Anna Enquist In haar nieuwe roman schetst ze een geestig portret van twee uiteenlopende naturen, die tobben over verbinding en autonomie. Toch blijft het verhaal nogal braaf.
Wat krijgen we nu? Onuitgenodigd staat de thuiszorg op de stoep bij Erna Ankersmit, terwijl deze tachtigjarige schrijfster, alsjeblieft dankjewel, nog heel goed in staat is alles zelf te doen. Ze houdt er niet van „om op lijsten te staan waar [ze] niets van weet” (wie wel?) en heeft geen enkele behoefte aan pottenkijkers, al zijn ze honderd keer door de huisarts gestuurd. Op haar beurt voelt de prille thuiszorgmedewerkster, Vronie genaamd, zich een „naïeve klungel”. Ze staat, op haar veertigste, een stuk minder stevig en overtuigd van zichzelf in het leven dan Erna. Het orkest waar ze tot voor kort werkte is wegbezuinigd. Past dit nieuwe beroep haar wel?
Anna Enquist: Het einde van Erna Ankersmit. De Arbeiderspers, 224 blz.€24,99
In Het einde van Erna Ankersmit, de nieuwe roman van Anna Enquist, raken deze twee uiteenlopende vrouwen, ondanks het stroeve begin, betrokken op elkaar. Vanuit nieuwsgierigheid, al stelt de schrijfster dat ze „niet van mensen houdt” en heeft de thuiszorgmedewerkster naast haar nieuwe, zware baan een gezin draaiende te houden. De band tussen beiden en hoe die zich ontwikkelt, is wat de roman de moeite waard maakt.
De vrouwen worstelen allebei met grenzen. Vronie, de jongste, vraagt zich tussen de regels door af in hoeverre ze los staat van haar man en haar kinderen, waar zij eindigen en zij zelf begint. Tot welk punt dienen gezinsleden zich met elkaar te bemoeien? Mag ze zelf kiezen om wie ze gaat geven en hoe ze een nieuwe vriendschap vormgeeft? Dit wordt op scherp gezet doordat haar echtgenoot ooit een student was van de man van de schrijfster en hem vergezelde op een onderzoeksreis in de voormalige Sovjet-Unie.
Vronie kijkt op tegen Erna, waar die op haar beurt benieuwd is naar een leven waarin er standaard meerdere mensen rond de eettafel zitten. Een gezinsleven heeft zij zelf nooit gekend, niet als kind en niet als volwassene. Haar enige zwangerschap liep ooit uit op een miskraam, tot grote opluchting van haar man. Ze besloot toen dat het goed was zo, het lot had beslist, ze werd schrijver en dus geen moeder. Prima. Of misschien toch niet?
Haar man, intussen al dertig jaar dood, reed zich te pletter tegen een betonnen muur in het kustgebied, waar hij niets te zoeken had. De toedracht van zijn dood bleef in nevelen gehuld. Erna Ankersmit heeft zich ook daarmee verzoend. De grens waar zij nu bijna voor staat is die tussen leven en dood, bijna al haar vrienden zijn al ziek, dement of al dood. Wat kan ze nog doen? Schrijven, over een kwade, uitgerangeerde bejaarde die opziet tegen de dood. Ze lijkt nauwelijks door te hebben dat dit verzinsel iets met haar te maken heeft, maar stelt wel de vraag of het nog zin heeft, of ze nog zin heeft, om te doen wat ze altijd deed: schrijven dus. Is een bejaarde boeiend of doet die er niet meer toe? En is er verder nog ruimte voor nieuwe initiatieven? Met Vronie gaat ze op wandelvakantie langs de muur van Hadrianus.
Het einde van Erna Ankersmit is geestig op de bedekte manier die we van Enquist kennen: de personages hebben weinig zelfinzicht. Het is ook wel geestig dat Enquist, zelf tachtig, schrijft over een schrijfster van tachtig (met eenzelfde soort succesvolle carrière als zij) die schrijft over een tachtigjarige. Maar de roman is ook een beetje stijfjes, een tikje braaf en vol van te voor de hand liggende symboliek, zoals Hadrianus’ muur in het lege landschap of een oude boom die plots wordt geveld. De roman heeft een plot, rondom de mannen van Erna en Vronie, die er in meer dan een opzicht een geheim leven op na blijken te houden (of hebben gehouden). Het maakt sommige vragen, zoals de vraag naar autonomie en naar verbinding, acuut, maar echt spannend wordt het niet. Daarvoor ontrolt het zich te vlot, te gladjes. Het einde van Erna Ankersmit is vooral geslaagd als portret van twee uiteenlopende naturen.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews