijfsleven en de overheid. Voor alle werknemers in Nederland is verlof wettelijk geregeld, behalve voor onze volksvertegenwoordigers.
Het debat sleept al decennia voort. Vrouwelijke raadsleden, Statenleden en Eerste en Tweede Kamerleden hebben meermaals hun gedwongen ontslagbrieven openbaar gemaakt. Zij voelden zich gekleineerd en uitgesloten. Ministers erkennen het probleem, maar schuiven het voor zich uit.
In de afgelopen kabinetten is gesteld dat verruiming van tijdelijke vervanging de herkenbaarheid van vertegenwoordigende organen zou kunnen ondermijnen. Daarnaast zou een Grondwetswijziging te complex zijn, waardoor het onderwerp lange tijd geen prioriteit kreeg.
Romana Lenarduzzi is verbonden aan Rooie Vrouwen. Janette Prins is verbonden aan Vrouwennetwerk CU. Fauzia Mahomedradja is verbonden aan Liberale Vrouwen Netwerk.
Dit opiniestuk is geschreven in samenwerking met de partners van het Politiek Vrouwen Overleg: Anna Bomhof, voorzitter Rooie Vrouwen Netwerk; Adda van Zanden, voorzitter Vrouwen van Volt; Dorenda Gerts, voorzitter CDA Vrouwen; en Liefke Reitsma, FemNet Liberaal Vrouwen Netwerk V/M Sociale Innovatie D66.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De laatste kabinetten stelden dat verruiming van tijdelijke vervanging de herkenbaarheid van vertegenwoordigende organen zou kunnen ondermijnen. Daarnaast zou een grondwetswijziging te complex zijn, waardoor het onderwerp lange tijd geen prioriteit kreeg.
De ongelijkheid tussen mannelijke en vrouwelijke politici als gevolg van artikel 57A zijn tastbaar. Tweede Kamerlid Queeny Rajkowski (VVD) stelde in 2023 dat de VVD door haar zwangerschap maandenlang met een zetel minder zat in de Tweede Kamer. ‘Het blijkt dat het recht niet helemaal gemaakt is voor deze situatie’, reageerde hoogleraar staatsrecht Ingrid Leijten.
Ook in het Europees Parlement zorgt dit voor ongelijkheid. De regels rondom zwangerschapsvervanging zijn per lidstaat verschillend. Het komt geregeld voor dat hoogzwangere of net bevallen Europarlementariërs hun stem niet uit kunnen brengen. Lara Wolters (GL-PvdA) riep om die reden in 2023 op tot betere regelgeving rondom zwangerschaps- en ouderschapsverlof voor Europarlementariërs.
Ook wij vinden dat dit wetsartikel zo snel mogelijk moet worden aangepast. Het creëert ongelijke behandeling en discrimineert vrouwen. In Nederland geniet iedere zwangere werknemer ontslagbescherming en wettelijk zwangerschapsverlof, behalve zwangere volksvertegenwoordigers.
De geschiedenis laat zien hoe structureel ongelijkheid doorwerkt. Pas in 1965 werd de eerste Tweede Kamerlid moeder (Haya van Someren van de VVD) en nam zij daarop gedwongen ontslag. Hanneke van der Werf en Ilana Rooderkerk (beiden D66) moesten in 2023 allebei een maand na hun bevalling komen opdagen in de Tweede Kamer om beëdigd te worden als Kamerlid.
Dat verandering mogelijk is, blijkt uit het initiatief van Tweede Kamerlid Glimina Chakor (GroenLinks-PvdA), die als een van de eersten het probleem van het gedwongen ontslag van zwangere volksvertegenwoordigers expliciet op de politieke agenda zette. Zij bereikte hiermee dat er een voorstel is voorbereid om artikel 57a van de Grondwet te wijzigen. Dit voorstel heeft inmiddels de fase van internetconsultatie bereikt. De vraag is of de komende regering ook de politieke urgentie voelt om deze stap daadwerkelijk te zetten.
Een ander probleem is de rigide verlofduur: zestien weken, geen dag meer of minder. Bij de beantwoording van Kamervragen erkende de toenmalige minister dat de huidige regeling op onderdelen rigide is. Toch zag de minister geen aanleiding voor aanpassingen. Ondanks de erkenning dat de regeling niet toereikend is, bleef het kabinet weigeren om het verlofrecht te verbreden omdat dat het stelsel zou politiseren; een argument dat de dagelijkse praktijk van volksvertegenwoordigers en de maatschappelijke norm voor arbeidsverlof juist negeert.
Daarnaast was de argumentatie dat uitbreiding van verlofmodaliteiten de regeling een te breed karakter zou geven. Het voortdurend tijdelijk aan- en aftreden van volksvertegenwoordigers zou de kenbaarheid en herkenbaarheid van vertegenwoordigende organen ondermijnen. Daarbij zou, zo stelde de toenmalige regering, het aanzien van het ambt worden geschaad wanneer een ‘duiventil’ ontstaat, waarin vertegenwoordigers in- en uitvliegen.
Deze redenering zegt alles: het aanzien van het ambt gaat boven de mensen die het vervullen. Dat flexibele verlofregelingen bewust buiten toepassing zijn verklaard, is geen neutrale keuze, maar een normatieve; één die vooral vrouwen raakt. Het argument van de ‘duiventil’ miskent dat continuïteit in de praktijk al wordt gewaarborgd en dat volksvertegenwoordigers ook nu al uitvallen. Want het is niet het verlof dat het ambt ondermijnt, maar een systeem dat vrouwen dwingt tijdelijk ontslag te nemen om moeder te worden.
Statenlid Marleen Maat (GroenLinks-PvdA) verwoordde het treffend op de website van de bestuurdersvereniging van het PvdA: ‘Dat ik ontslag moet nemen omdat er geen volwaardig zwangerschapsverlof bestaat, voelt alsof ik twee generaties terug in de tijd ga. Het roept pijnlijke herinneringen op aan de jaren vijftig, toen vrouwen bij huwelijk of zwangerschap werden ontslagen.’
De politiek is nog altijd ingericht op het kostwinnersmodel: een systeem dat vrouwen op voorhand buitensluit, waarin zorg en werk niet samengaan en waar macht nog ligt bij de mannen. Dus, beste kabinet: laat dit de laatste bestuursperiode zijn waarin onze volksvertegenwoordigers ontslag moeten nemen vanwege zwangerschap. Onze regering mag geen onderscheid maken tussen mannen en vrouwen en moet werk maken van politiek die wél rekening houdt met leven, zorg en ouderschap.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant