Antonio Tejero hoopte de prille Spaanse democratie de nek om te draaien. Met zijn mislukte staatsgreep in 1981 bereikte hij het tegenovergestelde: juist de macht van de militairen werd definitief geknakt. Woensdag overleed Tejero op 93-jarige leeftijd.
is correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Hij woont in Madrid.
Wie in Madrid het Palacio de las Cortes bezoekt, het gebouw van het Spaanse Lagerhuis, kan in het plafond nog altijd de sporen zien van de kogels die Antonio Tejero afvuurde op die gewraakte 23 februari in 1981. De kogelgaten zijn een indringende herinnering aan ‘23-F’: de dag waarop de democratie in Spanje wankelde.
Woensdag overleed de 93-jarige Tejero in zijn woonplaats Alzira, een stadje in de buurt van Valencia. Zijn dood symboliseert het einde van een generatie ‘die terugverlangde naar de dictatuur en ervan overtuigd bleef dat pistolen de oplossing waren voor de problemen van deze oude natie’, schreef dagblad ABC woensdagavond.
Nooit betuigde Tejero spijt. De dikbesnorde luitenant-kolonel, die tijdens zijn poging tot staatsgreep het tricornio-hoedje van de Spaanse militaire politie droeg, werd in de jaren na ‘23-F’ vooral neergezet als schertsfiguur. Die herinnering deed geen recht aan het gevaar dat de democratie door toedoen van Tejero en zijn handlangers had gelopen.
In 1981 zagen zij een militaire coup als de enige oplossing voor hun land. Het was zes jaar na de dood van Francisco Franco, de dictator die Spanje bijna vier decennia lang onder de knoet had gehouden. Het overlijden van Franco had de weg vrijgemaakt voor een terugkeer naar de democratie.
Een deel van Franco’s oude achterban zag dat met afgrijzen aan. Het verslaan van links in de Burgeroorlog (1936-1939) had ongekend bloedvergieten gekost, en nu mochten de sociaaldemocraten en communisten weer meedoen aan verkiezingen. In de regio Baskenland had de nieuwe democratische regering bovendien geen antwoord op het terrorisme van ETA, dat veel slachtoffers maakte onder militairen en poltieagenten. Er moest iets gebeuren, vond Tejero – en snel.
Samen met andere ontgoochelde militairen smeedde hij in het geheim een plan. Rood omcirkeld werd de datum van 23 februari. Op die dag zou er een nieuwe regering aantreden. Dat betekende dat alle politieke kopstukken zich in het Palacio zouden bevinden.
Vergezeld door tweehonderd gewapende mannen van de Guardia Civil, ‘zijn’ militaire politie, bestormde Tejero om 18.22 uur al schietend de vergaderzaal. Terwijl hij premier Adolfo Suárez en de rest van de politieke elite onder schot hield, een gijzeling die 18 uur lang zou duren, kwam ook de legerleiding in Valencia in opstand. In de sinaasappelstad reden de tanks al door de straten.
Heel het land hield zijn adem in – en wachtte gespannen op koning Juan Carlos. Als de man die door Franco was aangewezen als diens opvolger, en het formele hoofd van de strijdkrachten, kon alleen de 43-jarige Juan Carlos de staatsgreep maken of breken. Hij besloot tot het laatste. Om 1.12 uur ’s nachts, gestoken in het olijfgroene uniform van opperbevelhebber, sommeerde hij in een tv-toespraak de militairen de wapens neer te leggen.
Daarmee kneep hij alle zuurstof uit de staatsgreep. Tejero en de overige coupplegers restte niets anders dan zich over te geven in het door de autoriteiten omsingelde Congres. De luitenant-kolonel werd veroordeeld tot 30 jaar celstraf, maar kwam al na dertien jaar vrij. De rest van zijn dagen sleet hij schilderend, een hobby die hij in de gevangenis had opgepikt.
Tejero overleed uitgerekend op de dag dat de regering staatsgeheime documenten over 23-F vrijgaf. De regering van premier Sánchez besloot daar woensdag toe om bestaande complottheorieën uit de weg te ruimen. Volgens de meest beruchte van die theorieën zat Juan Carlos zelf achter de staatsgreep. Toen duidelijk werd dat de coup ging mislukken, zou de koning Tejero de rug hebben toegekeerd.
De vrijgegeven dossiers bieden geen bewijs voor die theorie. Integendeel: ze bekrachtigen de heldenrol die Juan Carlos speelde. Dat is een opsteker voor de ex-koning, die besmeurd door corruptieschandalen en affaires nu in Abu Dhabi woont.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant