Pavlo Novikov | radiopresentator Een radiopresentator van het onafhankelijke kanaal NV praat al vier jaar het publiek bij over de oorlog. „Je kunt niet gevoelloos zijn als je zoon met een machinegeweer rondrent langs het front om gewonde militairen te helpen.”
Pavlo Novikov, radiopresentator bij het onafhankelijke kanaal NV in Kyiv, maakt al vier jaar elke ochtend een ‘speciale uitzending’.
Bij grote noodsituaties wordt vaak een speciale nieuwsuitzending ingelast. Voor de Oekraïense radiopresentator Pavlo Novikov (1971) duurt die uitzending nu al vier jaar.
Nog geen uur na het begin van de Russische invasie, in de vroege ochtend van 24 februari 2022, bestelde Novikov in Kyiv een taxi om naar de studio te gaan. Bij aankomst op de redactie van NV werd besloten alle reclames en muziek te schrappen en over te gaan op praatradio. Pure nieuwsverschaffing over de oorlog.
De volgende dag reden er geen taxi’s of bussen meer. In de winterkou liep Novikov tien kilometer, langs de ad-hoc opgeworpen militaire wegblokkades naar het radiostation. „Het was heel eng. Op vijfhonderd meter van de studio zag ik hoe een grote militaire vrachtwagen gestopt werd door Oekraïense strijdkrachten. De chauffeur en een paar anderen werden gedood”, zegt Novikov. „Ik zag hoe de lichamen uit de cabine getrokken werden. Het zouden Russische saboteurs zijn geweest.”
Novikov keerde om en vond een andere weg naar de studio, die gevestigd is in een bescheiden grijs gebouw op een bedrijventerrein. In de zeven maanden daarna zond hij zijn radioprogramma uit vanuit huis. Vier jaar later verwelkomt Novikov zijn publiek nog altijd elke ochtend bij de ‘speciale uitzending’, van 8.00 tot 10.00 uur, meestal vanaf de redactie. Het format: hij interviewt experts uitgebreid, scherp en kritisch over de laatste militaire, economische, (geo-)politieke ontwikkelingen.
In de donkere studio staat een ronde houten tafel, waar Novikov al die uren alleen zit te praten – zijn gasten bellen in. Na de uitzending neemt hij een snelle rookpauze, dan heeft hij tijd voor een gesprek. „Ik moet goed op mijn woorden letten en tegelijk het publiek vertrouwen gunnen”, zegt Novikov. „Er zijn veel mensen die kwaad reageren: ‘Je zendt militaire geheimen uit, je bent dom, zulke dingen kun je niet zeggen. Waarom demotiveer je onze natie?’ Terwijl, ik voer gesprekken met officieren en ook met de veiligheidsdiensten. Ik weet wat ik niet kan zeggen. Ik ben voorbereid.”
Novikov is goedlachs. Zijn motto: „Je kunt ieder onderwerp begrijpen als je intelligent bent en een goed gevoel voor humor hebt.” Maar in augustus 2022 werd het hem even te veel: met pijn op zijn borst moest hij naar het ziekenhuis. De diagnose: hartenpijn vanwege extreme intellectuele en emotionele stress. Medisch gezien waren er geen afwijkingen. Het harde werken ging hem teveel aan.
„Je kunt niet onpartijdig of gevoelloos zijn als je land bedreigd wordt, je dochter de grens over vlucht, en je zoon met een machinegeweer rondrent langs het front om gewonde militairen te helpen, terwijl jij zelf hier zit en al die informatie op je afkomt”, zegt Novikov. „Ik moet een vat zijn vol kennis over gebiedsverliezen, de duizenden doden, de tragische gebeurtenissen in Boetsja, de bezetting. Van de Amerikaanse militaire steun die stokt, terwijl de frontlinie naar ons toe beweegt. Ik weet hoe zwaar het is aan het front en dat Amerika niets doet. Gewoon níets doet.”
Novikov kreeg pillen voor zijn hart en ging weer achter de microfoon zitten. „Ik weet dat sommige mensen bij het presidentiële kantoor ons niet mogen. Omdat we de problemen bespreken. Maar wat gaan ze doen,” grinnikt Novikov, „we zijn onafhankelijk”.
Een gevoelig onderwerp is bijvoorbeeld de mobilisatie. „Als ik zeg dat we een mobilisatieprobleem hebben. Dat er niet genoeg mensen in het leger zijn. Of als de militaire basistraining tekortschiet – niet overal, maar dat het een soort loterij is of je ergens terecht komt waar het goed geregeld is. Dan zeg ik dat. En dan zijn er mensen bang dat de vijand dat tegen ons gebruikt. Maar ik vind het belangrijk. Het is bureaucratie, het zijn problemen op beleidsniveau die gewoon opgelost moeten worden omdat ze ons in gevaar brengen.”
„Om nog een probleem te noemen: de officiële medisch-militaire doctrine van Oekraïne was gekopieerd van de Amerikanen. De eerste versie was gepubliceerd in het Engels, niet eens naar het Oekraïens vertaald. Terwijl die doctrine gebaseerd was op Amerikaanse ervaringen in Irak en Afghanistan. In situaties waar ze het absolute overwicht in de lucht hebben vanwege de luchtmacht. Daardoor kunnen zij bijvoorbeeld evacuaties uitvoeren, wat wij niet kunnen. Dat zal ik benoemen.”
„Maar wat ik niet doe is zeggen dat een bepaalde brigade maar drie normale tanks heeft – specifieke informatie over aantallen en locaties, dat brengt onze troepen in gevaar.”
Eind 2023 waren veel Oekraïners teleurgesteld omdat politici en media ze voorgespiegeld hadden dat de bezette gebieden dat jaar bevrijd zouden worden. Toespraken van de president worden ook op NV uitgezonden. Als Novikov terugkijkt, was hij dan ook gevoelig voor het overdreven optimisme? „Ik kan uitspraken van politieke leiders in Oekraïne niet negeren, ik kan de uitspraken van de president niet negeren. Ik kan de berichten van militaire inlichtingendienst niet negeren. Ik moet daar verslag van doen. Maar vervolgens vraag ik een militair expert: hoe ziet u het? Is dit niet te optimistisch? Ik ben zelf geen expert en ik hoef niet populair te zijn. Ik moet informeren, en communiceren met mijn gasten. Ik moet een gesprek voeren met mijn gasten dat mijn publiek helpt de juiste beslissingen te nemen.”
In de donkere studio zit Novikov alleen aan een ronde houten tafel, zijn gasten bellen in.
Novikov begint over de problemen met de energievoorziening. „Al vorige zomer hoorden we de baas van een van de grootste elektriciteitsbedrijven zeggen: we hebben weet ik hoeveel gigawatt capaciteit verloren, en dan een andere expert die zegt dat Rusland zal blijven aanvallen.Dan zeg ik tegen de luisteraar: als u niet in het donker wil zitten, doe alstublieft iets. Ga niet hopen dat de staat alles fikst. Dan zeg ik eerlijk: in mijn huis heb ik honderd liter spoelwater en vijftig liter drinkwater staan. Bereid je voor. Maar toen het vorige winter meeviel kreeg ik kritiek dat ik paniek zaai.”
Volgens Novikov heerst er ondanks de verwoestende oorlog , nog altijd geen censuur in Oekraïne. „Nee. Er zijn wel wat, naar mijn mening, incorrecte besluiten van politieke leiders op het gebied van informatie. Dan denk ik aan de nieuwsmarathon.”
De nieuwsmarathon ‘Verenigd Nieuws’ is één zender waar de belangrijkste nieuwskanalen in blokken van een aantal uur uitzenden. Het oorspronkelijke idee was om in crisistijd alle geverifieerde informatie op één plek bij elkaar te brengen – efficiënt en overzichtelijk. Inmiddels wordt het systeem bekritiseerd omdat dit te veel een verlengstuk van de zittende macht is geworden.
In de praktijk zijn ministers en andere besluitvormers alleen te gast bij Verenigd Nieuws. „Het is geen censuur, maar het is geen fair play dat besluitvormers bijvoorbeeld alleen naar de nieuwsmarathon komen voor een interview. Nou goed, dan nodigen wij andere gasten uit”, zegt Novikov. „Er wordt veel geld uit het staatsbudget betaald om een warm bad te creëren voor het Oekraïense publiek. Je zult daar niet vaak iets over de problemen horen. Alleen maar: we zijn onderweg naar de overwinning.”
„Zelfs de bazen van de bedrijven die daaraan meedoen realiseren zich dat dat format giftig is. Het publiek loopt weg. Ze beginnen uit te breiden naar YouTube.”
Het vlaggenschip van NV is het tijdschrift. Dat werd in 2014 opgericht – en was toen nog Russischtalig met de titel Novoje Vremja – ‘Nieuwe Tijd’. De website is sinds 2015 tweetalig. De radio kwam er in 2018 bij, daarop werd vanaf het begin Oekraïens gesproken, al kun je er soms Russischtalige of tweetalige interviews horen. Novikovs moedertaal is Oekraïens, maar zijn familie is tweetalig. Russisch leerde hij op school en hij werkte onder meer voor de Russischtalige dienst van de BBC.
Pas in 2021 werd ook het magazine Oekraïens. „Er werd lang gedacht dat er geen publiek was om een tijdschrift aan te verkopen in het Oekraïens. Maar dit veranderde,” zegt Novikov. Het magazine kon zonder al te veel abonneeverlies van taal veranderen.
Het komt deels door een mentaliteitsverandering in de samenleving dat het Oekraïens meer op waarde wordt geschat. Gebruik van de eigen taal wordt door velen gezien als een belangrijk harnas tegen Russische bemoeienis. Die ontwikkeling wordt geholpen door stevig beleid. De staat heeft sinds 2015 trapsgewijs wetten doorgevoerd die het Oekraïens bevorderen. Eerst moest 30 procent van de items op radio en 60 procent op tv in het Oekraïens zijn. Later werd dit 75 procent en in 2023 90 procent. Voor printmedia is de beschikbaarheid van een Oekraïense versie, naast een eventuele Hongaarse of Russische, verplicht.
‘Alles zal Oekraïne zijn, alles wordt rock-’n-roll’, met deze woorden sluit Novikov iedere uitzending af. Het is een knipoog naar wat zijn kanaal was voor de Russische invasie. Een swingend muziekprogramma voor hoogopgeleide en relatief kapitaalkrachtige Oekraïners van 35 tot 55, afgewisseld met items over reizen, wetenschap, geopolitiek, geld- en familiezaken. Nu wordt alleen nog in de nacht muziek gedraaid – rock en popklassiekers.
Het nieuwe format is succesvol. Het aantal luisteraars steeg van 1,5 miljoen naar 7,5 miljoen. Financieel gezien haalt dat weinig uit: de advertentiemarkt in Oekraïne is volkomen ingestort. Op de radio hoor je enkel spotjes voor tankstations, medicijnen, isolatie en verwarming – het soort producten waar niemand zonder kan.
Novikov op de redactie van NV na zijn ochtenduitzending.
Reclameblokken worden opgevuld met „Ideële Reclame”. Berichten voor publieksbelang zoals instructies voor wat te doen als je gebouw beschoten wordt. Hoe onder mobilisatie uit te komen in bezet gebied. Korte Oekraïense geschiedenislessen. Om toch inkomsten te genereren, probeert NV luisteraars naar YouTube te bewegen.
Een van de engste dagen op de redactie was in januari 2024, zegt Novikov. „Met de regisseur en geluidstechnicus bereidden we de uitzending voor toen een raket insloeg op iets van honderd meter van ons bureau.” Novikov loopt de trap af naar de schuilkelder waar ze zaten. Deuren en vensters zijn uit hun voegen geblazen. Het glaswerk gebroken. „Interessant was ook dat het dak een sprongetje maakte”, gniffelt Novikov. Hij loopt naar de binnenplaats en laat zien dat de regenpijpen allemaal losgeraakt zijn.
Zijn uitzending ging die dag niet door. „We geven wel een beetje om ons leven. Dus die ochtend begonnen we pas om 10.00 uur.”
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s